مجلات > قرآن و حدیث > سروش وحی > مرداد و شهریور 1384، شماره 18


پیامبران ناشناخته

پدید آورنده : ، صفحه 12

« و زکریا و یحیی و عیسی و الیاس کل من الصالحین» انعام / 85

« و ان الیاس لمن المرسلین، إذ قال لقومه الا تتقون، اتدعون بعلاً و تذرون احسن الخالقین، الله ربکم و رب آبائکم الاولین، فکذبوه فانهم لمحضرون، الا عبادالله المخلصین، و ترکنا علیه فی الآخرین ، سلام علی الیاسین، انا کذلک نجزی المحسنین، انه من عبادنا المؤمنین.» صافات/ 122 تا 123

نام

علامه شعرانی درباره نام وی می گوید:

« الیاس به زبان عبری، ایلیا می باشد و سین آن تصرف زبانی یونانی است که به اصطلاح آنان در زبان عربی مشهور گشته؛ چنان که یونس هم یوناء است و سین آن یونانی است و در بعضی اخبار به همان لهجه عبری ایلیا نیز مذکور است».

در نقلی آمده: « شش تن از انبیایی که نامشان در قرآن آمده، دو نام دارند: محمد و احمد، ابراهیم و ابراهام، یعقوب و اسرائیل، یونس و ذوالنون ، الیاس و الیاسین، و عیسی و مسیح».

در تورات نیز نام ولی ایلیا ثبت شده است».

دودمان

درباره پدر و اجداد حضرت الیاس آرای گوناگونی مطرح شده است که در اینجا به نظر مشهور اشاره می شود:

« وی از ذریه حضرت ابراهیم می باشد و ایه قرآن نیز این مطلب را تایید می کند: « و تلک حجتنا ءاتیناها ابراهیم علی قومه ... و من ذریته ... و زکریا و یحیی و عیسی و الیاس».

علامه مجلسی می گوید: « ابن عباس و اکثر مفسرین بر این باورند که الیاس از انبیای بنی اسرائیل و از اولاد هارون بن عمران است».

شایان ذکر است حضرت الیاس از اقوام و خویشاوندان حضرت موسی می باشد. اما درباره خانواده الیاس مطلب زیادی ثبت نشده، فقط بعضی می گویند: « قیس عیلان، برادر الیاس نبی است».

همچنین از ابن عباس نقل شده که الیاس پسر عموی الیسع بوده است.

ویژگیها

ایشان دارای ویژگیهای برجسته ای از جمله فصاحت و بلاغت بود و قدرت و توانایی هفتاد پیامبر را داشت و در شدت و قوت همانند حضرت موسی بود. او در دست راست خویش انگشتر به دست می کرد.

سیمای الیاس در قرآن

نام ایشان فقط دو مرتبه در قرآن کریم در ایه 85 انعام و ایات 123 تا 132 سوره صافات ذکر شده است.

ویژگیهای الیاس در قرآن عبارت اند از:

1. از ذریه حضرت ابراهیم می باشد.

2. برخورداری از هدایت ویژه خداوند.

3. علاوه بر مقام نبوت و رسالت، در زهد و بی اعتنایی به دنیا نمونه بود.

4. دارای کتاب بود.

5. دارای منصب قضاوت بود.

6. دارای مقام نبوت بود.

7. بسیار عبادت می کرد.

8. خداوند و ملائکه و انس و جن بر الیاس سلام کرده اند.

الیاس کیست؟

در میان دیدگاههای گوناگون که بعضی الیاس را الیسع ، ادریس یا ذوالکفل دانسته اند، با توجه به ظاهر قرآن و نصوص متقن تاریخی، الیاس غیر از پیامبران یاد شده بوده و همان ایلیای نبی است.

پیامبری الیاس

این پیامبر یکی از انبیای بنی اسرائیل بعد از زمان یوشع می باشد که بر اهل « بَک» لبنان مبعوث شد. « آخاب» نام یکی از پادشاهان خونخوار بنی اسرائیل است که حضرت الیاس در زمان این پادشاه مبعوث شد.

درباره این پادشاه چنین گفته اند: « آخاب» هفتمین پادشاه بنی اسرائیل است که 874 سال قبل از میلاد مسیح به جای پدر خود به پادشاهی رسید و مدت 22 سال سلطنت نمود. تاریخِ هیچ یک از سلاطین یهود مثل تاریخ « آخاب» حزن انگیز نیست. همسرش « ایزابل» ، دختر « اتباعل» پادشاه بت پرست مغرور و متکبر « صور» لبنان بود. وی پرستش «بعل» و «عشتاروت» را در بنی اسرائیل رواج داد، به این گونه که خانه ای برای « بعل» و « عشتاروت» در « سامره» بنا نمود و تمثال آن دو بت را در آنجا نهاد و بدین ترتیب بت پرستی و شرارت رواج کلی یافت و پیامبران خدا کشته شدند و پرستش خدای حقیقی ممنوع شد.

در این دوران ، که بت پرستی و شرک رواج یافت و مردم نذورات خود را در این معابد قرار می دادند و چیزی جز ظواهر تورات باقی نمانده بود، حضرت الیاس مبعوث شد و با پرستش بت « بعل» مخالفت کرد و خطاب به قوم خود فرمود: « الا تتقون»؛ چرا متقی نیستید؟ « اتدعون بعلاً و تذرون احسن الخالقین الله ربکم و رب آبائکم الاولین»؛ بهترین پروردگار را رها کرده و به سوی بَعل روی آورده اید. خداوند، پروردگار شما و پدرانتان است.

برخی از این ایه چنین استفاده کرده اند که قوم الیاس مدت زیادی را در شرک و پرستش بت « بعل» سپری کرده بودند؛ چرا که الیاس به آنها چنین گفت که « خداوند، ربّ شما و پدرانتان است» و این تذکری بر اشتباه بودن پرستش پدران آنان است.

همان گونه که در عصر برخی از پیغمبران همانند حضرت نوح بتهایی با نامهای « ودّ، سواع، یغوث، یعوق و نسر» مورد پرستش بت پرستان بود، در عصر حضرت الیاس نیز بتی به نام « بَعل» مورد پرستش بوده است.

« بعل» اسم کنعانی است و معنای آن « رب العهد» یعنی صاحب می باشد.

مرحوم بحرانی به نقل از تفسیر علی بن ابراهیم می نویسد: قوم الیاس بتی به نام بعل را می پرستیدند. بعد روایتی را نقل می کند که در آن « بعل» به معنای « ربّ» به کار رفته است.

در اینکه « بعل» سَمبُل و بتی برای پرستش بوده، هیچ شکی نیست؛ ولی بر سر اینکه چه بوده، اختلاف هست. برخی آن را یک بت سنگی می دانند.(26) برخی دیگر می گویند: بعل، بتی از طلا و طول آن بیست ذراع بوده و چهار طرف داشته که مردم به آن احترام می گذاشتند و پرستش می کردند؛ به حدی که چهار صد خادم و نگهبان داشته است. شیطان داخل آن می رفت و شریعت باطل را به مردم القا می کرد و آنها را گمراه می ساخت؛ بدین صورت که خادمان آن بت، صدای شیطان را می شنیدند و آن را حفظ می کردند و به مردم « بک» لبنان یاد می دادند. بنابراین به این منطقه « بعلبک» می گویند.

برخی دیگر می گویند: « بعل» نام زنی بود که مردم او را عبادت می کردند.

الیاس و ستمگران

همان گونه که گفته شد، حضرت الیاس در دوران شرک و بت پرستی برانگیخته شد و مبارزات خود را علیه ظلم و شرک آغاز کرد. در این راه سختی و دشواریهای بسیاری را به جان خرید و در راه احقاق حق و اعتلای کلمة الله، پایداری و استقامت ورزید. او در اوایل بعثت، « آخاب» پادشاه آن منطقه را از ظلم و شرک برحذر داشت.

الیسع دستیار الیاس

نقل شده که در مدت پیامبری الیاس، الیسع دستیار وی بوده و از طرف الیاس نزد « آخاب» رفته و او را به پرستش خداوند دعوت کرده است؛ همان گونه که الیاس « آخاب» را از شرک و بت پرستی بر حذر می داشت.

او همواره مردم را نیز به این مهم دعوت می نمود ، ولی قوم الیاس با وی مخالفت می نمودند و او را تکذیب می کردند. قرآن کریم در این باره می فرماید: « فکذبوه فانهم لمحضرون» .

نقل شده است وقتی الیاس بر قوم خود به خاطر عدم پرستش خداوند غضب نمود، از خداوند خواست تا هفت سال بر قوم خویش باران نفرستد. دعای الیاس مستجاب گردید و قحطی و گرسنگی بر قوم الیاس حاکم شد. از اینکه قحطی و گرسنگی و مرگ و میر میان آنان بسیار شد، قوم الیاس به خود آمد و به نشانه ندامت و پشیمانی، نزد الیاس رفتند و طلب بخشش کردند و از الیاس خواستند که از خداوند درخواست باران نماید. چون شب شد و الیاس به مناجات ایستاد و دعا کرد، به الیسع گفت به اطراف آسمان بنگر. الیسع گفت ابری می بینم که بلند می شود. الیاس گفت بشارت باد تو را که باران می اید!

سرانجام الیاس و پیامبری الیسع

زمانی که مبارزات الیاس با شرک و ظلم شدّت گرفت، «ایزابل» همسر « آخاب»، الیاس را به خروج از حکومت «آخاب» متهم کرد و او را نزد پادشاه، مخالف و شورشی جلوه داد و بدین ترتیب دستور دستگیری و قتل وی از طرف «آخاب» صادر شد. وی نیز به دستور خداوند روانه کوهها و بیابانها شد.

طبق نقلی الیاس به غاری در کوه « قاسیون» واقع در دمشق پناه برد و 10 سال در آنجا پنهان بود.

منابع در دفتر نشریه موجود می باشد.