| مجلات >فصلنامه حوزه و دانشگاه>شماره 5 |
گروه روانشناسى
گروه «روانشناسى» بر اساس يك طرح سه مرحلهاى، كه از سوى دفتر همكارى به تصويب رسيد، فعاليتخود را از تابستان 1361 آغاز كرد.
اين مرحله، به اختصار عبارتند از:
مرحله نخست
گروه در اين مرحله، طى سه ماه، به تبادل نظر درباره موضوعات مورد بررسى در رشته مربوطه و تعيين مسائل اساسى پرداختند. اين تضارب آرا منجر به تنظيم طرحى گرديد كه مسير مباحث و تحقيقات مرحله دوم را مشخص مىساخت. علاوه بر آن، اساتيد محترم دانشگاه، يك دوره معارف قرآن كريم را كه مشتمل بر بينشهاى اصيل اسلامى در زمينه خداشناسى، انسانشناسى و انسان سازى بود، به طور منظم و با حضور آقاى محمد تقى مصباح يزدى گذراندند.
مرحله دوم
در اين مرحله، با تشكيل جلسات مباحثه و برپايى بيش از سى سمينار منظم در قم به مدت نه ماه (از آغاز مهرماه 61 تا پايان خرداد 62) مبانى و محورهاى اصلى طرح مذكور، مورد بحث و بررسى قرار گرفت و حاصل سمينارها به صورت مقالههايى - براى اظهارنظر - در اختيار صاحبنظران گذارده شد.
مرحله سوم
در اين مرحله كه از تابستان 1362 آغاز گرديد، مقالات مذكور، مورد بازنگرى، تجديد نظر نهايى و تدوين قرار گرفت. حاصل اين تلاشها، تهيه و انتشار 35 مقاله است كه به عنوان منبع و مرجع، مورد استفاده محققان مىباشد.
گروه آموزشى
با توجه به تجربياتى كه گروه از همكارى مشترك اساتيد حوزه و دانشگاه به دست آورد، به اين نتيجه دستيافت كه براى تحقق بخشيدن به هدف زيربنايى دفتر همكارى (مطالعه و تحقيق در باب مسائل علوم انسانى در پرتو مبانى اسلام) بايد به ترتيب افرادى كه داراى اطلاعات كافى در هر دو زمينه باشند، همت گمارد. بدين منظور، در سال 1370 تعدادى از فضلاى حوزه را كه فارغ التحصيل از «مؤسسه در راه حق» بودند، گزينش كرد و در يك دوره آموزشى تا حدود سطح كارشناسى ارشد، با مشاركتبرخى از اساتيد دانشگاهى، شركت داد. هم اكنون، اين دوره آموزشى پايان يافته است و اعضاى آن، مشغول تحقيق هستند.
سمينارها و كنفرانسهاى علمى
گروه روانشناسى، علاوه بر شركت فعال در تمامى سمينارهاى سالانه، در سال 1371 به برگزارى سمينارى با گرايش روانشناسى مبادرت ورزيد. همچنين گروه - يا بعضى از اعضاى آن به نمايندگى از طرف گروه - در سمينارهاى علمى مربوط به رشته روانشناسى در سطح كشور شركت كرده است.
آثار گروه
الف) كتابهاى منتشر شده يا در دست انتشار:
1- مكتبهاى روانشناسى و نقد آن (جلد اول، سازمان سمت، تابستان 1369)
اين كتاب شامل بررسى چهار مكتب روانشناسى تداعى گرايى، ساختگرايى، كنش گرايى، و تحليل روانى است. ترتيب عرضه مطالب آن بدين صورت است كه ابتدا هر مكتب معرفى مىشود، سپس نظر دانشمندان روانشناسى نسبتبه نقاط قوت و ضعف آن مكتب بيان مىگردد و در پايان به طور مستقل به نقد و بررسى آن پرداخته مىشود.
2- مكتبهاى روانشناسى و نقد آن (جلد دوم، سازمان سمت، تابستان 1372)
اين كتاب شامل سه مكتب ديگر روانشناسى يعنى رفتارگرايى، گشتالت و انسان گرايى است.
3- و 4- روانشناسى رشد با نگاهى به منابع اسلامى (جلد اول و دوم)
اين كتاب كه هم اكنون مراحل پايانى چاپ را مىگذراند در ده بخش و 26 فصل تنظيم شده است كه پنجبخش آن (شامل چهارده فصل) در جلد اول، و پنجبخش ديگر آن (شامل دوازده فصل) در جلد دوم آمده است. از ويژگيهاى كتاب مىتوان امور زير را برشمرد:
الف) استفاده از منابع و متون جديد غربى در روانشناسى; ضمن آنكه از كتابهاى فارسى و ترجمههاى موجود نيز استفاده شده است.
ب) طرح مطالب و مفاهيم اسلامى با دقت و موشكافى لازم، و سعى در مطرح كردن واضحترين و مرتبطترين آنها به عنوان اولين گام در جهت غنا بخشيدن به روانشناسى موجود.
ج) سعى در پركردن خلاهاى موجود در روانشناسى جديد، و رهاسازى آن از قالبهاى تنگ مادى و طرح بحثهاى جديد چون: «اراده و گزينش فكرى»، «تقويت روشهاى عقلانى» و «بهرهگيرى از علم حضورى در كنار روشهاى تجربى محض»، و نيز غناسازى برخى از بخشها كه در فرهنگ اسلامى بيشتر مورد عنايت قرار گرفته است، مانند: «رشد اخلاقى»
و «رشد شخصيت» و توجه دادن به كاستيها و كمبودهاى مسائل مطرح شده در قالب نقد و بررسى.
د) با ملاحظه فهرستبسيارى از كتابهاى روانشناسى رشد از جمله جديدترين آنها، بخشها و فصول، بر اساس نظم خاصى مرتب شده است. براى نمونه، به جاى ذكر تفصيلى نظريهها در آغاز كتاب - كه در سبكهاى قديمتر رايجبوده است - نظريهها در فصلهاى مناسب، در ضمن مباحث آمده است. اين روش، ضمن جلوگيرى از خستگى و ملال خواننده، موجب آشنايى تدريجى و بيشتر او با نظريهها و نحوه تاثير آنها در مباحث مختلف مىگردد.
ه) تفصيل برخى مطالب و اطلاعات افزون بر متن - كه ممكن استبراى برخى خسته كننده، ولى ذكر آن مىتواند براى محققان مفيد باشد - در كادرهاى جداگانه به عنوان حاشيه آمده است.
ب) جزوههاى منتشر شده گروه:
در آغاز همكارى صاحبنظران حوزه و دانشگاه، تعداد 37 جزوه در مباحث مختلف روانشناسى تهيه و منتشر گرديد كه به عنوان منبع و مرجع، مورد استفاده دانش پژوهان قرار مىگيرند. عنوان اين جزوهها به صورت زير است:
1- تعريف، موضوع، قلمرو و شعب روانشناسى
2- تاريخچه و نقد مكاتب روانشناسى
3- مكاتب روانشناسى و رابطه آن با ايدئولوژى، جهانبينى و انسانشناسى
4- روشهاى تحقيق در روانشناسى
5- روشهاى تحقيق در روانشناسى (روش تجربى)
6- طرحهاى پژوهشى، آزمايشى و شبه آزمايشى در علوم اجتماعى
7- روان سنجى و روشهاى بررسى موقعيتهاى روانى - اجتماعى
8- روش تعقلى و تعبدى
9- ارگانيسم 1 «ياخته و ژن»
10- ارگانيسم 2 «سيستم عصبى»
11- ارگانيسم 3 «غدد درون ريز، فيزيولوژى حواس»
12- اصول و مبانى رشد
13- عوامل مؤثر در رشد
14- رشد از ديدگاه پياژه
15- تئوريهاى رشد
16- بررسى ديدگاه برونر، و مرورى بر ساير ديدگاهها
17- رشد از ديدگاه اسلام
18- روانشناسى احساس و ادراك
19- هوش (1،2 و 3)
20- يادگيرى
21- نظريههاى يادگيرى
22- روانشناسى يادگيرى - حافظه سيبرنتيك
23- اختلالات يادگيرى
24- انگيزش و تعارض
25- دنباله انگيزش، ناكامى و تعارض
26- هيجان و عواطف (1،2و3)
27- تفاوتهاى فردى (1و2)
28- تئوريهاى شخصيت (1،2و3)
29- نظريههاى شخصيت
30- ارزشيابى شخصيت
برنامههاى در دست اقدام
1- علمالنفس از ديدگاه فيلسوفان اسلامى نيمى از مراحل تحقيق اين كتاب به انجام رسيده است و - ان شاءالله - در آينده نزديك، به مجامع دانشگاهى عرضه مىگردد. از مهمترين مسائل مورد بحث در اين كتاب مىتوان به موارد زير اشاره كرد:
- آيا غير از اجزا و اندامهاى بدن و فعل و انفعالات آنها بويژه مراكز عصبى، چيز ديگرى در وجود آدمى به نام «نفس» وجود دارد؟
- دلايل مادى نبودن نفس و تجرد آن كدامند؟
- كمال و استكمال و در نهايت، سعادت نفس انسانى در چيست؟
- ارتباط علمالنفس فلسفى با روانشناسى چيست؟ و ميزان تاثيرى كه بر حيطههاى مختلف آن دارد كدام است؟
- از آنجا كه منابع و متون فارسى در باب بهداشت روانى بسيار ناچيزند و از طرفى، رشتههاى علمى گوناگونى از جمله: روانشناسى، روان پزشكى، پزشكى و نيز مراكز آموزشى مددكارى و غيره نياز جدى به اين مباحث دارند، گروه روانشناسى با بررسيهايى كه به كمك اساتيد دانشگاهى به عمل آورد، يكى از متون دقيق و جديد مربوط به اين موضوع را برگزيد و هم اكنون در دست ترجمه است.
برنامههاى آينده گروه:
برنامههاى علمى و پژوهشى آينده گروه، در دو سطح ادامه مىيابد:
1- گروه همواره در صدد آن است كه به افزايش كيفيت متون آموزشى روانشناسى در دانشگاههاى كشور كمك جدى كند و در حد امكان، محتواى اين متون را با مبانى اسلامى تطبيق دهد تا از اين طريق، مواد آموزشى مناسب در اختيار دانشجويان و اساتيد محترم قرار گيرد.
2- گروه در نظر دارد علاوه بر تامين متون آموزشى دانشگاهها، به تحقيقات بنيادى در زمينه روانشناسى در پرتو اسلام بپردازد و با پژوهشها و بررسيهاى عميق در اين باب، حيطه و حد و مرز اين مسائل را در ارتباط با منابع اسلامى تعيين كند.