مجلات > علمی، خبری > معارف > آبان 1384، شماره 30


کتابخانه

پدید آورنده : ، صفحه 54

عنوان: نگره های عمده در پیوند دین و فلسفه

مؤلف: سیدمحمدمهدی افضلی

ناشر: مرکز جهانی علوم اسلامی

فیزیک، فلسفه و الاهیات

مؤلفان: جمعی از نویسندگان

ترجمه: دکتر همایون همتی

ناشر: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشة اسلامی

کتاب حاضر حاوی مجموعه ای از مقاله های عالمانه ای است که در باب چگونگی ارتباط علم و دین به نگارش درآمده و سعی در تشریح این معضل علمی سترگ و پیشنهاد راه حل برای آن دارد.

یکی از ویژگی های مهم این کتاب عرضة پیام پاپ ژان پل دوم است که به شیوه ای بی سابقه در تاریخ مباحث پاپ، به گفت و گو بین جوامع و تلاش برای شناخت وضعیت بشری در پرتو تازه ترین پیشرفت های دانش فیزیک و کیهان شناسی فرا می خواند. پاپ در این پیام به برخی مباحث اصلی در تحقیقات اخیر رشته هایی مانند فیزیک کوانتومی، کیهان شناسی و فیزیک ذرات اشاره می کند که متکلمان باید آنها را مورد کاوش قرار دهند همچنین تقاضا می کند که متکلمان، فیلسوفان و دانشمندان به نحوی یکسان بکوشند تا آگاهی شان را از دیدگاه های یکدیگر در باب مسائل مورد علاقة مشترک عمق بخشند.

محتویات و مطالب این کتاب طیف وسیعی را تشکیل می دهند، که با هم انسجام و ارتباط دارند. بخش نخست کتاب روابط تاریخی و معاصر بین علم و دین را بررسی می کند و مباحثی را دربارة دیدگاه الاهیات انجیلی دربارة آفرینش، اندیشة نیوتن و ریشه های الحاد جدید، جست و جو برای دستیابی به الاهیاتی طبیعی و راه های ممکن در علم و الاهیات برای مواجهة آنها با یکدیگر مطرح می سازد. در بخش دوم، روش های شناخت ویژة هر یک از رشته های علوم و پیامدهای آنها برای واقع گرایی فلسفی بررسی شده اند. در واپسین بخش، رهیافتی بسیار ابتکاری و تأمل انگیز در مهمترین حوزه های فیزیک و کیهان شناسی معاصر به کار گرفته شده و این مسأله کاویده شده است که آیا تحقیقات آنها چیزی دربارة وجود خدا و رابطة او با انسان برای ما که در جست و جوی معنایی در درون جهان هستیم، مکشوف می سازند یا نه.

عناوین مقالات و نویسندگان آنها عبارت است از:

1. راه های ارتباط علم و الاهیات/ ایان باربور؛

2. علوم طبیعی و عقیده به خالق: ملاحظات تاریخی/ مک مولین؛

3. موضع نیوتنی و خاستگاه های الحاد/ م. جی. بوکلی؛

4. آیا الاهیاتی طبیعی امروز نیز امکان پذیر است؟/ و. ن. کلارک؛

5. عقلانیت علمی و لوگوس مسیحی/ م. هلر؛

6. آفرینش در انجیل عبری/ د. جی. کلیفورد؛

7. آیا ما می توانیم واقع گرا باشیم؟/ جی. سُسکیس؛

8. خدا به عنوان ما در جهان/ س. مک خاگ؛

9. دربارة آفرینش جهان/ ت. پیترز؛

10. چگونه می توان از جهانی کاملاً منظم نتایجی استنباط کرد؟/ جی. لزلی؛

11. مدلی برای خدای تکامل یابنده/ ف. جی. تیپلر؛

12. جهان کوانتومی/ جی. پوکینگ هورن؛

13. فیزیک کوانتومی از دیدگاه فلسفی و کلامی/ ر. جی. راسل؛

14. آفرینش جهان به منزلة فرایندی کوانتومی / س. جی. ایشام

حقوق اجتماعی و سیاسی در اسلام

مؤلف: حسین جوان آراسته

ناشر: دفتر نشر معارف

انسان در دوران پست مدرن در حالی گام به هزارة سوم میلادی نهاده که نظام های حقوقی فراوانی را مشاهده کرده و پیوسته در حال بازبینی و نقد آنها بوده است. نظریه پردازی های حقوقدانان و فلاسفة حقوق و آثار بیشماری که از آنان بر جای مانده است گویای همین واقعیت است. تلاش های انجام گرفته در تدوین اعلامیة جهانی حقوق بشر (مصوب 1948) و میثاق ها و کنوانسیون هایی که برای اجرایی نمودن این اعلامیه به تصویب رسیده اند از جمله میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی (مصوب 1966) و میثاق بین المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی (مصوب 1966) را نیز نمی توان از نظر دور داشت.

با وجود پیشرفت های چشمگیر انجام گرفته در زمینة حقوق بشر و راهکارهای در نظر گرفته شده برای تحقق آنها، آیا باز هم می توان ادعا نمود که استیفای حقوق مردم و اجرای عدالت نیازمند دستورهای دینی و معیارها و «میزان »های ارائه شده از سوی رسولان الهی است؟ اساساً آیا اسلام از نظام حقوقی برخوردار است؟ ویژ گی های آن چیست؟ بر چه مبانی استوار است و از چه منابعی تغذیه می کند؟ چگونه در عصر حاضر توانایی و ظرفیت پاسخ گویی به نیازهای فزاینده و نوظهور بشر و مطالبات روزافزون او را دارد؟ حقوق اسلام چه امتیازی فراتر از آنچه بشر خود بدان رسیده است در اختیار او قرار می دهد؟ در این نظام حقوقی، حق و تکلیف چگونه ارزیابی می شود؟ آیا دین بیشتر از آنچه که به حقوق مردم پرداخته باشد، برای آنان تکلیف تعیین نکرده است و با زبان تکلیف با آنان سخن نمی گوید؟ -زبانی که برای انسان امروز خوشایند نمی باشد- اسلام در پی ریزی نظام حقوقی خود، اصالت را به فرد داده است یا به جامعه؟ در برخورد منافع ملی با موازین دینی چه راهی را بر می گزیند؟ و خلاصه در دنیای سیطره سکولاریزم و جدایی دین از دولت، چگونه حقوق اسلام در ابعاد اجتماعی و سیاسی ظاهر می گردد؟

پاسخ به این پرسش ها گرچه نیازمند بررسی گسترده و عمیق از زوایای مختلف است و این مهم فرصتی بسیار بیشتر از ارائة درسی با ارزش دو واحد را می طلبد، در این کتاب تلاش شده تا دانشجویان عزیز در گام اول با مبانی نظام حقوقی اسلام و سپس با حقوق اجتماعی و سیاسی انسان در اسلام آشنا شوند و با توجه به ضرورت گزیده گویی، در حد امکان به پرسش های پیش گفته پاسخ داده شود.

مؤلف موارد زیر را در تدوین کتاب مورد توجه قرار داده است:

1. رعایت سرفصل های مصوب؛

2. پای بندی به اصول، معیارها و اصلاحات شناخته شده حقوقی؛

3. تمرکز بر قرآن به عنوان اصیل ترین منبع دینی؛

4. استفاده از ترجمة ممتاز استاد فولادوند به جهت رعایت احتیاط و وحدت رویّه در ترجمه قرآن کریم.

تفسیر تطبیقی

مؤلف: دکتر فتح الله نجارزادگان

ناشر: مرکز جهانی علوم اسلامی

تفسیر قرآن به دو نوع کلی تفسیر ترتیبی و تفسیر موضوعی تقسیم می شود آنچه تاکنون مورد اهتمام مفسران فریقین بوده، همین دو نوع تفسیر است که هر کدام نیز به نوبة خود تقسیم بندی های خاص خود را دارند.

نوع دیگر تفسیر که تاکنون در حوزه تفسیر قرآن (به صورت مستقل) مغفول مانده، تفسیر تطبیقی یا مقارن است. این نوع تفسیر به بررسی مقایسه ای دیدگاه های شیعه و اهل سنت دربارة مفاهیم قرآن می پردازد.

مراد از این تطبیق، مقایسه بین دو مکتب از میان مکاتب و یا روش های گوناگون تفسیری (مانند روش ادبی، روایی، کلامی و ...) نیست بلکه بررسی تطبیقی تفسیر آیات، فارغ از روش ها و مکاتب گوناگون آن تنها بر اساس دو منظر شیعی و اهل سنت می باشد.

تفسیر تطبیقی در دو حوزة مبانی تفسیر و معارف آیات قرآن از دیدگاه فریقین است که در این اثر در حوزة «مبانی تفسیر»، اصول و پیش فرض های فریقین درباره تفسیر قرآن در دو بخش «مبانی مشترک و مبانی مختص» مورد بررسی قرار گرفته است و در حوزه «معارف آیات»، موضوعاتی از قرآن گزینش شده و تفسیر آنها از دیدگاه فریقین به صورت تطبیقی بررسی گردیده است. این گزینش بر اساس اولویت ها و نیازهاست. بخشی از این اولویت ها در تفاوت دیدگاه های تفسیری شیعه و اهل سنت (به طور عام) و بخشی در تفاوت دیدگاه های شیعه با وهابیان (به طور خاص) تعیین شده اند که روند کار در این حوزه به دو صورت است:

1. بررسی تطبیقی تفسیر دو آیه از قرآن (آیه تبلیغ یا عصمت – مائده/67 – و آیه غار – توبه/40) به صورت تفصیلی که این تفسیر به صورت مبسوط جهت ارائة الگو برای بررسی تفسیر تطبیقی آیات دیگر قرآن می باشد. در بررسی هر کدام از این دو آیه به بیان هدف؛ تحلیل واژگان، درآمد، به عنوان پیش آگاهی های لازم در بررسی آیات موردنظر؛ ارائه دیدگاه های تفسیری فریقین از مصادر و منابع معتبر آنان؛ کشف نقاط مشترک فریقین دربارة تفسیر آیات مذکور؛ بیان ادله و شواهد و قرائن هر کدام از دو فریق بر اساس منابع تفسیری و غیره؛ بررسی و نقد ادله و گزینش دیدگاه درست؛ خلاصه و نتیجه گیری و تعیین موضوعات پژوهشی پرداخته شده است.

2. بررسی تطبیقی از 18 آیه قرآن به صورت اجمال. در این بخش تنها به «راهنمای بررسی تطبیقی» درباره تفسیر آیات مذکور، اکتفا شده است، این راهنمایی در حکم «طرح بحث» برای تفسیر تطبیقی این آیات می باشد و در مورد هر کدام از این آیات به شناخت هدف؛ درآمد، به عنوان پیش آگاهی های لازم در تفسیر تطبیقی آیه مورد بحث؛ تحلیل واژگان، که در آن واژگان کلیدی فهرست شده اند؛

شناخت منابع، در این قسمت منابع اصلی و تکمیلی معرفی شده اند؛ درک نکات کلیدی؛ شناخت نقاط اشتراک و افتراق فریقین در تفسیر آیه مورد نظر و تعیین موضوعات پژوهشی پرداخته شده است.

انسان در اسلام

مؤلف: غلامحسین گرامی

ناشر: دفتر نشر معارف

تأکیدهای ادیان الهی بر خودشناسی و پای فشاری فلاسفه و اندیشمندان در طول تاریخ بر این امر از سویی و پرسش های متعدد انسان در این زمینه و میل به پاسخگویی آنها از سوی دیگر عطشی در وی پدید می آورد که تا رسیدن به نتایج کامل فروکش نمی کند. البته شناخت انسان، چندان هم سهل نیست، پیچیدگی های وجودی انسان با هیچ آفریده دیگری قیاس پذیر نمی باشد، آدمی دارای ابعاد و لایه های وجودی متعدد است و این امر، انسان شناسی را با دشواری های ویژه ای روبرو می کند.

شناخت انسان و بررسی عمیق ابعاد وجودی او از ضروریات زندگی و از مقدمات سعادتمندی انسان و بهره وری هر چه بیشتر از زندگی محدود دنیوی است، به همین دلیل در بسیاری آیات و روایات بر این امر تأکید شده است. توجه بیش از پیش به انسان شناسی و قرار دادن درسی با عنوان «انسان در اسلام» در دروس عمومی دانشگاهی در همین راستا توجیه پذیر می شود.

کتاب حاضر بر اساس سرفصل های مصوب و به قصد تهیه متنی پیشنهادی برای تدریس این درس نگاشته شده است.

در برنامة جدید دروس معارف اسلامی، «انسان در اسلام» در حوزة دروس «مبانی نظری اسلام» و به عنوان بدیلی برای «اندیشة اسلامی 1 یا 2» قرار دارد. به همین دلیل رویکرد عقلی و اعتقادی مباحث کتاب بر سایر رویکردها غلبه دارد.

این کتاب شامل هشت فصل می باشد. در فصل اول به مباحث کلی و مقدماتی مانند اهمیت شناخت انسان و رویکردهای مختلف در انسان شناسی پرداخته شده است. در فصل دوم مسأله آفرینش انسان مورد بررسی قرار گرفته است و فرضیة تکامل زیستی داروین با نظریه های دینی در این باره مقایسه شده است. در فصل سوم نیز بحث مهم روح انسانی از دیدگاه دینی، عقلی و تجربی بررسی شده است. فلسفه آفرینش در فصل چهارم کتاب مورد بررسی قرار گرفته است.

نگارندة محترم در فصل پنجم و ششم دو مسألة مهم سرشت انسان و سعادت وی را طرح کرده و نظرات مختلف را در این زمینه مورد بررسی قرار داده است. فصل هفتم دربارة جبر و اختیار بحث می کند و در فصل پایانی کتاب یکی از مشکلات مهم انسان معاصر یعنی از خودبیگانگی مطرح شده است.