مشخصات مجله


پیام زن - آبان 1387، شماره 200
تاریخ درج : 1387/9/16
بازدید : 93927

فهرست مطالب

جستجو

مجلات > خانواده و زنان > پیام زن > آبان 1387، شماره 200


گل گاوزبان یا معجون شادی بخش!

پدید آورنده : ا. امیردیوانی ، صفحه 122

نروید بر زمین هرگز گیاهی

که ننوشته ست بر برگش دوایی

«نظامی»

گل گاوزبان با نام علمی Borago Officinalisدر زمره گیاهان دارویی و حاوی روغنی است که به سبب ویژگی شفادهنده اش از دیرباز در همه جهان به ویژه در فرانسه شهرت دارد. گیاه یاد شده از شاخه های توخالی و آبدار برخوردار بوده و ارتفاعش تقریباً به 50 سانتی متر می رسد. برگ هایش تا حدی بزرگ، چین خورده به رنگ سبز تیره و تخم مرغی شکل نوک تیز بوده که متناوباً بر روی ساقه گیاه واقع شده اند. طول برگ هایش حدوداً 6 سانتی متر است. تمامی رویه گیاه، پوشیده از کرک های سفید و منشعب می باشند. گل های گیاه مزبور در انتهای ساقه قرار داشته و به رنگ آبی روشن و ستاره ای شکل اند. میوه گیاه مذکور به شکل فندق و به رنگ قهوه ای تیره است.

گیاه مورد بحث در فرانسه «شکوفه آبی تندرستی» نام دارد.

«پلینی کبیر»، گیاه شناس یونان باستان، در نوشته های خود آورده است که گل گاوزبان، داروی غم زدای «هوبر» بوده و او با سر کشیدن معجون گل گاوزبان، تمام غم هایش را از یاد می برد.

درخواست فراوان برای دستیابی به این گیاه دارویی سبب شد که در سال 1985 کشاورزان انگلیسی، 200 هکتار زمین را به کشت آن ویژه سازند. تا جایی که کشتزارهای پیرامون شهرها آکنده از گل گاوزبان به رنگ آبی شد که مسافران را به هنگام گذر از جاده های کنار مزرعه به شگفتی وامی داشت.

مادربزرگ ها از گذشته های دور، گل گاوزبان را از دامن طبیعت جمع می کردند و به هر بهانه ای دم کرده آن را با شکر به خورد نوه های عزیز دردانه شان می دادند. گل های تازه گاوزبان بویی شبیه به خیار دارد و وقتی در آب خیسانده می شود، یک جور خنکی مطبوع با کمی طعم و بوی خیار به دست می آید. اگر اندکی آب لیمو و شکر به این نوشیدنی افزوده شود، برای تابستان گرم بسیار دلخواه خواهد بود.

گل های گاوزبان که بیش از 1600 گونه اند، در تمامی نواحی معتدل و گرم به ویژه در کرانه های مدیترانه به وفور می رویند. اما گونه گاوزبان دارویی که به آن گاوزبان اروپایی هم می گویند، از بقیه گونه ها رایج تر و شناخته شده تر است.

منشاء گل گاوزبان، احتمالاً سوریه بوده و سپس از آنجا به سرتاسر کرانه مدیترانه، شمال آفریقا، ایران و بیشتر بخش های اروپا راه یافته است.

گل گاوزبان ایرانی

انواع مختلف گل گاوزبان را تقریباً در همه جای ایران از شمال تا جنوب و از

شرق تا غرب در مزارع، دشت ها، کوهپایه ها و روی کپه های زباله در نزدیکی خانه ها می توان یافت. گل گاوزبان را بخاطر کاربردهای وسیعش در پزشکی در بسیاری از باغچه ها می کارند. نوعی گاوزبان که نام علمی اش گاوزبان دارویی است، در اروپا بسیار رواج دارد.

برگ ها و گل ها، بخش های مصرفی گاوزبان را تشکیل می دهند. برگ ها را معمولاً پس از گل دادن در یک روز آفتابی جمع و آنهایی را که کرم خورده و آفت زده اند، جدا می کنند. گل ها بخاطر داشتن «آلکالوبید تسنین» خواص درمانی زیادی دارند که از جمله ی آنها می توان به ضد حساسیت، ضد روماتیسم و ضد التهاب بودنشان اشاره کرد. حتی گل گاوزبان را برای پیشگیری از ابتلا به

سرطان معده و دیابت هم توصیه می کنند. گل گاوزبان دارای مقادیر چشمگیری پتاسیم، کلسیم و اسیدهای معدنی اند. به همین دلیل به عنوان داروی ادرارآور، آرام بخش، مسکّن و نرم کننده از کاربردهای فراوانی برخوردار است. در فرانسه از آن برای درمان تب و ناراحتی های ریوی و کلیوی استفاده می کنند.

خاصیت آرام بخشی گاوزبان، به سبب آمیزه های لعابدار آکنده از نمک های معمولی و نیتراته، به دست می آید. برای مصارف خانگی معمولاً 30 گرم از گل را در 5% لیتر آب جوش دم می کنند. از این دم کرده که کمی شکر بدان می افزایند، برای درمان سرماخوردگی مزمن، ضعف، تب و سردرد استفاده می کنند. در گذشته برای برطرف ساختن یرقان، خارش های پوستی و کچلی هم از گل گاوزبان کمک می گرفتند. امروزه جوشانده این گیاه برای درمان زخم ها و التهاب های دهان و گلو، مناسب و مؤثر تشخیص داده شده است.

سایر خواص گل گاوزبان عبارت از ضد درد، ضد التهاب، ضد گرفتگی (اسپاسم)، محرک غدد آدرنال، قابض، مقوی قلب، معرق، نرم کننده مجاری تنفسی، خلط آور، شیرافزا، کاستن از پرفشاری خون، مسهل، مقوی اعصاب و مسکّن بودن آن است.

طریقه و میزان مصرف

دو قاشق غذاخوری پر از گل گاوزبان را در لیوانی آب جوش ریخته و به مدت 20 دقیقه صبر می کنیم. بهتر است سر ظرف با پارچه یا دری پوشانده شود. همچنین می شود به جای این عمل، مخلوط را فقط پنج دقیقه بجوشانیم. پس از آن مخلوط را صاف کرده و بنوشیم.

از جوشاندن طولانی مدت گل گاوزبان بپرهیزید زیرا موجب کم رنگی محلول می گردد.

از قدیم گل گاوزبان را با لیموی عمانی درآمیخته و با هم به صورت دم کرده و یا جوشانده مصرف می کرده اند. با توجه به اینکه لیمو عمانی دارای تأثیر آرام بخش است، به نظر می آید مخلوط این دو دارای اثر کامل تر شده و شاید سبب تقویت اثر به روی هم گردند. جدا از آن، خاصیت اسیدی لیمو سبب خوش رنگ شدن گل گاوزبان می شود. البته دم کرده یا جوشانده مخلوط این گیاه عمدتاً همراه با نبات می باشد که آمیزه ای خوش رنگ و خوش طعم ایجاد می کند.

منابع: ــــــــــــــــــــــــــ

الف ـ اینترنت

ب ـ صالحی سورمقی، محمدحسین، «گیاهان دارویی و گیاه درمانی»، تهران، انتشارات دنیای تغذیه.

ج ـ سایر منابع معتبر.