پاسخدر مورد آخرین آیات نازل شده نیز اختلافاتی وجود دارد که مرحوم طبرسی در «مجمع البیان» در جمع بین اقوال مختلف فرموده است: مفسران می گویند: وقتی آیه انّک میّت وانّهم لمیتون[1] بر پیامبر(ص) نازل شد فرمود: ای کاش! می دانستم این زمان چه وقتی است؟ و بعد خداوند متعال سوره فتح و سوره نصر را نازل کردو از آن پس پیامبر(ص) در بین تکبیر و قرائت سکوت می کرد و می فرمود: سبحان اللّه و بحمده، استغفراللّه و اتوب الیه مردم به رسول خدا(ص) عرض کردند: چنین ذکری را نمی گفتید؟ فرمود: این ندا و فریاد جان و روان من است و آن حضرت(ص) پس از نزول این سوره، یک سال در قید حیات بودند. سپس آیه نازل شد و وقتی که برای حجّة الوداع ازمدینه خارج شدند، آیه کلاله (سوره نساء ، آیه 176) و سپس در حال وقوف در عرفات آیه الیوم اکملت لکم دینکم[2] نازل شد و پس از آن رسول خدا(ص) هشت روز در قید حیات بودند و بعد به ترتیب آیه ربا (278 -280) و در واپسین مرحله آیه 281 سوره بقره واتقوا یوما ترجعون قید الی اللّه نازل شد.
من الله التوفیق
|