مجلات > انقلاب اسلامی و دفاع مقدس > حصون > تابستان 1384، شماره 4


نیروهای مسلح، انس با قرآن و یک پیشنهاد

پدید آورنده : قدرت اللّه فرقانی ، صفحه 127

چکیده

قرآن کریم آمده است تا با هدایت و راهنمایی های خود، دست انسان را بگیرد و به بالاترین مراتب کمال برساند. از این رو بر همه مسلمانان است که با آن مأنوس شده در پی شناخت هر چه بیشتر آن باشند. این ضرورت برای نیروهای مسلح نظام جمهوری اسلامی چند برابر است؛ چرا که آنان حافظ نظام اسلامی و دستاوردهای آن بوده، در سختی ها و مشکلات به هر میزان بتوانند از نیروی معنوی قرآن مدد گیرند، به همان میزان بهتر می توانند از عهده این مشکلات و نیز جانبازی در این راه برآیند.

این مقاله می کوشد تا به این پرسش پاسخ دهد که راههای ایجاد یا افزایش انگیزه برای انس با قرآن درنیروهای مسلح نظام جمهوری اسلامی ایران چیست و از چه راههایی می توان به این هدف مقدس نزدیک تر شد؟

در همین راستا پاسخهایی ارائه شده و در پایان نیز پیشنهاد مشخصی بیان کرده است.

کلید واژه ها: ایجاد انگیزه، انس با قرآن، نیروهای مسلح.

مقدمه

قرآن کریم، کتابی است آسمانی که در گذر زمان هرگز دچار تغییر یا کاستی و فزونی نگردیده است. آیات نورانی اش را خداوند یکتا بر حضرت محمد(ص) فرود آورده تا انسان را از وادی جهل و غفلت رهایی بخشد، و به سوی نور و تکامل راه نماید:

هُوَ الَّذِی یُنَزِّلُ عَلَی عَبْدِهِیآ ایَـتٍم بَیِّناتٍ لِّیُخْرِجَکُم مِّنَ الظُّـلُماتِ إِلَی النُّورِ

(حدید: 9)

او کسی است که آیات روشنی بر بنده اش (محمد(ص)) نازل می کند تا شما را از تاریکی ها به سوی نور ببرد.

در قرآن کریم، مطالب فراوانی وجود دارد که پیش از نزول قرآن، در دنیا یافت نشده و پس از آن نیز کسی مانند آن را نخواهد آورد. دلیل این حقیقت نیز آشکار است؛ قرآن سخن خدا است، مگر کسی می تواند مانند خدا سخن بگوید؟

از سوی دیگر محتوای معارف قرآنی به اندازه ای عمیق و پر مایه است که جز پیامبر اکرم(ص) و اهل بیت عصمت(ع) هیچ مغز متفکری توان درک همه حقایق آن را ندارد. این کتاب الهی سفره پهن و گسترده معنویاتی است که همه تشنگان علم وعرفان را سیراب و سرشار می کند بدون آنکه هرگز از طراوت، نشاط و شکوفایی آن کاسته شود. امام خمینی(ره)، این عاشق دلباخته قرآن، در توصیف قرآن کریم می فرماید:

بدان که این کتاب شریف، چنانچه خود بدان تصریح فرموده، کتاب هدایت و راهنمای سلوک انسانیت و مربی نفوس و شفای امراض قلبیه و نور بخش سیر الی اللّه است.

بالجمله، خدای تبارک و تعالی به واسطه سعه رحمت بر بندگان، این کتاب شریف را از مقام قرب و قدس خود نازل فرموده و به حسب تناسب عوالم تنزل داده تا به این عالم ظلمانی و سجن طبیعت رسیده و به کسوه الفاظ و صورت حروف درآمده، برای استخلاص مسجونین در این زندان تاریک دنیا و رهایی مغلولین در زنجیرهای آمال و امانی، و رساندن آنها را از حضیض نقص و ضعف و حیوانیت به اوج کمال و قوت و انسانیت، و از مجاورت شیطان به مرافقت ملکوتیّین بلکه به وصول به مقام قرب و حصول مرتبه لقاء اللّه که اعظم مقاصد و مطالب اهل اللّه است... .

البته قرآن شریف، علاوه بر راهنمایی در جهات معنوی و سلوک به سوی خدا، به جهات مادی و اجتماعی زندگانی انسانها نیز توجه نموده و رهنمودهای فراوانی برای تأمین سعادت این جهانی مردم هم ارائه کرده است.در پرتو عمل به این رهنمودها،حیات اجتماعی بشر اصلاح می گردد و همگان می توانند به اهداف والای انسانی برسند. البته بدیهی است که لازمه اینگونه عمل کردن، آشنایی با این کتاب آسمانی و انس مداوم با آن است.

ضرورت انس با قرآن

«انس با قرآن» از برترین لذاتی است که دلدادگان به قرآن، از آن بهره می جویند و در پناه آیات آسمانی اش، آرامش و معنویت کسب می کنند. آنان در پرتو انوار این کتاب الهی، راه را از چاه می شناسند و از ظلمات به در می آیند؛ چرا که این کتاب، تجلی خداوند بر مردم است، کتاب، نور و رحمت و هدایت است،برخی را بشارت و برخی را انذار می دهد، مقام مکنونی است که نه تنها کوهها تحمل آن را ندارند، بلکه مجموعه آسمانها و زمین نیز از حمل آن ناتوان اند، اما انسان تحمل چنین حقیقتی را دارد و در این راه با شوق تمام، دلداده آن می شود، به گونه ای که امیرمؤمنان در ترسیم زندگانی چنین بندگانی می فرماید:

(پرهیزکاران) در شب برپا ایستاده، قرآن را جزء به جزء و با اندیشه می خوانند، با قرآن جان خود را محزون می دارند و داروی درد خود را در آن می یابند. وقتی به آیه ای برسند که تشویقی در آن است با شوق و طمع (بهشت) به آن روی آورند و می پندارند که نعمت های بهشت برابر دیدگانشان قرار دارد و هرگاه به آیه ای می رسند که ترس از خدا در آن باشد، گوش دل به آن می سپارند و گویا صدای بر هم خوردن شعله های آتش در گوششان طنین افکن است.

پس قامت به رکوع خم کرده، پیشانی و دست و پا بر خاک مالند و از خدا آزادی خود را از آتش جهنم می طلبند.

و به راستی چرا چنین نباشند در حالی که به فرموده رسول رحمت: «برتری قرآن بر دیگر سخنان چون برتری خداوند بر مخلوقاتش است»و «قرآن، سفره گسترده الهی است، پس به قدر توان از آن، توشه برگیرید.»

و مولای متقیان هشدار داده است که:

آگاه باشید که بر کسی از پس قرآن فقری نخواهد بود و نه برای کسی قبل از قرآن، غنایی حاصل است. پس به جهت دردهایتان، از قرآن بهبودی طلب نمایید و به واسطه قرآن بر سختیها یاری بجویید، چرا که در آن شفایی از بزرگ ترین دردها، یعنی کفر، نفاق، تباهی و ضلالت است. پس به واسطه قرآن از خدا درخواست کنید و با عشق به قرآن به سویش رو آورید و با آن از خلقش چیزی نخواهید چرا که بندگان (تاکنون) با چیزی همانند قرآن به سوی خدا روی نیاورده اند.

آری، قرآن، بهترین سخن، داستان و موعظه و راست ترین گفتارهاست، برترین شفاعت کننده نزد خداست و زنگار قلوب مؤمنان را برطرف می کند.قرآن بهترین هدایتگر خلق در ظلمات فتنه هاست، چنان که پیامبر خاتم(ص) فرمود:

ای مردم! شما در خانه صلح و آرامش به سر می برید، در حالی که بر پشت مرکب سفر قرار گرفته اید و حرکت دادن شما با سرعت همراه است! بی شک شب و روز و خورشید و ماه را دیده اید که هر تازه ای را کهنه و هر دوری را نزدیک و هر موعودی را محقق می گردانند. پس وسایل سفر را برای دوری مسیر گذر مهیا سازید.

پس مقداد بن اسود برخاست و گفت: ای رسول خدا(ص) خانه صلح و آرامش چیست؟ آن حضرت فرمود:

خانه کسب توشه برای رسیدن به مقصد و منقطع شدن از دنیا. پس هر گاه فتنه ها همچون پاره های شب ظلمت افزا شما را فرا گرفت و به شبهه انداخت پس بر شما باد مصاحبت با قرآن، چرا که آن، شفاعتگری مورد پذیرش و شکایت کننده ای مورد تصدیق است؛ و هر که او را در پیش رویش قراردهد، او را به سوی بهشت خواهد کشانید و هر که او را در پشت سر خود قرار دهد او را به سوی آتش به پیش خواهند راند.

و از این رو برگزیدگان الهی همواره با قرآن مأنوس بوده اند و با آن، وحشت تنهایی را از خود زدوده اند. امام علی(ع) می فرماید:

هر کس با قرآن انس گیرد، از جدایی دوستان، وحشتی نخواهد داشت.

ایشان همچنین در جواب گروهی که هنگام سفر از ایشان توصیه ای خواسته بودند، فرمود:

اگر به دنبال مونسی می گردید، بدانید که قرآن برایتان کافی است.

امام سجاد نیز فرمود:

(حتی) اگر هیچ موجودی بر روی زمین زنده نماند و من تنها باشم، مادام که قرآن با من است، وحشتی نخواهم داشت!

انس با قرآن در نیروهای مسلح

انس با قرآن مراتبی دارد که از نگهداری قرآن در خانه آغاز می شود و با نگاه کردن به آیات قرآن، گوش فرادادن به تلاوت قرآن، تلاوت قرآن و تدبر و تفکر در قرآن کمال یافته، در پایان نیز به مرحله عمل به قرآن می رسد. اولیای معصوم ما همه این مراتب را واجد بوده اند و به تناسب حال و مقام خود از آنها بهره می برده اند. ضرورت انس با قرآن ـ در همه این مراتب ـ بر عموم مؤمنان نیز آشکار است و هر کس به تناسب شأن و وضع خود باید در ارتقای از این مراتب بکوشد و خود را به خداوند نزدیک تر نماید. اما به نظر می رسد که ضرورت این انس برای نیروهای مسلح نظام جمهوری اسلامی دو چندان باشد، چرا که اینان عهده دار دفاع از دین و کیان اسلام و نظام اجتماعی مسلمانند و از همین رو باید در این راه آماده هرگونه فداکاری و جانبازی باشند، این آمادگی نیز تنها در سایه انس و الفت با کلام الهی حاصل می شود. چرا که وعده های الهی در قرآن، بر نیرویشان می افزاید و آنان را به سوی شوق به لقای الهی، رهبری می کند. همچنین در مواقع خطر، از وابستگی های دنیوی شان می کاهد تا بتوانند براحتی خود را در معرض سختی ها و خطرات قرار دهند.

اما این ضرورت، مسئولیت فرماندهان عزیز نیروهای مسلح را چندین برابر می کند، آنان باید برای ارتقای فرهنگ قرآنی،نیروهای تحت امر خویش بکوشند،موانع را برطرف سازند و مکانات لازم را فراهم نمایند. مقاله حاضر نیز در توان خود راهکارهایی را جهت ایجاد و افزایش انگیزه کارکنان نیروهای مسلح نسبت به انس با قرآن پیشنهاد می کند، بدان امید که با همت والای فرماندهان عزیز و گرامی، مشکلات بر سر راه، مرتفع شود و کارکنان نیروهای مسلح با اشتیاق بیشتر به این فریضه الهی بیندیشند و از چشمه روان قرآن سیراب شوند. به امید روزی که بهترین یار هر نیروی مسلح، قرآن کریم باشد، زیرا که امام متقیان(ع) فرمود:

لِیَکُن سَمیرُکَ القُرآنَ

باید بهترین دوست و همنشین شما، قرآن باشد.

پرسش اصلی

با توجه به مباحث فوق که ضرورت انس با قرآن را مستدل می سازد، این پرسش به ذهن می رسد که راههای ایجادانگیزه برای انس با قرآن در نیروهای مسلح چیست؟

پاسخ: به نظر می رسد راههای ایجاد یا افزایش انس با قرآن در نیروهای مسلح از دو طریق باشد و بهترین بازدهی مربوط به زمانی خواهد بود که این دو، توأم با یکدیگر به مرحله اجرا درآیند: افزایش بینش در کارکنان و ایجاد زمینه عملی در بین آنان.

1. ایجاد یا افزایش بینش در کارکنان

روشهای زیر می توانند از جمله راههای نیل به این هدف باشند.

1 ـ 1. تلاش برای شناساندن اهمیت موضوع «انس با قرآن» به منظور ایجاد حس تشنگی در مخاطبان.

مانند بیان شأن و مقام قرآن از دیدگاه خود قرآن و روایات معصومین(ع)، از جمله اشاره به عظمت قرآن، عظمت لیلة القدر (زمان نزول قرآن)، نزول قرآن از ام الکتاب، تجلی بودن قرآن از سوی خداوند، این که قرآن هدایتگری است که در هدایتش نقصان وجود ندارد، قرآن وسیله ارتباط و سخن گفتن با خداوند است. بیان اوصاف این کتاب آسمانی از قبیل، حکیم بودن، نور بودن، شفاء بودن... .

2 ـ 1. بیان میزان اهتمام رسول اکرم(ص) و ائمه(ع) و بزرگان دین نسبت به قرائت و آموزش قرآن، شامل رفتار شخصی پیامبر و امامان معصوم در مورد احترام به قرآن و قرائت و تدبر در آن، تشویق دیگر افراد به خواندن، حفظ، نگهداری و دقت در معانی قرآن، دستور به تعلیم قرآن به عنوان حق فرزند بر پدر و بیان فضائل مدرسان و معلمان قرآن و مانند آن.

3 ـ 1. معرفی قرآن به عنوان کتاب زندگی و کتاب درمان دردهای روحی بشر؛ مانند توضیح آنکه قرآن تنها کتابی برای خواندن و ثواب بردن نیست، بلکه کتاب دستورالعمل زندگی مسلمانان، بلکه انسانهاست. البته باید قدرت پاسخگویی قرآن به نیازهای زمان تفهیم مخاطبان شود و نمونه هایی از مباحث کاربردی آن بیان گردد.

4 ـ 1. بیان تأثیر قرآن بر زندگی انسانها، اعم از تأثیرات مادی آن بر اهل خانه و قرائت کننده و دفع شرور و آفات از اهل منزل و تأثیرات معنوی اش بر قاری آن، با بیان نمونه های عینی در جامعه حاضر و نمونه هایی از داستانهای گذشتگان.

5 ـ 1. بیان پاداش کسانی که در راه اشاعه فرهنگِ قرآنی تلاش می کنند؛ نظیر پاداشهای اخروی، شفاعت قرآن در حق آنان، دستگیری به هنگام سختی ها و از این قبیل.

6 ـ 1. معرفی الگوهای قرآنی در زمان حاضر و بیان نقش قرآن در تربیت آحاد جامعه، اعم از بزرگسالان و خردسالان. البته معرفی الگوهای قرآنی که در نیروهای مسلح شاغل اند، اعم از کادر رسمی یا سربازان و نیز معرفی الگوهایی از بسیجیان نمونه که در رابطه با قرآن متحمل زحمت فراوان و کسب نتیجه شده اند، مؤثرتر است.

7 ـ 1. نشان دادن تأثیر قرآن بر حذف آسیبهای فردی و مدیریتی کارکنان نیروهای مسلح. توجه به این مطلب که اگر کارکنان نیروهای مسلح به قرآن رو آورند، برای رسیدن به اهداف شخصی یا سازمانی چقدر از مشکلات، و آسیبهای آنان حل شده و در نتیجه هر دو را به هدف می رساند، البته با بیان مثالهای عینی در میان نیروها.

8 ـ 1. تبیین جهات اعجاز قرآن، بیان جنبه های نظری این بحث و نیز بیان نمونه های عینی واقع شده از اعجاز آیات و سور قرآن، به ویژه اعجازهایی که سبب شده اشخاص یا گروههایی در رفتار و عمل خود تجدید نظر کنند و رفتارشان با گذشته خود تغییر اساسی یابد.

9 ـ 1. تبیین جنبه های هنری قرآن، اعم از آهنگ، موسیقی، نظم و فصاحت و بلاغت خاص قرآن. جنبه هایی که سبب شده این کتاب جاودانی شده و از دیگر کتابها ممتاز گردد.

10 ـ 1. هشدار نسبت به عواقب بی اعتنایی به قرآن، تذکر و تنبه، به این مطلب که کسانی یا جوامعی که در زندگی فردی و اجتماعی خود از قرآن دور شده اند، به چه عواقبی گرفتار آمده و وضعیت فرهنگی، سیاسی، اجتماعی آنان گرفتار چه معضلاتی شده است. البته برخی از این عواقب دنیوی است و برخی اخروی که در جهان آخرت، دامن بی اعتنایان به قرآن را می گیرد. شکایت پیامبر اکرم(ص) از مهجور ماندن قرآن در میان مسلمانان نیز از همین موارد است.

2. ایجاد زمینه های عملی در بین کارکنان

این زمینه ها عبارتند از:

1 ـ 2. قرار دادن افراد در محیط قرآنی؛ مانند اجرای شبی با قرآن، برقراری جلسات قرائت و تفسیر در مراکز گوناگون نیروهای مسلح، به همراه جذابیت های گوناگون که بتواند به جذب کارکنان و سربازان و گاه خانواده های آنها بینجامد.

2 ـ 2. مواجه کردن غیر ارادی افراد با قرآن؛ مثلا با تبلیغات جذاب در محل کار و یا محل اقامت نیروها در مراکز آموزشی و یا منازل مسکونی سازمانی. با نصب آیات برگزیده متناسب و گاه با نصب سخنان بزرگان یا اشعار بسیار جذاب در مدح کلام الهی.

3 ـ2. اهدای کتب و وسایلی که فرد را در ارتباط با قرآن تشویق می کند؛ مانند اهدای قرآن با چاپ بسیار زیبا، اهدای وسایل صوتی مناسب جهت استماع قرآن، نوارهای کاست و CD قرآنی.

بدیهی است تنظیم برنامه و راهکارهای مناسب برای به کارگیری این وسایل، سازمان را زودتر به هدف می رساند.

4 ـ 2. برقراری کلاسهای جذاب تفسیر و ترجمه و... برای نیروهای مسلح. لازمه این کلاسها، توجه به تناسب سطح معلومات و پرهیز از روشهای تکراری و خسته کننده و نیز همراه بودن با تشویقات و برنامه های متنوع است.

5 ـ 2. اجباری کردن آزمونهای سراسری تفسیر در میان نیروها؛ البته با انتخاب تفسیری روان و ساده.

6 ـ 2. تخصیص جوایز ارزشمند به نفرات ممتاز و یا کل نفرات شرکت کننده در مجالس و کلاسها.

7 ـ 2. سوق دادن دانشجویان سپاه به سمت مباحث قرآنی، با تشویق به انتخاب عناوین قرآنی برای پایان نامه ها.

8 ـ 2. تقویت دارالقرآنهای موجود در سپاه وتلاش برای راه اندازی نمونه های مشابه آن در دیگر مراکز.

9 ـ 2. گنجاندن درس تفسیر در عناوین درسی دانشگاههای سپاه.

10 ـ 2. ایجاد برنامه های قرآنی خاص برای صبحگاهها و انتخاب آیات خاص.

11 ـ 2. ایجاد بخش قرآنی در هفته نامه صبح صادق، با ادبیات به روز و محتوای غنی.

12 ـ 2. آموزش غیر حضوری فرماندهان با نوارها و CDهای قرآنی و تفسیرهای 20 دقیقه ای.

13 ـ 2. برگزاری مجامع سالیانه از حفاظ و قاریان قرآن در سپاه و مرتبط نمودن این گونه گروهها با مراکز علمی و پژوهشی کشور و نیز تشویق های عملی نظیر اعطای درجات و بورسیه های تحصیلی برای کسانی که در راه اشاعه فرهنگ قرآنی، گامهای مؤثر بر می دارند.

پیشنهاد اصلی و نهایی:

به نظر می رسد برای گسترش فرهنگ قرآنی در میان کارکنان و رسیدن به دو زمینه یاد شده در میان نیروهای مسلح، لازم است در هر نیروی نظامی نظیر سپاه و ارتش و نیروی انتظامی، ستادی تحت عنوان «ستاد احیای فرهنگ قرآنی» زیر نظر فرماندهی کل و نمایندگی ولی فقیه در آن نیرو تشکیل شود و اهم اهداف آن از این قرار باشد:

1. مشخص نمودن متولی امور قرآنی در نیروهای مسلح؛

2. تهیه متون مناسب برای سطوح مختلف و در رشته های گوناگون؛

3. تشکیل گروه کارشناسی و انجام مطالعات میدانی برای پیشبرد فرهنگ «انس با قرآن» در نیروهای مسلح؛

4. جمع آوری تجربیات مراکز و مؤسسات قرآنی، اعم از داخل یا خارج از نیروهای مسلح؛

5. گنجاندن برنامه های قرآنی در سیاست کلان نیروهای مسلح؛

6. مشخص کردن نقش فعالیت های قرآنی در تشویق، تنبیه، عزل و نصب و اعطای درجات؛

7. تربیت مربیان شایسته برای پیشبرد اهداف قرآنی؛

8. طرح ریزی نظام آموزشی قرآنی برای سربازان وظیفه.