مجلات > علمی، خبری > مبلغان > آبان و آذر 1387، شماره 109


آشنایی با منابع دست اول شیعه (مکارم الاخلاق)

پدید آورنده : عبدالکریم پاک نیا تبریزی ، صفحه 136

کتاب «مکارم الاخلاق» نوشته دانشمند بزرگ امامیه رضی الدین طبرسی، از معروف ترین کتابهای اخلاق اسلامی و یکی از منابع دست اول شیعه در عرصه تبلیغ این مکتب متعالی است.

موضوعات و عناوین

مؤلف در مقدمه می گوید: «ما در این کتاب شمه ای از اخلاق ستوده پیامبر صلی الله علیه و آله را: از حالات، اعمال، نشستن و برخاستن، سفر و حضر و خوردن و آشامیدن، و آنچه از این قبیل است و همچنین آنچه از او و ائمه راستین برای زندگی و تربیت مردم نقل شده و روایت گشته ذکر می کنیم، و از خداوند توفیق پایان دادن به این کار بزرگ را مسئلت می نماییم، که او بر هر کاری توانا و آسان کردن کارها برایش سهل است.»

این کتاب دارای 12 باب است که عبارتند از:

1. اخلاق و اوصاف پیامبر صلی الله علیه و آله ؛

2. بهداشت و نظافت در اخلاق اسلامی؛

3. آداب استحمام؛

4. بهداشت ناخن و اصلاح موها؛

5. آداب و شیوه های آرایش زن و مرد مسلمان؛

6. ویژگیهای لباس و خانه اسلامی؛

7. آداب خوردن و آشامیدن؛

8. مسائل مربوط به ازدواج؛

9. آداب مسافرت؛

10. آداب دعا و وقتِ فضیلت آن؛

11. رفتار با بیماران و مسائل مربوط به آن؛

12. مسائل متفرقه در عرصه اخلاق و حقوق فردی و اجتماعی.

چند ترجمه از کتاب

کتاب مکارم الاخلاق بارها توسط علمای بزرگوار ترجمه شده است که برخی عبارتند:

1. ترجمه مکارم الاخلاق، میرزا محمدعلی مدرس چهاردهی؛

2. ترجمه مکارم الاخلاق، محمدباقر بهاری همدانی؛

3. ترجمه مکارم الاخلاق، سیدابراهیم میرباقر، در دو جلد، ناشر: فراهانی، تهران، 1365 ش.

قصه پر غصه تحریف مکارم الاخلاق

از آنجایی که کتاب «مکارم الاخلاق» بسیار مورد توجه علما و مردم قرار گرفت، این نکته دشمنان شیعه را بر آن داشت تا از شهرت و مقبولیت این کتاب به نفع خود استفاده کنند و به خیال خام خود این منبع دست اول و یکی از مفاخر بزرگ شیعه را به نام خود ثبت کنند؛ اما خداوند متعال طرح شوم آنان را به هم ریخت.

پس از اطلاع از این توطئه شوم به امر میرزای شیرازی نسخه های خطی و قدیمی کتاب جمع آوری شد و کتاب، توسط حاج شیخ محمود بن ملا صالح بروجردی با آن نسخه ها تطبیق داده شد و در قالبی بسیار زیبا و با دقت فراوان، به چاپ رسید و تمام موارد تصحیح شده در پایان کتاب آورده شد.

روحانی بیدار و زبردست شیعه، سیدمحسن امین نیز، در کتاب ارزشمند اعیان الشیعه، تمام موارد تحریف کتاب را آورده و درباره آنها توضیح داده است مانند اینکه:

1. احادیث فضائل امیرمؤمنان علی علیه السلام و حضرت زهرا علیهاالسلام را به کلی حذف کردند.

2. در بسیاری از موارد نام علی علیه السلام را حذف کرده و به جای آن نام یکی از شیخین (ابوبکر و عمر) را نوشتند.

3. جمله علیه السلام را بعد از نام ائمه علیهم السلام پاک کرده و « رضی الله عنه » نوشتند.

4. نامهای مقدس ائمه اهل البیت علیهم السلام را حذف کرده و به جای آن در بسیاری موارد از واژه بعض العلماء، بعض الحکماء و بعض الصالحین گنجانده اند.

5. نام مبارک صدیقه کبری فاطمه زهرا علیهاالسلام را در برخی موارد برداشته و عایشه و حفصه را جایگزین آن کرده اند.

مؤلف پرآوازه مکارم الاخلاق

رضی الدین، حسن بن فضل طبرسی از علمای مشهور قرن ششم هجری است. او دارای کتابهایی ارزشمند است که با تألیف آنها گوشه ای از علوم سرشار پیامبر و اهل بیت آن حضرت علیهم السلام را به دست جهانیان رسانده است.

پدر قرآن شناس او

پدرش، فضل بن حسن طبرسی معروف به أمین الاسلام و صاحب کتابهایی ارزشمند چون مجمع البیان است. مجمع البیان از جمله تفاسیر مهمی است که هر مفسر، ناگزیر از مطالعه آن است. از او علاوه بر تفسیر، کتابهای فراوانی به یادگار مانده است. وی جامع علوم مختلف بوده و در هر زمینه که وارد بحث می شده همه را به تحسین وا می داشته است. مرقد شریف او در کنار بارگاه ملکوتی امام رضا علیه السلام است و هم اکنون نیز زیارتگاه عاشقان ولایت و امامت می باشد.

فرزند و شاگردش

ابوالفضل، علی بن حسن طبرسی فرزند و شاگرد حسن بن فضل و نوه امین الاسلام است.

او نیز در جنبه های مختلف علمی و تقوایی دنباله رو پدر و جد خود بوده و به بالاترین درجات نائل آمده است. او مؤلفی بزرگ در تاریخ شیعه است و کتابهایی ارزشمند مانند مشکاة الانوار، نثر اللآّلی و ده ها کتاب دیگر به یادگار گذارده است.

از منظر اهل نظر

علامه مجلسی در مقدمه بحار می گوید: جایگاه ارزشمند و شهرت این کتاب (در فرهنگ اسلامی) همانند خورشید در وسط آسمان است. و هنگامی که به نام این بزرگواران می رسد می فرماید: «کتابهای خاندان طبرسی از نظر اطمینان و شهرت مانند خورشیدی در وسط آسمان می درخشد و هیچ نیازی به تعریف یا توضیح ندارند.»

شخصیت نگار فرزانه، سیدمحسن امین می نویسد: رضی الدین أبو نصر الحسن بن أمین الدین أبی علی الفضل بن الحسن الطبرسی از دانشمندان بزرگ، فاضل کامل، فقیه آگاه، محدث جلیل و نویسنده کتاب «مکارم الاخلاق» است. این مجموعه ارزشمند جامع محاسن أفعال و آداب شرعی است که در میان اصحاب ما پذیرفته شده است. او اکثر روایات خود را از پدر بزرگوارش امین الاسلام طبرسی روایت می کند.

وفات

رضی الدین حسن بن فضل طبرسی پس از عمری خدمت به علوم اهل بیت علیهم السلام در سال 548 هجری در سبزوار وفات یافت. جنازه شریفش به مشهد مقدس انتقال یافت و در جوار مرقد مطهر امام هشتم شیعیان علیه السلام به خاک سپرده شد.