مجلات > علمی، خبری > میقات حج > بهار 1384، شماره 51


چند خبر از سرزمین وحی

پدید آورنده : ، صفحه 214

* ممنوعیت تخریب مساجد هفتگانه در مدینه منوّره

متن خبر: به نوشته روزنامه عکاظ مورخ 5/2/84 وزیر امور اسلامی سعودی با صدور فرمانی تخریب هرکدام از مساجد موجود در مدینه منوره «مساجد هفتگانه» را ممنوع کرد. مدیر کل امور اسلامی و اوقاف در مدینه منوره نیز شایعاتی که اکنون در خصوص تخریب بعضی مساجد وجود دارد را رد کرد. به نوشته این روزنامه، دلیل اصلی تأخیر در تأسیس مسجد اصلی، به کارفرما برمی گردد. احتمالا این مسجد تا پایان سال جاری هجری تکمیل و تحویل داده خواهد شد.

ملاحظات:

1 . روزنامه عکاظ مورخ 11/5/84 نیز به نقل از مدیر کل امور اسلامی و اوقاف مدینه منوره اخبار منتشره مبنی بر تخریب مساجد هفتگانه را تکذیب نموده بود.

2 . حکومت سعدی در حال تأسیس مسجد جامع «امام الدعوه» با گنجایش پنج هزار نفر نمازگزار در جوار مساجد هفتگانه است. این مسجد قرار بود پایان سال 1425 هجری (حدود دو ماه و نیم قبل) ساخته و تحویل داده شود.

3 . خبر احتمال تخریب مساجد هفتگانه، برای نخستین بار به وسیله یک نشریه

---------------------------------------------------

صفحه 215

---------------------------------------------------

آمریکایی (حدود یک سال قبل) منتشر شده بود.

4 . روزنامه عکاظ مورخ 11/5/84 نوشته بود: «بعضی از زائران (منظور شیعیان است) به این اماکن (مساجد هفتگانه) رفته و در آنجا تضرع و زاری می نمایند. و زیارت این مساجد را از جمله اعمالی می دانند که برای هر مسلمانی که از مدینه منوره دیدار می کند واجب است!»

پیشینه مکان بدر در گذشته و حال

مسیر منتهی به بدر، از نابودی علائم تاریخی شکوه می کند

گسترش آبادانی، نشانه های مسیر جنگ بدر را محو کرد

مسیری که از مدینه منوره به سمت منطقه بدر آغاز می شود دربرگیرنده دسته ای از پدیده های قدیم و جدید است که هیچ کدام گواهی نیکو بر سیره پیامبر(صلی الله علیه وآله) و تاریخ دعوتش که از این منطقه مبارک نشأت گرفته است نمی باشند. از بدر تنها نامی مانده است و بس. و رسمی از آثار در میان نیست. و اگر همین باقی مانده اندک از اهالی این منطقه نامش را بعد از گذر نسل ها آنگونه که در کتب سیره پرداخته شده است حفظ نمی کردند، ما هنوز نمی دانستیم که بدر کجاست و در طول تاریخ مبارزه و جهاد در جهت اعتلای کلمه حق و گسترش عقیده خالصی که به اقصی نقاط دنیا رسیده است، چه حوادثی را شاهد بوده است. در این سلسله مطالب گام به گام با بدر در طول تاریخ به پیش رفتیم. با دست یابی به مردانی که اگر وجودشان و احاطه شان ـ به مکان و واقعه بدر ـ و علمشان و مودتشان به سیره عطرآگین نبوی نبود ما راه درست را نمی یافتیم.

با پیمودن سیری که کتب سیره از خروج پیامبر(صلی الله علیه وآله) از مدینه به سمت بدر نشان داده اند، این سلسله را آغاز می کنیم و با راهنمایی دو تن از مردانی که اعتراف می کنم اگر نبودند نمی توانستم مسیرم را به سمت بدر تشخیص دهم ـ منظورم مسیری است که پیامبر(صلی الله علیه وآله) پیمودند ـ این دو مرد عبارت اند از: دکتر نایف الدیمس عضو مجلس شوری و استاد دانشکده تربیت در دانشگاه ملک عبدالعزیز که در گذشته شاخه ای از مدینه بوده است و شرف عطیه آل نامی، یکی از شخصیت های استان بدر که در هنگام سکونت ما در بدر ما را مشمول لطف و کرمش ساخت.

---------------------------------------------------

صفحه 216

---------------------------------------------------

آغاز سفر:

ـ در آغاز ـ طی یک تماس تلفنی از دکتر نایف الدیمس یکی از بارزترین شخصیت های مدینه منوره که به سیره پیامبر(صلی الله علیه وآله) و کتب مربوط به آن و تحقیقات علمی منطقی در باره سیره نبوی اهتمام میورزد درخواست کردم تا با روزنامه عکاظ مسیر عبور پیامبر(صلی الله علیه وآله) به سمت بدر را همراه شود ـ شهر بدر ـ شهری که در کتب تاریخ اسلامی بسیار از آن یاد شده است، نه به این دلیل که شاهد جنگی بود که حدفاصل کفر و ایمان است، بلکه به این دلیل که گذرگاه مهمی برای کاروان های اولیه عرب بود که رهسپار شام و عراق و نجد و بقیه نواحی می شدند. گذرگاهی که تجارت عرب از مکّه به سمت این نواحی از آن آغاز می شد. دکتر نایف از این پیشنهاد استقبال کرد و آن را به شرط مصاحبت شریف عطیه الله آل نامی، که تاریخ را آنگونه روایت می کند که گویی با آن زندگی کرده است، پذیرفت. سفرمان را از مسجد پیامبر(صلی الله علیه وآله) به سمت مدینه آغاز کردیم در حالی که نقشه بلند وبالایی مملوّ از اسامی مکان ها و آثار در مقابل ما بود.

مکان ها و آثاری که یک بار شاهد گسترش شهری و احداث راه ها بوده اند و دیگر بار گذشت زمان برخی از آثار تاریخی را محو نموده است.

* از شریف عطیه الله آل نامی پرسیدم چگونه توانستی راه بدر از مدینه منوره را بشناسی؟

* از کتب سیره و مشاهداتم و آنچه که از نیاکان نقل کرده بودند و چون من از اهالی شهر بدر هستم توجه من به مسیر جنگ از گذشته ای دور در من جان گرفته بود.

* آیا محققین دیگری نیز هستند که چنین دغدغه ای داشته باشند؟

* هرچند وقت یک بار تعدادی از محققان و کاوشگران آثار و اماکن و جنگ بدر نزد من می آیند که آنها را تا مکان وقوع جنگ همراهی می کنم و ولی عهد امیر عبدالله بن عبدالعزیز و امیر سلطان بن عبدالعزیز و امیر عبدالمجید بن عبدالعزیز از منطقه بدر و مقبره شهدای آن بازدید کرده اند.

* نشانه ها و علامت ها محو شده است.

دکتر نایف الدیمس کلام را این گونه ادامه می دهد: من درست همان راهی راکه پیامبر

---------------------------------------------------

صفحه 217

---------------------------------------------------

پیمود، چندین بار طی کردم و در هر بار تغییر و تحولاتی در علائم می یابم. چنین چیزی چگونه ممکن است؟ امروز سفرمان را در مسیری آغاز می کنیم که مانند 20 یا 30 سال پیش نیست. من از این مسیر به سمت بدر می رفتم در حالی که در آنجا راه های میان بر نبود و ما بسیار از سختی های سفر رنج می دیدیم.

* بدیهی است که ـ این راه های میان بر و تغییرات ـ مطلوب هستند!

* بله، الحمد لله جاده ها احداث شدند و حرکت در میان شهرها و روستاها بسیار آسان گردید ولیکن مشکل در آثار کهنی است که از میان رفته و به جای آنها جاده های بسیاری احداث شده است.

* تأکید می کنم آیا احداث این جاده ها ضروری نبوده است؟

* با شما مخالف نیستم اما مشکل در مورد آثاری است که باید پابرجا می ماندند.

* آیا همه آثار باید باقی می ماندند؟

* آثاری که با تاریخ مرتبطند باید حفظ شوند.

جنوب غرب

در ابتدای سفرمان به سمت جنوب غرب مدینه راه افتادیم; جایی که پیامبر(صلی الله علیه وآله) از آنجا به مقصد بدر خارج شد و این مکان شکافی است که بسیار شبیه به یک جاده است که میان دو کوه واقع شده و به معنای کامل کلمه یک پیچ محسوب نمی شود. در حالی که در منطقه نقب مدینه ایستاده بودیم به دکتر نایف الدیمس گفت: من نقبی نمی بینم بلکه اینجا تنها خیابانها و آسفالت و منازلی را می بینم.

این امری طبیعی است آبادانی گسترش یافته است و مدینه بسیار وسعت یافته است و این گسترش به نقب نیز رسیده است.

لیکن من معتقدم که باقیمانده آن که یکی از مناطق اطراف نقب بوده است... قبل از منطقه الحرة در کنار کوه کوچکی که به نظر می رسید در کناره نقب بوده است توقف کردیم.

---------------------------------------------------

صفحه 218

---------------------------------------------------

حرّة الوبره

و از نقب مدینه که هم اکنون در منطقه خضره واقع است در جهت بالا به سمت حرة الوجدة راه افتادیم...

ایستادیم تا از حرّة الوبره که بسیار تغییر کرده است و در نتیجه گسترش آبادانی و احداث جاده با میانگینی سالیانه تغییر می یابد، عکس بگیریم. این حره که یکی از حرّات مشهور در مدینه منوره است، در قسمت غرب مدینه واقع شده و آن گونه که کتاب «تاریخ معالم الهدیه قدیماً و حدیثاً» ذکر کرده به سبب جغرافیای خود از حرّات دیگر مدینه متمایز شده است و وجه تمایز آن نیز کثرت فلات ها و قلعه ها و برکه ها و پستی ها و بلندی هاست.

وقتی این حرّه را دیدیم، آسفالت آن را شکافته بود و نشانی از فلات یا قلعه ها یا پستی ها و بلندی ها نیافتیم. بلکه تنها از روی جاده آسفالته صعودمان را به سمت آن احساس کردیم.

آثار حرّه و نشانه های آن

* تقریباً آن جا هیچ اثر تاریخی نبود. از دکتر دمس در مورد حرة الوبرة پرسیدم و او پاسخ داد:

* حجاج در مسیر خود به سمت مکه مکرمه از حرّة الوبره عبور می کردند و در آنجا برکه آبی بوده که گفته می شود نامش برکة الوبیک بوده است و در قسمت غربی حرّة الوبره چاه عروه قرارداشته که یکی از دو لابه است که حرم مدینه منوره محسوب می شوند.

* و لابه دیگر چیست؟

«آن حرّه واقم است که در قسمت شرقی مدینه واقع است.

کتب سیره

کتب سیره ذکر نکرده اند که رسول(صلی الله علیه وآله) و یارانش به حرّه غربی پاگذاشتند، بلکه آورده اند که رسول(صلی الله علیه وآله) راهش را از مدینه به مکه پیمود. از لقب مدینه و سپس از عقیق و ذی الحلیفه و ادلات الجیش. و به نظر می رسد که خروج از مدینه، از راه نقب به طور طبیعی به حرّه منتهی

---------------------------------------------------

صفحه 219

---------------------------------------------------

می شود که از دره عقیق می گذرد و اگر نقشه جنگ بدر را ببینیم، در می یابیم که راه مکه از سمت مدینه، ناگزیر از حرّة الوبره یا حرّة الغربیه می گذرد.

درّه عقیق

از مشهورترین درّه های عربستان سعودی، درّه عقیق است و بعد این که از حرّه بالا آمدیم جاده آسفالته درّه عقیق را به طرف نقطه سوم در مسیر رسول(صلی الله علیه وآله) به بدر قطع کرد.

علّت جنگ بدر

وقتی پیامبر(صلی الله علیه وآله) در ماه رمضان سال دوم هجرت خارج شد، هدف اصلی اش جنگ نبود بلکه خروج او تنها برای تعرّض به قافله ای از قریش به رهبری ابوسفیان بود که از شام بازمی گشت. طبق گفته استاد محمداحمد باشمیل، قبل از جنگ بزرگ بدر، درگیری های نظامی رخ داد که به طور کلی منجر جنگ در هفدهم ماه رمضان سال دوم هجرت شد.

تحرّکات نظامی

استاد محمد احمد باشمیل در کتاب خود به اسم «جنگ بدر»، تحرّکات نظامی مسلمانان را قبل از جنگ بدر به صورت سه و یا چهار جنگ بین دسته های نظامی خلاصه کرده است این دسته ها عبارت اند از:

1 . یک گشتی نظامی و دسته ای به فرماندهی حمزه عبدالملک که از 30 سوار از مهاجرین تشکیل شده بود و با یک کاروان تجاری که توسط 300 جنگجو به فرماندهی ابوجهل پشتیبانی می شد روبرو گردید. این رویارویی در ساحل دریای سرخ از منطقه عیص بن ینج والمروه و در ماه رمضان سال اول هجری رخ داد و در واقع جنگی صورت نگرفت; زیرا مجدب بن عمرو الجهنی واسطه شد تا غائله ختم شود.

2 . دسته دوم به فرماندهی عبید بن الحارث، متشکل از 60 سوار و این دسته در ماه شوال سال اول هجرت به سمت دره رابغ رهسپار شد و هدفش تهدید تجارت قریش بود که در انتها ختم به خیر گردید.

3 . دسته سوم یک گروه خبریابی، متشکل از 8 تن از صحابه به فرماندهی سعد ابن ابی

---------------------------------------------------

صفحه 220

---------------------------------------------------

وقاص، جهت جمع آوری اطلاعات بود که به منطقه حزار نزدیک جحنه رسید و هدفش تهدید راه های خویش بود. زمان این رویارویی ذی القعده سال اول هجرت بود.

اما جنگها عبارتند از:

1 . جنگ ودّان که در مسیر بین مدینه و رابغ صورت گرفت. و رسول(صلی الله علیه وآله) همراه با 200 جنگجو، فرماندهی آن را به عهده داشت. در واقع در آن منطقه جنگی واقع نشد ولیکن پیامبر(صلی الله علیه وآله) پیمان عدم تجاوز را با قبائل بنی حرّه و بنی بکر بستند.

2 . جنگ بواط ـ بواط مکانی است میان مدینه و ینبع ـ با فرماندهی پیامبر(صلی الله علیه وآله) برای تعرض به قافله ای که از قریش اما قافله نجات یافت و پیامبر بدون وقوع جنگی بازگشت.

3 . جنگ عشیره; به فرماندهی پیامبر و 200 جنگجو رخ داد، این جنگ تهدیدی برای تجارت قریش بود. هنگامی که کاروان های تجاری از عشیره واقع در منطقه ینبع می گذشتند. کاروان هنگامی که در مسیر خود به سمت شام در حرکت بود توانست از راه دیگری طی طریق کند و در نتیجه جنگی درنگرفت و در این جنگ پیمان عدم تجاوز با بنی مدلج و هم پیمانانشان از بنی حمزه صورت گرفت. این واقعه در ماه جمادی الاول سال دوم هجرت اتفاق افتاد.

4 . جنگ بدر اول; که طبق گفته استاد باشمیل دسته ای جنگی متشکل از 200 مرد به فرماندهی رسول(صلی الله علیه وآله) در جمادی الاخر سال دوم هجرت بود و به علت این که نیروهای محدودی از مشرکین به چراگاههای مدینه حمله کردند، این جنگ درگرفت. پیامبر در تعقیب آنها به درّه سفوان، نزدیک بدر رسید ولیکن با نیروهای مهاجم مواجه نشد و بدون این که جنگی رخ دهد بازگشت.

ضوابط جدید انتصاب کارکنان مساجد

دکتر توفیق السدیری قائم مقام وزیر اوقاف در امور مساجد از ایجاد برنامه ها و استراتژی هایی برای گسترش نقش امامان جماعت، خطیبان، مبلّغان جهت رویارویی قدرتمندانه با مسائل روز سخن گفت.

او در گفتگویی با عکاظ، بعد از اعطای مسؤولیت به ایشان، گفت: روند بازسازی

---------------------------------------------------

صفحه 221

---------------------------------------------------

سازمان مساجد و تبلیغ و ارشاد، طبق برنامه های جدیدی صورت خواهد گرفت که هدف آنها آماده سازی مجدد ائمه جماعت و مبلغان وگسترش قدرت آنها و تنظیم امور مساجد و تبلیغ می باشد.

السدیری بر عزم خود مبنی بر بهبود اوضاع ائمه جماعت، مؤذنان و خطبا تأکید و اشاره کرد که وزارتخانه ضوابط دقیق انتخاب آنها را مورد بررسی قرار خواهد داد.

دکتر السدیری وجود هرگونه رابطه میان تصمیم این وزارتخانه در انتقال ایشان به سازمان امور مساجد و تبلیغات غربی ضدّ سعودی را رد کرد و آن را مسأله ای داخلی و مختص به وزارتخانه قلمداد کرد که هدفش گسترش فعالیت می باشد.

این گفتگو به موضوعات زیر نیز پرداخت:

ـ بازسازی ساختار

* بعد از صدور فرمان وزیر مبنی بر انتقال شما به سازمان امور مساجد چه اولویت هایی را برای گسترش فعالیت در این سازمان مد نظر دارید؟

* در ابتدا مفتخرم که مورد اعتماد وزیر قرار گرفتم. بر هیچ کس اهمیت فعالیت در داخل کشور، که هم اکنون در حال تجربه است، پوشیده نیست. در این مرحله امور مساجد و تبلیغ در داخل کشور امری مهم و حساس است و امیدوارم که بتوانم در حیطه مسؤولیت محول شده موجبات رضایت وزیر را فراهم آورم. از اولویت هایی که در ذهنم به آنها پرداخته ام بازسازی ساختار و برنامه ریزی برای این سازمان است که از بزرگترین و قدیمی ترین سازمانهای کشور به شمار می آید و بعد از آن، وضع یک سری استراتژی واضح برای ائمه جماعت و خطیبان و امور مساجد و تبلیغ می باشد که این هدف در یک روز و یک شب محقق نمی شود بلکه در درجه اول، احتیاج به زمان و توفیق الهی دارد و در درجه دوم همکاری سایر دوستان و بخش سازمان مساجد و شعبه وزارتخانه در مناطق مختلف کشور را می طلبد.