یبوست را اینگونه معنا کرده‏اند «تأخیر یا مشکل در اجابت مزاج که دو هفته یا بیشتر طول کشیده و باعث رنج و عذاب بیمار گردد.»

با رشد کودکان تغییراتی در روده‏ها و روده بزرگ آنها به وجود می‏آید که تعداد دفع مدفوع روزانه را کاهش می‏دهد. بنابراین کم شدن مدفوع دلیل یبوست نیست.

اگر یبوست را به معنای «تخلیه نشدن کامل قسمت پایین روده بزرگ» تعبیر کنیم، حتی کودکانی که عمل دفع را به طور روزانه ولی به مقدار کم انجام می‏دهند را می‏توان در این گروه قرار داد.

نشت غیر ارادی مدفوع در لباس زیر کودکان می‏تواند نشانه‏ای از یبوست باشد.

یک سوم کودکان 6 تا 12 ساله ممکن است مبتلا به این بیماری باشند. یبوست معمولاً برای اولین بار بین 2 تا 4 سالگی ظاهر می‏شود.

فشار برای تخلیه زمانی آغاز می‏شود که مدفوع با قسمت داخلی مقعد تماس پیدا می‏کند. اگر کودکی تمایل به دفع مدفوع نداشته باشد عضله تنگ‏کننده قسمت خارجی مقعد را محکم کرده و به ماهیچه‏های سرینی فشار وارد می‏آورد.

این اعمال می‏تواند مدفوع را در قوس راست روده به عقب رانده و فشار جهت تخلیه را کم نماید. اگر کودک به طور مکرر از تخلیه شکم احتراز جوید، سرانجام مقعد باز شده و خود را با توده مدفوع نگه داشته‏شده سازگار می‏نماید و قدرت رانشی مقعد کاهش می‏یابد.

هر چه مدفوع زمان بیشتری در مقعد بماند سفت‏تر می‏شود. عبور مقدار حجیم و سفت مدفوع احتمالاً باعث درد و ایجاد شکاف در مقعد می‏گردد. چرخه احتراز از عمل دفع به خاطر ترس از دردناک بودن ممکن است پیشرفت کرده و باعث احتباس مدفوع و دفع آن به طور اتفاقی گردد. وضعیتی که اصطلاحا به آن «یبوست عملکردی» می‏گویند. بیشتر کودکانی که دچار این بیماری هستند

اینگونه یبوست را تجربه می‏کنند به هر حال یبوست به ندرت دلیل عضوی (ارگانیک) جدی دارد. این نوع یبوست بیشتر در کودکان بالای یکسال تشخیص داده می‏شود.

عبور اتفاقی مدفوع حجیم نشان‏دهنده یبوست عملکردی می‏باشد. اگر کودک بعد از مدتی که برای رفتن به توالت آموزش دیده است خود را با مدفوع کثیف کند در نتیجه این نوع یبوست و تأثیر آن روی مقعد می‏باشد. تقریبا سه چهارم بچه‏هایی که دچار یبوست هستند در هنگام دفع احساس درد می‏نماید.

شرح حال کودکان مبتلا به یبوست نشان‏دهنده این است که اغلب در رژیم

غذایی آنها مقدار فیبر کم می‏باشد که به خاطر مصرف کم میوه‏ها و سبزیجات است.

در هنگام معاینه کودکان مبتلا به یبوست، پزشک باید در مورد عادات رفتن به توالت نظیر زمان تخلیه، وضعیتی که نشان‏دهنده احتباس مدفوع می‏باشد (مثلاً ایستادن در حالت قرار دادن پاها روی یکدیگر، تکان خوردن، فشار به ماهیچه‏های سرینی) دستیابی محدود به توالت و نرفتن به توالت سؤال نماید.

معاینه مقعد با انگشت باید انجام شود تا تشخیص داده شود که آیا ورم کرده است یا به حالت نهفته می‏باشد. ترک خوردن مقعد نیز دلیل وجود یبوست می‏باشد.

اگر معاینه مقعد وجود مدفوع را نشان دهد، عکسبرداری لازم نمی‏باشد. اگر

معاینه مقعد امکان نداشته باشد و یا برای کودک ناراحت‏کننده باشد، رادیوگرافی شکمی ضرورت می‏یابد.

درمان یبوست

اقدام فوری احتمالاً شانس رفع کامل یبوست را بیشتر می‏کند.

اهداف درمان شامل باز کردن مقعد در هم فشرده شده و سپس حفظ تخلیه روده‏ها به طور مرتب و روزانه می‏باشد. شاید لازم باشد قبل از دارودرمانی ماهها به اشکال دیگر، کودک را درمان کرد.

تعلیم خانواده با توضیح چگونگی وضعیت کودک

پزشک خانواده می‏تواند به پدر و مادر و یا پرستار کودک توضیح دهد که چرا کودک قادر نیست به طور مرتب و به اندازه طبیعی عمل تخلیه شکم را انجام دهد.

ترس کودک از اجابت مزاج دردناک متداول‏ترین محرک برای کودک است تا مدفوع خود را نگه دارد. احتباس مدفوع ندرتا رفتار مخالفت‏آمیز به حساب می‏آید. علاوه بر این بی‏اختیاری مدفوع در کودک معمولاً برای او قابل کنترل نیست.

تغییر در رژیم غذایی

معمولاً برای کودکان مبتلا تغییر در رژیم غذایی توصیه می‏شود.

یک آزمایش کنترل‏کننده تصادفی نشان داده است که استفاده از غذاهای سرشار از فیبر بیش از دارو، بخصوص در کودکان مبتلا به بی‏اختیاری مدفوع مؤثر بوده است.

در مطالعه‏ای دیگر معلوم شده است که ممکن است یبوست نشانه عدم تحمل شیر در بعضی کودکان باشد.

باز کردن مقعد: در کودکان بزرگتر از دو سال می‏توان تنقیه با مواد روغنی معدنی و به دنبال آن تنقیه با فسفات را انجام داد.

حفظ وضعیت

هدف دفع مواد نرم داخل روده‏ها یک یا دو بار در روز می‏باشد. اطمینان از عمل دفع به طور مرتب مهم است؛ چون بسته شدن مقعد می‏تواند مجددا عود نماید و چرخه یبوست دوباره شروع شود.

اگر با درمان رژیم غذایی بعد از 6 ماه کودک بهبود نیافت، مراجعه به متخصص گوارشی کودکان ضروری است.

منبع: مجله HealTh _ FuJuirah