مجلات > قرآن و حدیث > بشارت > مهر و آبان 1377، شماره 7


یک مسجد و دو قبله

پدید آورنده : محمد علی مقدادی ، صفحه 36

در جهان اسلام و کشورهای اسلامی، مساجد بسیار بزرگ و شکوهمند فراوان است، از جمله:

ـ مسجد الحرام، این مسجد مقدس و کهن، هم اکنون گنجایش بیش از هفتصد هزار نمازگزار را در یک زمان دارد، و در زمان های گذشته دارای چهار محراب بوده که هر یک به گروهی از فرقه های چهارگانه اهل سنت اختصاص داشته است.

ـ مسجد النبی، این مسجد مقدس نیز دارای چندین محراب است که یکی از آنها محل عبادت شبانه پیامبر گرامی اسلام(ص) می باشد و به «محراب تهجّد» معروف است. محلّ دقیق آن، دیوار جنوبی خانه حضرت زهرا(س) و به فاصله ده متری باب جبرئیل است.

این مساجد و مساجد دیگر در یک موضوع با یکدیگر اتحاد دارند:

تمامی محراب های این مساجد، جهت جغرافیایی همسان دارند و بسوی یک قبله (مسجد الحرام) می باشند.

لیکن در شمال غربی شهر مدینه، مسجدی وجود دارد که دارای دو محراب است، البته در دو جهت مخالف ـ با اختلافی حدود 180 درجه ـ از یکدیگر وجود دارد.

تعجب نکنید، 180 درجه!!، مگر می شود انسان به جهت و سوی دیگری غیر از مسجد الحرام نماز بگزارد؟!

نمی شود به سوی دیگری غیر از کعبه نماز گزارد، اما در این مسجد حادثه مهمی رخ داده است که از زمان صدر اسلام به مسجد قبلتین ـ دوقبله ای ـ معروف گردید و هم اکنون نیز بدین نام معروف است. زائران مسلمان کشورهای اسلامی که برای زیارت قبر پیامبر(ص) و ائمه بقیع(ع) به مدینه می آیند، یک روز را به زیارت مساجد مقدس تاریخی، از جمله مسجد قبلتین اختصاص می دهند و جهت ادای نماز تحیت مسجد به آن مکان مقدس مشرّف می شوند.

برای آگاهی کامل از این حادثه مهم، بایستی به تاریخ صدر اسلام برگردیم.

روز دوشنبه، پانزدهم ماه رجب، سال دوم هجرت، پیامبراکرم(ص) به همراه تنی چند از اصحاب به منظور تسلیت گویی به مادری مسلمان به نام «اُمّ بشر» که فرزندش را از دست داده بود به طرف قبیله «بنی سَلمه» حرکت می کنند. خانه های این قبیله در قسمت شمال غربی شهر مدینه قرار دارد؛ «اُمّ بشر» به افتخار رسول خدا گوسفندی ذبح کردو طعامی تهیه نمود.

هنگام ظهر فرا رسید، پیامبر با همراهان به نماز ایستادند…. ـ بیت المقدس قبله اول مسلمانان بوده و پیامبر اکرم(ص) از زمان بعثت بمدت پانزده سال (سیزده سال در مکّه و دو سال در مدینه) به سوی بیت المقدس نماز می گزاردند ـ.*

متأسفانه یهودیان مدینه و اطراف آن به پیامبر و مسلمانان طعنه می زدند و می گفتند: دین شما دین کامل نیست، زیرا قبله شما همان قبله ما یهودیان است!

پیامبر(ص) از گفته آنان آزرده خاطر شد و همواره منتظر امر و دستور الهی بود تا به گونه ای از طعنه های یهودیان رهایی یابد، واسلام، این دین ابدی و جاودانه از یک قبله مستقل بهره مند شود.

آری، انتظار به پایان رسید، هنگامی که پیامبر اکرم(ص) و همراهان در خانه «اُم بشر» مشغول نماز ظهر بودند، جبرئیل براو نازل گردید و خبر جابجایی قبله را آورد:

«قَدْ نَری تَقَلُّبَ وَجْهِکَ فِی السَّماءِ فَلَنُوَلِّینَّکَ قِبْلَةً تَرْضاها فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ…؛ نگریستن تو را به اطراف آسمان می بینم. تو را به جانب قبیله ای که می پسندی می گردانیم؛ پس روی به سوی مسجد الحرام کن…» (سوره بقره، آیه 144)

پیامبر، بی درنگ به سمت جنوب روی گردانید و نماز گزاران نیز چنین کردند و پشت سر پیامبر(ص) قـرار گرفتند و رکعت باقیمانده را به جانب مسجد الحرام ـ قبله جدید ـ به پایان بردند.

خبر این حادثه مهم در سراسرمدینه و اطراف و نواحی آن پخش شد و مسلمانان از آن پس به سوی قبله جدید ـ مسجد الحرام ـ نماز گزاردند.

تعدادی از مردان قبیله بنی سلمه، از «اُم بشر» درخواست کردند تا خانه اش را بفروشد و به پاس بزرگداشت این واقعه عظیم، مسجدی بنام مسجد قبلتین احداث شود.

«اُمّ بشر» گفت: من خانه ام را نمی فروشم، آن را هدیه می کنم تا شما مسجد بسازید. وآنان اولین بنای مسجد قبلتین را برپا کردند.

پس از گذشت قرنها و تجدید بنای متعدد، هم اکنون مسجد قبلتین با دو گنبد، دو مناره بسیار زیبا و با دو جایگاه ویژه (محرابی زیبا به سوی مسجد الحرام و جایگاه محراب سابق به طرف بیت المقدس) چشمان بینندگان را خیره می کند و خاطره عطرآگین صدر اسلام را در ذهن باز دید کنندگان خود زنده می نماید.

*. بیت المقدس و فلسطین نسبت به شهر مدینه، به لحاظ جغرافیایی در شمال این شهر می باشد و مکه مکرمه در سمت جنوب و به فاصله 420کیلومتری مدینه قرارد دارد.