«مرام الحکمة» از جمله آثار آیت الله محمدعلی حکیم در باب ولایت است
منابع : www.iqna.ir | تاریخ درج : ‎1387/11/24
کلید واژه ها :

آیت الله میرزا «محمدعلی حکیم» از جمله حکمای متأخر شیعی است که تألیفات فراوانی دارد که از جمله آن ها می توان به «مرام الحکمة» اشاره کرد که در باب ولایت است.

آیت الله میرزا «محمدعلی حکیم» از جمله حکمای متأخر شیعی است که تألیفات فراوانی دارد که از جمله آن ها می توان به «مرام الحکمة» اشاره کرد که در باب ولایت است.

به گزارش خبرگزاری قرآنی ایران (ایکنا)، معارف نظری صوفیه که به کوشش محی الدین، قونوی، قیصری و تنی چند دیگر از این طیف، صورت مباحث حکمیه یافته بود، در این اواخر بالاخص به دست صدرالمتألهین و اتباع او چنان با این مباحث درآمیخت که اینک تمییز این دو در بسیاری از مسائل و از این رهگذر تشخیص اصحاب هر یک امری بس مشکل است. از آن رو که در این سیصد سال، عارفی که بخشی از حیات را صرف قال نکرده باشد، نادر بوده است، همچون حکیمی که لااقل روزگاری به لسان اهل حال سخن نگفته باشد.

اینان به همان عرفان نظری که با حکمت ممزوج شده بود اکتفا می کرده اند و داخل سلاسل نمی شدند، الا اندکی همچون آقا محمد بیدآبادی از متقدمان و آخوند ملا سلطان محمد گنابادی از متوسطان و آقا میرزا محمدعلی حکیم از متأخرین که بخشی از احوال آن مرد بزرگ چنین است.

محمدعلی بن ابوالقاسم بن احمد نمازی شیرازی متولد 1321 یا 1322 قمری است. وی ابتدا وارد مدرسه «شعاعیه» شده و ولع فراوانی به فراگیری ریاضی داشت و چون در این امر تحصیل کرد به کسب دیگر علوم نیز پرداخت، به گونه ای که در سن 18 سالگی در عرفان نظری و حکمت کامل شد.

اساتید و شاگردان

استاد معنوی و خضر راهنمایش حضرت وحیدالاولیا بود و استاد ظاهری اش مرحوم سیدعلی مجتهد کازرونی بوده که از دانشمندان بنام فارس و از مفاخر قرن اخیر ایران بشمار می رود، وی در علوم معقول و منقول اعجوبه زمان، و از تلامذه طراز اول مرحوم آخوند خراسانی بوده است.

آن گونه که خود وی اذعان کرده است از جمله اساتید وی می توان به میرزا محمدصادق شیرازی در سطوح علم اصول و سیدجعفر و شیخ علی ابیوردی در خارج علم اصول نام برد. در حکمت نخست به درس منظومه میرزا محسن رفته و سپس در مدرسه «مقیمیه» نزد سیدعلی حکیم کازرونی رفت و گویا به موازات اسفار، شب ها نیز در درس آقاسید علی حاضر می شد.

از جمله شاگردان آن حکیم می توان به جواد مصلح شیرازی؛ مترجم اسفار و مدیر سابق گروه حکمت اسلامی دانشگاه تهران، سیدصدرالدین بلاغی نائینی، غلام حسین ابراهیمی دینانی از افاضل مدرسان معقول در دانشگاه مشهد اشاره کرد.

آثار

حاشیه بر اسفار، حاشیه بر کفایه، مرام الحکمة (در مباحث وجود و ولایت و غیر آن)، مجموعه انصاف که جلد یکم آن در بیان علم حقیقی که پیدایش کلی الهی از آیات و اخبار و نقل کلمات علمای حقیقی در تصوف است و جلد دوم آن در الهیات و برخی از طبیعیات به مقتضای حال و رجوع الی الله است. لطائف العرفان دیگر اثر این حکیم است که فی تعریف التصوف و اثباته، فی الوجود و متعلقاته، فی التجلی الاول و کونه حقیقته الولایه، فی التجلی الثانی و ظهور لاعیان، فی ظهور البدایه فی النهایه، فی اعتباریه تقسیم المفهوم الی الواجب و الممکن و الممتنع، برخی از مطالب جلد اول این اثر است.

جلد دوم این اثر نیز کرسی نامه سلسله مبارکه علیه ذهبیه رضویه کبرویه احمدیه که مشرف به شرف انتساب با سلطان العارفین الامام الرئوف و الولی المرشد مولنا ابوالحسن علی بن موسی الرضا (علیه آلاف التحیه و الثناء) است به این شرح: معروف کرخی ابوالسلاسل، سری سقطی، سیدالطائغه سلطان جنید بغدادی، شیخ ابو عثمان مغربی، و ... .

خصائص

آقا میرزا محمدعلی حکیم گرچه خود دارای کرسی تدریس حکمت و عرفان بود و جمعی از طالبان معارف ربوبی و حقایق قرآنی از ایشان کسب فیض می کردند، اما از شرکت در محافل و مجالس بزرگان ابایی نداشت. چنان که در مجلس درس مرحوم میر سیدمحمد بهبهانی از شاگردان میرزای جلوه و نیز در برخی از دروس مرحوم سیدالحکما آیت الله آقا سیدابوالحسن قزوینی شرکت می کرد.

بنا به گفته مرحوم عارف راحل آیت الله آقا محمدرضا ربانی، ایشان در این مجالس گاه کرسی درس را در اختیار می گرفت و سیل خروشان حکمت و معارف از قلب شریفش بر زبان مبارکش جاری می شد و تشنگان حقایق قرآنی و دقایق روایی را سیراب می کرد.

حکیم شیرازی شخص خارق العاده و فوق تصوری بود، ریاضت های سختی را در سلوک متحمل می شد و بیشتر ایام سال، و بلکه تمام سال جز اعیاد و سوگواری ها را روزه همراه با ترک حیوانی داشت. خوابیدن او را کسی ندیده بود. اذکار طولانی او قریب به دو تا سه ساعت به طول می انجامید و در حال ذکر همچون نماز با احدی سخن نمی گفت. بیشتر سال را روزه بود و افطار و سحری اش نان خالی بود آن هم خشک شده که در آب قند می زد و می خورد.

علومش همگی افاضی و از اشراقات باطنی مرشد الهی اش حضرت وحیدالاولیا بود. خودش می فرمود: «هر وقت مطلبی علمی برایم مشکل می شد، به محضر حضرت وحیدالاولیا می رفتم و وی با یک نگاهش آن را می آموخت و حل می کرد.» واقعا مصداق این بیت آن عارف بود که: «نظری پیر به حالم ز عنایت فرمود / هرچه آموخته ام زان نظر آموخته ام».

نظریه حکیم شیرازی در باب روح از باب نظریات اشراقی نیست و این که حضرت جعفر صادق(ع) فرمودند: «روح در دل زمین است» برای افحام زندیق بود که اعتقادی به عالم ماورای طبیعت نداشت، ولی نتیجه سخن آن حضرت(ع) در باب مقتول به صلیب باشد.

سرانجام این حکیم در اواخر بهار 1350 شمسی از تهران به شیراز عزیمت کرد و دیگر باز نیامد و کسی خبر از او باز نیاورد به گونه ای که تا به حال نیز خبری از حیات و یا رحلت وی در دست نیست.

منابع: «لطائف العرفان»، آیت الله میرزا محمدعلی حکیم، ترجمه حمیدرضا صادقی، نشر «آیت اشراق»؛ آقا میرزا محمدعلی حکیم شیرازی، منوچهر صدوقی سها، ماه نامه وحید، شماره های 258 و 259.


ارسال نظر