مجلات > پیام حوزه > بهار 1374، شماره 5


واحد بررسی رساله های علمی

پدید آورنده : ، صفحه 26

چگونه رساله های متقاضیان مدارج حوزوی را بررسی می کند؟ (1)

از آنجا که لازم است طلابی که متقاضی مدارج علمی سطح سوم و چهارم هستند، پس از تکمیل پرونده و قبولی در امتحانات سطوح مذکور، به تدوین رساله علمی بپردازند، دفتر بررسی رساله های علمی زیرنظر معاونت آموزش تاسیس شد .

متقاضیان، پس از اخذ موافقت نامه از واحد مدارج علمی به دفتر بررسی رساله های علمی مراجعه می کنند .

مراحل نوشتن رساله علمی به قرار ذیل است:

الف) موضوعات رساله های سطح سوم و چهارم، باید به تایید واحد تهیه متون آموزشی و تعیین موضوعات رساله برسد و متقاضی موضوعی را انتخاب نماید، همچنین متقاضی می تواند براساس تخصص و استعداد خود، موضوعی را پیشنهاد و پس از کسب موافقت اعضای هیات علمی رساله علمی خود را در آن زمینه تدوین کند .

واحد مذکور سعی کرده است موضوعات جدید یا موضوعاتی را که روی آنها کار تحقیقی کمتری انجام گرفته است، برای متقاضیان سطح چهارم انتخاب کند .

نمونه موضوعات فقهی، پیشنهادی واحد مذکور عبارتند از: مقادیر الدیات، النکاح المنقطع، الحجاب، الطواف فی العمرة و الحج و صلاته، طرق ثبوت الهلال، الربا فی الفقه الاسلامی، التصویر فی الفقه الاسلامی، ذبائح الکفار، احکام المرتد، شهادة المراة فی الفقه الاسلامی، حکم صلاة الجمعة فی زمن الغیبة، فی تنجیس المتنجس، فی عیوب المراة الموجبة لفسخ النکاح و احکامها، الرضاع یوجب الحرمة فی الجملة، بحث حول التقلید و تقلید الاعلم .

نمونه موضوعات اصولی، پیشنهادی برای سطح چهارم عبارتند از: اجتماع امر و نهی، وجوب تعیینی و تخییری، تنبیهات استصحاب، برائت، حجیت خبر واحد، اجتهاد و تقلید، عام و خاص، اجزاء، آیا نهی در عبادات و معاملات موجب فساد است؟ ، اوامر، مستقلات عقلیه، حجیت ظواهر کتاب، قطع و ظن، اقل و اکثر، الواجب المشروط و الواجب المعلق، استصحاب شبهات حکمیه و . . .

نمونه موضوعات پیشنهادی متقاضیان: ناسخ و منسوخ در قرآن، من الحاکم فی الاسلام، من هو المرجع لتشخیص مصالح الامة، تفسیر و بررسی آیه شریفه نبا، کیفیت دلالت آن بر حجیت خبر واحد، الشرکة فی الفقه الاسلامی، نقش عرف در استنباط فقهی، الغوص، تحقیق حول النفس، التامین، فی طهارة الکفار و نجاستهم، ما یعرف به البلوغ فی الذکر و الانثی، الامر بالمعروف والنهی عن المنکر، بررسی آیات مربوط به عالم برزخ، تقیه مداراتی، فی النظر، العیوب التی توجب حق الفسخ، صلاة الرجل و المراة فی مکان واحد، ضرورة الاجتهاد و مشروعیة التقلید، الشهید و احکامه، وقت صلاة الصبح فی اللیالی المقمره، ولایت پدر در عقد نکاح، حبس، علم امام، عصمت انبیا، غنا، موسیقی، ولایت از قبل حاکم جائر، علوم قرآن،

امامت، صفات القاضی، خدا و صفات او در فلسفه، ارث در قرآن، اشتراط اجتهاد قاضی، قانون علیت، حسن و قبح ذاتی، فی العدة، المفسرون و حیاتهم و منهجهم، نقش شهرت در استنباط، سیره، جوائز السلطان، ایمان و عمل صالح از دیدگاه قرآن، الواحد لایصدر عنه الا الواحد، تطورات و مبانی برهان صدیقین در فلسفه اسلامی، و . . .

فرم راهنمای محققان

جهت تسهیل در امر تدوین رساله های علمی، دفتر بررسی رساله های علمی فرمی را تهیه کرده که در آن تذکرات لازم به محققان (متقاضیان مدرک مدارج علمی) درج شده است .

این فرم حاوی مطالبی است از قبیل بیان اهمیت موضوع انتخابی و هدف از انجام تحقیق، کیفیت مطالب، خارج نشدن از موضوع، نقل مطالب همراه با ادله اقوال، نقد و بررسی اقوال و ادله از جهت سند و دلالت، عدم اکتفا به نقل اقوال، ذکر دقیق مآخذ و منابع، تعداد صفحات و سطور لازم در رساله، رعایت اصول فنی در تدوین رساله و . . .

نمونه هایی از رساله های قبول شده با نمره عالی

در بین رساله های تدوین شده در سطح سوم و چهارم رساله هایی به چشم می خورد که از جهت کیفی و کمی بسیار خوب است . از باب نمونه در سطح چهارم رساله «سیری در ادله اثبات وجود خدا» به دلیل بررسی سندی و دلالتی و تقریر و تقویت قول مختار و دلیل آن در حد شایسته دروس خارج معتبر حوزه و در سطح سوم رساله های «قاعده لاضرر و لاضرار فی الاسلام » و «استصحاب شرایع سابقه » به دلیل دارا بودن مقدمه مناسب و بیان هدف از تدوین موضوع، اهمیت و جایگاه موضوع و کیفیت دسته بندی مطالب و نوآوری، ورود به اصل بحث و بررسی کارشناسانه اقوال و ادله علما توانسته اند امتیاز سطح عالی را کسب کنند .

هر رساله دارای 100 امتیاز است و حداقل امتیاز قبولی 55 می باشد و رساله هایی که امتیاز قبولی را کسب کنند، برحسب امتیاز در سه درجه دسته بندی می شود: 1 - متوسط 55 الی 70 امتیاز، 2 - خوب 71 الی 85 امتیاز، 3 - عالی 86 الی 100 امتیاز . رساله ای که پس از طرح در جلسه دفاعیه حداقل امتیاز را احراز نماید، مردود شناخته می شود .

آمار

از ابتدای تاسیس دفتر بررسی رساله ها تا پایان سال 1373 (حدود دو سال) تعداد 391 نفر در سطح سوم و 480 نفر در سطح چهارم از دفتر بررسی، موضوع رساله علمی اخذ کرده اند .

تعداد رساله هایی که متقاضیان نوشته اند، در سطح سوم 163 و در سطح چهارم 84 جزوه است . تعداد رساله های قبول شده در سطح سوم 70 و در سطح چهارم حدود 30 جزوه است .

مجموع موضوعات اخذ شده در دو سطح 871 موضوع و مجموع رساله های تدوین شده 257 و تعداد قبولی 95 رساله است و تعداد جلسات دفاعیه 129 جلسه و هر جلسه حداقل یک ساعت بوده است .

پی نوشت:

1) برای اطلاع بیشتر از جزئیات چگونگی بررسی رساله های علمی، مطالعه آیین نامه اجرایی واحد بررسی رساله های علمی که در پیام حوزه شماره 4، ص 9 - 20 منتشر شده، لازم است .