| مجلات >فصلنامه حوزه و دانشگاه>شماره 4 |
گروه حقوق دفتر همكارى حوزه و دانشگاه از تابستان 1361 كار خود را با هدف تبيين مبانى و مسائل زيربنايى حقوق و سياست اسلامى آغاز كرد، و در مرحله نخست، طرحوارهاى كه حاوى عناوين مهمترين مسائل زيربنايى بود فراهم آورد، و به تحقيق و بررسى و سپس به تدوين جزوههايى در اين باب پرداخت.
از آنجا كه مسائل سياست و حكومت در اسلام ارتباط نزديكى با مسائل حقوقى دارد، در آغاز كار، گروه در صدد بود كه امهات مسائل حقوقى و سياسى را همزمان مورد تحقيق قرار دهد; ولى بتدريج ترجيح داده شد كه گروهى مستقل به تبيين مسائل اصلى سيستم سياسى اسلام بپردازند; و بدين ترتيب جمعى از اعضاى گروه حقوق، گروه علوم سياسى دفتر را تشكيل دادند.
مجموع جزوههايى كه گروه حقوق و علوم سياسى دفتر همكارى فراهم آوردند، 38 جزوه است. اين جزوهها پس از فراهم آمدن مطالب، در سمينارهاى تخصصى مورد نقد و بررسى قرار گرفتند، و سرانجام در كنفرانسهاى هفتگى در جمع بزرگترى القا شده و حاصل آن به صورت مكتوب در اختيار صاحبنظران قرار گرفته است.
گروه حقوق پس از تهيه طرح كلى بحث و تصويب آن به وسيله شوراى علمى گروه، با راهنمايى و مشاوره اساتيدى كه به كار دفتر اشراف علمى داشتهاند، (1) شروع به فيش بردارى درباره موضوع خاص مورد تحقيق مىكرده، و سرانجام پس از نقد و بررسى درون گروهى و نظر پايانى استاد راهنما درباره متن آماده شده، نسبتبه چاپ آن اقدام مىشده است.
گروه حقوق اينك از اعضاى حوزوى و دانشگاهى تشكيل شده است، كه به صورت قراردادى و يا عضو هيات علمى-پژوهشى با دفتر، همكارى مىنمايند. گروه حقوق در همينجا از داوطلبان همكارى كه داراى دكترا در يكى از رشتههاى حقوق باشند، يا در سطح خارج فقه و اصول، تحصيلات حوزوى دارند، و علاوه بر آن موفق به اخذ فوق ليسانس در يكى از رشتههاى حقوق شده باشند، دعوت به همكارى مىكند; بديهى است كه پس از ارائه نمونه تحقيق و احراز صلاحيت علمى، نسبتبه انعقاد قرارداد با آنها اقدام خواهد شد.
گروه حقوق تاكنون گذشته از شركت در كنفرانسهاى همه ساله دفتر همكارى به مناسبتسالروز وحدت حوزه و دانشگاه، كنفرانسى تخصصى در زمينه حقوق تشكيل داده و حاصل آن، مجموعه مقالاتى است كه تحت عنوان گفتارهاى حقوقى از انتشارات قدس منتشر گرديده است. در اين مجموعه گفتارها، از اساتيد حوزه علميه: آقايان محمدتقى مصباح يزدى درباره «اصل آزادى در اسلام»، و عبدالله جوادى آملى درباره «منابع و مبانى حقوق بشر در اسلام»، و عميد زنجانى درباره «اصل عدالت»، و از اساتيد دانشگاه: آقاى حسين مهرپور درباره «ضرورت تدوين قوانين اسلامى هماهنگ با نيازهاى عصر حاضر» و دو تن از اعضاى گروه حقوق دفتر نيز درباره «تاريخچه تدوين حقوق اسلامى و نقش اسلام در تحول حقوق طبيعى به حقوق فطرى» بحث نمودهاند.
1. درآمدى بر حقوق اسلامى; جلد اول، دفتر انتشارات اسلامى، پاييز 1364در اين كتاب، ضمن تعريف حقوق و رابطه آن با فقه، و تقسيمات حقوق و رابطه بين حق و حكم، و تفاوت حكم ظاهرى و حكم واقعى، و رابطه بين حقوق با ساير علوم انسانى، به بحث از ضرورت وجود حقوق و قانون و رابطه بين ارزش و واقعيت، يا رابطه بين «هست»ها و «بايد»ها پرداخته شده، و سپس اوصاف و مشخصات يك قاعده حقوقى و منابع حقوق اسلامى، و سرانجام سير تدوين سنت و تاريخ پيدايش علم اصول و تحولات آن بيان شده است. در تدوين اين كتاب، گروه علوم سياسى دفتر نيز همكارى داشتهاند.
2. درآمدى بر حقوق اسلامى;
جلد دوم، سازمان سمت، بهار 1368
در اين كتاب، پس از مقدمهاى در باب اينكه اسلام داراى نظام حقوقى است و تدوين حقوق اسلامى، هماهنگ با ديگر نظامهاى حقوقى ضرورت دارد، مباحث تاريخچه حقوق و مكاتب حقوق و مبانى حقوق و راههاى استنباط مبانى، بحث قانونگذارى و شرايط قانونگذار، اختيارات حاكم و اوصاف و ويژگيهاى حقوق اسلامى، مطرح شده است.
3. اسلام و حقوق بينالملل عمومى;
جلد اول، سازمان سمت، تابستان 1372
تعريف حقوق بينالملل و تاريخچه پيدايش آن، موضع اسلام در رابطه با حقوق بينالملل، مبانى و مكاتب حقوق بينالملل، اهداف و منابع حقوق بينالملل، قلمرو دولتها و مبانى مشروعيت و حقوق اساسى دولتها، بحثشناسايى و بيطرفى سياسى و مسؤوليت دولتها، و اصل عدم مداخله در امور داخلى دولتها جزء مباحث اين كتاب است.
4. اسلام و حقوق بينالملل; جلد 2 و 3
در اين كتاب، درباره راههاى حل اختلافهاى بينالمللى (صلحآميز و قهرى)، جنگ و صلح در اسلام، حقوق اسيران و الغاى بردگى در اسلام و جهان، تقسيم غنائم، حقوق سفرا و پناهندگان سياسى بحثشده است. اين دو كتاب در حال حاضر در مرحله ويراستارى است.
5. اسلام و حقوق بينالملل خصوصى
در اين كتاب، موضوع تابعيت و حقوق بيگانگان مورد بررسى قرار گرفته و بجز مبحث «تعارض قوانين»، كار تدوين ساير فصول آن به انجام رسيده است.
گروه حقوق به دنبال انتشار مباحثى در باب قواعد كلى حقوق، درصدد است مباحث را به صورت جزئى تعقيب نمايد; و لذا در حال حاضر گروهى از اعضا در بخش حقوق خصوصى، و گروهى ديگر در مبحثحقوق جزا، و گروهى نيز در باب مسائل حقوق عمومى و بويژه حقوق اساسى به تحقيق مشغولند، ضمن اينكه تحقيق درباره اسلام و حقوق بينالملل خصوصى، و اسلام و حقوق بشر و... نيز ادامه دارد.
پىنوشت:
1. گروه از نظر مباحث فقهى تا كنون با راهنمايى اساتيد حوزه: آقايان ناصر مكارم شيرازى و سيد على محقق داماد كار مىكرده است، و در مباحثحقوقى از نظرات حقوقدانان دانشگاهى استفاده نموده، و اخيرا تلاش خود را مديون راهنماييهاى آقاى سيد مصطفى محقق داماد مىداند.