مشخصات مجله


پیام زن - آذر 1388- شماره 213
تاریخ درج : 1389/2/25
بازدید : 48747

فهرست مطالب

جستجو

مجلات > خانواده و زنان > پیام زن > آذر 1388- شماره 213


روش­های ایجاد انگیزه در دانش­آموزان

پدید آورنده : ، صفحه 66

انگیزه به دو نوع درونی و بیرونی قابل تقسیم است.

از انگیزه بیرونی می­توان به تقویت کننده­هایی چون پول، تایید، محبت، احترام، نمره. و از تقویت کننده­های درونی می­توان به رضآیت خاطر و احساس خوب از یادگیری اشاره کرد. آنچه که بیشتر موجب رفتار خود جوش می­شود، انگیزه درونی است. هدف عمده فعالیت­های پرورشی معلم یا مربی این است که دانش­آموز به تدریج از انگیزه­های بیرونی به سمت انگیزه­های درونی هدآیت شود.

تفاوت اساسی افراد دارای انگیزه درونی با افراد دارای انگیزه بیرونی این است که افراد با انگیزه درونی احساس کفآیت بیشتری در خود دارند و کمتر به دیگران اجازه می­دهند که محرک رفتارشان شوند. این گروه از دانش آموزان، خود تعیین کننده رفتارها هستند و به خاطر کفآیتی که در خود احساس می­کنند، باور دارند که می­توانند با رفتارشان بر محیط خود تأثیر بگذارند.

این گروه از دانش­آموزان با انگیزه دورن­گرا، تصورشان این است که موفقیت و عدم موفقیت در تحصیل به خاطر نحوه رفتار صحیح یا غلط خودشان است.

اما برخلاف آنها، دانش­آموزان با انگیزه برون­گرا، احساس بی­کفآیتی یا کفآیت کم داشته و همواره تصور می­کنند که موفقیت آن­ها تحت تأثیر عوامل محیطی نظیر معلم و سوالات سخت است. این گروه از دانش­آموزان حتی اگر درس بخوانند، باز هم موفقیت چندانی نخواهند داشت. چرا که اندک تلاش آنها به خاطر همان انگیزه بیرونی، همچون فرار از تنبیه یا کسب خواسته معلم است. اینان در صورت کسب موفقیت اندک هم آن را به شانس و تصادف نسبت می­دهند و نه به تلاش و استعداد خود.

این دانش­آموزان حتی اگر نیم­نگاهی به موفقیت داشته باشند، آنقدر آن را صعب­الوصول می­دانند که دست به عمل نمی­زنند، در نتیجه هرگز طعم موفقیت را نخواهند چشید. در حقیقت گام اول در برخورد با این افراد چشاندن طعم موفقیت به آنها و در هم شکستن تصور منفی آنها در مورد دستیابی به موفقیت است. در این صورت است که «موفقیت»، «موفقیت» می­آورد.

از آنجایی که انسان آمادگی دارد تا فعالیت­ها و تصوراتش را تعمیم دهد، موفقیت در یک درس منجر به موفقیت در دروس دیگر می­شود و این موضوع در مورد دروس اصلی هر رشته مهم­تر است.

در واقع، ضعف درسی در این دروس منجر به بی­علاقگی به تحصیل و گاهی حتی ترک تحصیل می­شود و البته عکس آن هم صادق است. به همین علت به معلمان دروس اصلی هر رشته توصیه می­شود، شرایط آموزشی و امتحانی را مطلوب نمایند و با ارزشیابی­های مناسب فضای کلاس را لذت­بخش کنند.

به طور کلی به منظور افزایش انگیزه دانش­آموزان و سوق دادن آنها به سمت درونی شدن انگیزه­ها راهکارهای زیر توصیه می­شود:

1. سعی کنیم اولویت تجربه­های دانش­آموزان برای آنها جالب باشد، احساس موفقیت اولیه، اعتماد به نفس آنها را افزایش می­دهد. این موضوع در مسابقات ورزشی نیز مشهود است.

2. برای موفقیت دانش­آموزان پاداش در نظر بگیریم. منتظر نباشیم تا افت تحصیلی اتفاق افتد و سپس موفقیت را تحسین کنیم.

3. با احترام گذاشتن به تفاوت­های فردی دانش­آموزان، هرگز آنها را با یکدیگر مقایسه نکنیم.

4. دانش­آموزان را در کلاس کمتر درگیر مسائل عاطفی منفی نمائیم و نسبت به حساسیت­های عاطفی آنان آشنا و در کاهش آن کوشا باشیم. سخت­گیری و انضباط شدید، تبعیض، بیان قضاوت­های منفی و خبرهای ناخوشایند از جمله عواملی است که موجب درگیری ذهنی و کاهش علاقه به یادگیری می­شود.

5. بلافاصله پس از آزمون یا پرسش کلاسی، دانش­آموزان را از نتیجه کار آگاه کنید.

6. برای اینکه دانش­آموز بداند، در طول تدریس به دنبال آموختن به چیزی باشد، بیان اهداف آموزشی مورد انتظار از او را در ابتدای درس فراموش نکنیم.

7. چگونگی یادگیری و نحوه انجام کار برای دانش­آموز مشخص شود.

8. به منظور افزایش حس کفآیت در دانش­آموز از او بخواهیم مطالب یاد گرفته شده را به دوستان یا کلاس آموزش دهد.

9. در مورد مشکلات درسی دانش­آموز و ریشه­یابی آن، با او تبادل نظر و گفت­و­گو کنیم.

10. تشویق کلامی در کلاس، به صورت انفرادی بسیار حائز اهمیت است.

11. مطالب درسی را به ترتیب از ساده به دشوار مطرح کنیم.

12. از بروز رقابت ناسالم در بین دانش­آموزان پیشگیری شود.

13. در فرایند آموزش متکلم وحده نباشیم و یادگیرندگان را در یادگیری مشارکت دهیم.

14. علاقه به دانش­آموزان و تعلق خاطر و اهمیت دادن به یکایک آنها، سطح انگیزه­ها را افزایش می­دهد.

15. آموزش را با «تهدید» پیش نبریم.

16. برای دانش آموزان با انگیزه، خوراک علمی کافی داشته باشیم.

17. با محول کردن مسئولیت به دانش­آموزان کم­توجه، آنان را به رفتارهای مثبت هدآیت و علل کم­توجهی در آنها را بررسی کنید.

18. شیوه­های تدریس را از سنتی به شیوه­های روز تغییر داده و با استفاده از تکنولوژی آموزشی، حواس پنجگانه دانش­آموزان را به کار گیریم.

19. - میان درس کلاس و مسائل زندگی که به وسیله همان درس قابل حل است. ارتباط برقرار کنیم.

20. - تدریس را با طرح مطالب و پرسش­های جالب توجه آغاز کرده و با تحریک حس کنجکاوی، دانش­آموزان را برانگیخته­تر سازیم.

21. - به وضعیت جسمانی دانش­آموزان توجه کرده و علل جسمی بی­توجهی و کاهش انگیزه آنان را بیابیم.

22. محیط کلاس را با طراحی زیبا و مناسب، جذاب سازیم تا مانع بروز کسالت روحی شویم.

23. با فرهنگ و تاریخچه زندگی افراد مدرسه یا محله­ای که در آن تدریس می­کنیم، آشنا شده و در طول تدریس از مثال­های آشنا استفاده کنیم.

24. به منظور اطلاع از نتیجه فعالیت درسی دانش­آموزان و ارائه بازخورد به موقع و مناسب، تکالیف آنان را بلافاصله در جلسه بعدی ملاحظه و با رفع اشکالات، جنبه­های مثبت را تشویق کنید.

25. در گرفتن آزمون و امتحان به قول خود عمل کنیم.

26. زمان یادگیری باید در حد توان دانش­آموز باشد. برای تجدید قوا و انگیزه در میان کلاس از وقت تفریح و استراحت غافل نشویم.

27. دانش­آموز را از میزان پیشرفت خود آگاه سازیم تا بداند برای رسیدن به هدف چه گام­های دیگری بردارد.

28. به لحاظ اخلاقی و ایجاد انگیزه، همیشه خوش اخلاق و خوش­رو باشیم.

29. به منظور افزایش حس کفآیت و مشارکت در ارائه دروس از نظرات دانش­آموزان استفاده کنیم.

30. مطمئن باشیم که توجه دانش­آموزان برای شروع تدریس آماده است.

31. تمام مطالب دشوار را یکجا و در یک جلسه آموزش ندهیم.

32. به خاطر داشته باشیم، توجه افراطی به دانش­آموزان (قوی یا ضعیف) موجب متشنج شدن فضای کلاس می­شود.

33. دانش­آموزان را به گروه­های «خوب»، «بد» و «ضعیف» تقسیم­بندی نکنیم.

34. از ورود به موضوعات حاشیه­ای که منجر به انحراف توجه کلاس می­شود، بپرهیزیم.

35. با ایجاد جلسات بحث و تحلیل به دانش­آموزان فرصت تفکر و اظهار نظر بدهیم.

36. هرگز دانش­آموزان را مجبور به انجام فعالیت­های تحقیرکننده نظیر «جریمه» نکنیم.

37. به افراد درون­گرا، کمرو، مضطرب که تمایلی به ابراز وجود ندارند، توجه کرده و با تقویت رفتارهای مثبت، آنها را به مشارکت در بحث­های کلاسی و کارهای گروهی تشویق کنیم.

38. در روش­های تدریس، کنفرانس و سمینار را مد نظر قرار دهیم.

39. تأکید بر نمره، اضطراب دانش­آموزان را افزایش می­دهد و مانع از توجه کامل به موضوع درس می­شود. این دانش­آموزان با وجود تلاش زیاد از نمرات پایینی برخوردارند و به تدریج رابطه میان تلاش و نتیجه را نادیده می­گیرند که در نهآیت منجر به از دست رفتن انگیزه خواهد شد.

40. گاهی از تجربه­های دوران تحصیل و شکست­ها و موفقیت­های خود برای دانش­آموزان صحبت کنید.

نقش انگیزش در یادگیری

در چهارچوب کلاس درس، انگیزش به خصوصیات رفتاری نظیر علاقه، هشیاری، توجه، تمرکز و پشتکار اطلاق می­شود. این جنبه­های انگیزشی جنبه­هایی هستند که معلم مستقیماً در کلاس با آنها سروکار دارد.

اگر دانش­آموزی به درس توجه نکند، به گفته­ها و راهنمایی­های معلم وقعی ننهد و تکالیف خود را انجام ندهد، بالطبع یاد دادن مطلب به او بسیار دشوار خواهد بود.

هم چنین مربیان آموزشی با خصوصیات انگیزشی دراز مدت نیز سروکار دارند. برای مثال، معلم دبستان، نه تنها می­خواهد که کودکان به درس کلاس توجه کنند، بلکه مایل است به آنان بیاموزد که در زندگی اینده خود نیز از خواندن لذت ببرد، همچنین معلم تاریخ نه تنها علاقمند است که شاگردان درس­های او را بیاموزند، بلکه امیدوار است که این شاگردان در اینده نیز رویدادهای اجتماعی و تاریخی را دنبال کنند.