همه كمالات به انديشههاى نظرى وابسته نيست، زيرا كه گاهى انسان خوب مىفهمد امّا فهمش همراه با خشونت است. اگر انسان دو صنف است: بخشى محكم كارند به نام مرد، وبعضى ظريفكارند به نام زن، اسماء الهى نيز دو صنف است وكمالات نيز از دو راه نصيب انسان مىشود. بعضى از كمالات بر اساس جنگ وقوام وقيام ومبارزه وستم ستيزى ومظهر قهر وجلال حق بودن است، وبعضى مظهر مهر ورافت وعاطفه ومحبّت وجمال ولطف حقّ بودن است واگر يكى از اين دو صنف در خشونت وانديشه قوىترند، دليلى بر آن نيست كه در بخشهاى مهر، عاطفه، لطف، رافت، صفا، صميميّت ورقّت نيز قوىتر باشند.
گاهى راه عاطفه، مهر ورحم، بيش از راه قهر كارساز است. ذات اقدس اله، عالم را بر محور محبت اداره مىكند وبسيارى از آيات قرآن درس محبّت مىدهد. اگرچه راه قهر را ممكن است مرد بهتر از زن طى كند، امّا راه محبّت را زن بهتر از مرد درك مىكند. احاديث واشعار عرفانى ونثر ونظم وادب عرفانى در زن اثر بيشترى دارد تا مرد همان گونه كه تاثير آيات وسخنان حماسى، واحاديث ونثر وادب حماسى، در مرد مؤثرتر است واين يك نوع تقسيم كار است.
البته اگر زن به كمال نهايى راه يافت توان تعديل قوا را نيز خواهد يافت، همچنانكه مرد اگر به كمال نهايى بار يابد، قدرت تعديل قوا را دارد. اما متوسطيناز باب تقسيم كمالات هريك از زن ومرد، از رشتههاى خاص، مدد مىگيرند. رشته محبت كمتر از رشته قهر نيست وبلكه محبّت را بايد فرمانرواى قهر معرفى كرد، وزمانى قهر مطلوب است كه در تحت رهبرى مهر اداره شود.
اصولاً ذات اقدس اله وقتى ابراهيم سلام اللّه عليه را پدر همه ما مىداند، او را به عنوان خليل ياد مىكند ومىفرمايد:
واتّخذ اللّه ابراهيم خليلاً (1)
خدا ابراهيم را دوست گرفت.
يعنى او درس «خلّت» به فرزندان مىدهد ونيز مىفرمايد:
ملّة ابيكم ابراهيم (2)
يعنى پدر شما خليل الرحمان است وشما فرزند خليليد، فرزند خليل، درس خلّت، محبّت، صداقت وصميميّت مىآموزد.
نمىتوان گفت كه مردها بيشتر از زنها، فرزندان خليلند، بلكه پيشرفت زنان در مكتب خلت، محبّت وصفا بيشتر از مردها است. بنابراين اگرچه ممكن است مناجات ودعاى مرزداران را مردها بهتر بفهمند، امّا مناجات محبّين امام سجّاد عليه السلام را زنانى كه اهل سير وسلوك هستند بهتر درك مىكنند. زيرا روح عاطفه وگرايش وعلاقه ومحبّت در اين صنف بيشتر از مردان است. يعنى زن متوسط مناجات عارفين ومناجات محبّين را بهتر از يك مرد متوسط درك مىكند. چه اين كه ممكن استبيشتر مردان دعاى مرزداران ومناجات جهاد وشهادتطلبى را بهتر از زنان درك كنند.
پى نوشتها:
1. نساء، 125.
2. حج، 78.