مجلات > اخلاق و تربیت > طوبی > شهریور 1386، شماره 21


اوقات فرغات و آسیب شناسی آن

پدید آورنده : فرحناز فردوسیان ، صفحه 104

اوقات فراغت در جهان امروز

جهان امروز با مسائل و پدیده های جدیدی روبه روست که بسیاری از آنها زاییده تحولات صنعتی و پیچیدگی روز افزون زندگی بشری است. از جمله این مسائل می توان به نمونه گذران اوقات فراغت اشاره کرد که چگونگی بهره وری از آن، تأثیر بسزایی در زندگی فردی و اجتماعی جوانان و نوجوانان و اردو به لحاظ کارکردهای متنوع آن، وقت، ذهن و توان بسیاری از صاحب نظران علوم انسانی را به خود اختصاص داده است.

در دوره های پیشین، نحوه گذران اوقات فراغت، میان جوامع به عنون یک مسئله اجتماعی مطرح نبوده و از دلایل مم آن، می توان به سنتی بودن جوامع و پایین بودن رشد تکنولوژی و به دنبال آن، ایجاد روابط عمیق عاطفی میان افراد و نیز حضور آنها در خانواده های گسترده اشاره کرد. در حالی که امروزه، رشد روزافزون صنعت و دست یابی به امکانات رسانه ای و دگرگونی های فرهنگی ناشی از آن، تغییرات عمیقی را در بافت و ساخت خانواده ها ایجاد کرد و سبب تحول در شکل خانواده، از گسترده به هسته ای شده است. در قدیم، به سبب وجود استحکام میان روابط خانوادگی، ایلی و عشیره ای، امکان ارتباط با خویشاوندان و گفت و شنو آنها به راحتی فراهم می شود و مردم در فرصت های مناسب و در اوقات فراغت خویش، به دید و بازدید با آشنایان خویشاوندان خود می پرداختند. بنابراین، شاید هیچ گاه احساس دل تنگی و افسردگی و بی حوصلگی که از دستاوردهای زندگی صنعتی است، به سراغ آنان نمی رفت و بدین ترتیب؛ دغدغه اوقات فراغت نداشتند. در زمان ما نیز که عصر ارتباطات نام گرفته و ثانیه ها در رقابتی تنگاتنگ با یکدیگر قرار گرفته اند و امکانات رسانه ای پدیدار شه، امکان همکاری و ارتباط مستقیم انسان ها با یکدیگر، به مراتب کمتر از گذشته شده است.

زندگی جدید، به کوچک شدن ابعاد خانه و خانواده منجر شده و سکونت در آپارتمان ها و خانه های کوچک، امکان دید و بازدیدهای فامیلی را به کمترین حد رسانده است. از سوی مشاغل جدید نیز به نوبه خود، فردگرایی وارث داده و در مجموع، تغییرات اجتماعی و فرهنگی توجه هر چه بیشتر مسئولان و صاحبنظران به پدیده اوقات فراغت شده است.

پیام متن:

1. پدیده اوقات فراغت یکی از دغدغه های جدی عصر حاضر است.

2. بافت جامعه در گذشته با ساختار آن در زمان معاصر متفاوت است و شرایط زندگی امروز به گونه ای است که باید به موضوع اوقات فراغت اهتمام ویژه ورزید.

راه های استفاده از اوقات فراغت

در جوامع امروزی، انسان خسته از زنجیر ماشینیزم، اوقات فراغت خود را، فرصتی برای پرداختن به زندگی شخصی خود می داند و می کوشد از لحظه های آن، بیشترین بهره را ببرد. از سویی، چون انسان موجودی انتخاب گر است. همه افراد اجتماع، در سپری کردن این اوقات، به یک گونه فکر و عمل نمی کنند.

اهل ایمان، از اوقات فراغت خود، نردبان برای رسیدن به خدا و تکامل معنوی خود می سازند. بدین ترتیب، در اوقات فراغت خویش بیش از هر زمان دیگر به خدا نزدیک و شکوه لحظه های نیایش، در کام آنها ماندگار می شود. از این رهگذر، در جای جای زندگی آنها نقش های جاودانی را از این اوقات به یادگار می ماند. عالمان از این گونه فرصت ها برای شکوفایی عالی و اندیشیدن سود می جویند، تفکری که بزرگان دینی، ساعتی از آن را بهتر از هفتاد سال عبادت می دانند و در پرتو آن، به سوی خالق بی نیاز ره می سپارند.

هنرمندان نیز اوقات فراغت خود را به منظور آفرینش آثار هنری و نوآوری به کار می گیرند. ورزشکار نیز این فرصت های کم نظیر، برای پرورش جسم و جان خویش بهره می جوید.

در این میان برای برخی افراد اوقات فراغت، از ملال آورترین و اندوه بارترین زمان ها به شمار می رود و می پندارند که یا فرصتی است برای درهم شکستن ارزش ها، هنجارها و قواعد اجتماعی زندگی شان.

بر این اساس، ضرورت استفاده بهینه از پنجره های باز زندگی انسان، به خوبی آشکار می شود. فرهنگ های گوناگون هر یک به نوعی به نهادینه شدن اوقات فراغت تأکید می ورزند. و جود ضرب المثل هایی همچون «شیطان برای دست های بیکار، کار می تراشد» یا «مغز تنبل، کارگاه شیطان است»، پیرو این واقعیت است که اگر انسان از ساعت ها و لحظه های آزاد زندگی خود در جهت رشد و کمال فردی و اجتماعی خود استفاده نکند، ای بسا این فرصت ها، وبال گردن او می شود و پی آمدهای تلخ و ناگواری را برای او و دیگران به همراه دار.

در سال های اخیر، روان شناسان و جامعه شناسان، ضرورت استفاده بهینه از اوقات فراغت را به نسل جوان جامعه گوشزد کرده و از زیان های بهره گیری نادرست از این زمان ها سخن به میان آورده و مباحثی همچون آسیب شناسی اوقات فراغت را مطرح و بررسی کرده اند.

تو چه پنداشتی که ایزد خرد از پی بازی ات پدید آورد؟
عمر ضایع مکن به بی خردی دور شو، دور از صفات بدی

سنایی

پیام متن:

1. هر کس متناسب با شخصیت و منش خود برای اوقات فراغت خویش برنامه ریزی می کردند.

2. اگر از اوقات فراغت به خوبی استفاده نشود، *** آن گریبانگیر فرد و جامعه می شود.

آسیب های ناشی از بی توجهی به اوقات فراغت

بسیاری از نوجوانان و جوانان بر این باورند که اوقات فراغت، فرصتی برای خوشگذرانی، تن آسایی و لذت جویی است. آگاه نبودن والدین یا بی توجهی آنان به این مسئله، از عواملی است که به این باور و برداشت غلط دامن می زند. همچنین بر اثر نبود یا کمبود امکانات تفریحی مناسب با برخی از نوجوانان و جوانان نیازهای تفریحی و عاطفی خود را از راه های خلاف و غیرمجاز تأمین می کنند. در نتیجه با رواج تفریحات ناسالم، دریچه ای برای ورود جوانان به بزهکاری و انحراف باز می شود. سن جمعیت کشور ما جوان است و در این میان، مسئولین، خانواده ها و وسایل ارتباط جمعی موظفند خطرها و آسیب های ناشی از گزینش های نادرست نوجوانان و جوانان را در گذران اوقات فراغت، به آنان یادآوری کنند. همچنین با متانت و دوراندیشی لازم، با نسل آینده ساز جامعه در زمینه استفاده بهینه از فرصت ها، هم فکری کنند و وسایل و امکانات لازم را در این باره در اختیار آنان قرار دهند.

پیام متن:

1. اوقات فراغت، به مفهوم اتلاف وقت و لذت جویی صرف نیست.

2. اگر اوقات فراغت در استفاده ***، ناگزیر جوانان در راه ها نگایت از آن بهره می جویند.

3. از فرصت ها در زمینه های معنوی باید استفاده کرد.

دیدگاه اسلام درباره استفاده مناسب از اوقات فراغت

دین مبین اسلام، تفریح را یکی از نیازهای طبیعی و ضروری بشر می شمارد و اهمیت آن را برابر دیگر نیازهای زیستی ـ اجتماعی انسان می داند.

بدیهی است به همان اندازه که انسان در مقام اشرف مخلوقات، به رعایت الگوهای دینی و واجبات شرع مقدس تعهد دارد، در برابر توجه به اوقات فراغت نیز مسئول است.

بنابراین، هر مسلمانی وظیفه دارد اهمیت این مقوله را از یاد نبرد از ظرفیت های سازمانی به بهترین شکل بهره برداری می کند. پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله در این باره می فرماید:

«بیشتر مردم در دو خصلت دچار گمراهی و ضلالت هستند. یکی درباره سلامت و صحت دیگری، در زمینه فراغت».

حضرت علی علیه السلام نیز به ابوذر غفاری فرمود:

ای اباذر، پندهای مرا نگهداری کن تا در جهان سعادتمند شوی. ای اباذر، بسیاری از مردم درباره دو نعمت زیانکارند و از آن قدردانی نمی کنند، آن دو: تندرستی و فراغت است.

آن حضرت در جای دیگر می فرماید:

تندرستی، نیرو، آسودگی خاطر و وجدان و نشاط را فراموش مکن و با استفاده از این پنج نعمت بزرگ، آخرت را بطلب.

پیام متن:

1. دین اسالم به تفریح سالم اهمیت می دهد و آن را در کنار امور معنوی می پذیرد.

2. بزرگان دین بر استفاده بهینه از اوقات فراغت تأکید می کنند.

انواع اوقات فراغت

جامعه شناسان، به لحاظ اهمیت نقش و اوقات فراغت در تکوین شخصیت افراد یک جامعه، به ویژه کودکان، نوجوانان و جوانان، طبقه بندی های گوناگونی را برای این مسئله ارائه کرده اند که یکی از معروف ترین آنها چنین است:

1. فراغت بیمارگونه (بی برنامه)

گذراندن اوقات فراغت بدون برنامه ریزی، «فراغت بیمارگونه» یا «خلاء فراغت» نام دارد. این نوع فراغت را می توان با اتلاف وقت و بیهودگی مترادف دانست. که بر اثر آن، مشکلات بسیاری گریبانگیر فرد و جامعه می شود.

ایستادن سر کوچه یا سر گذر و پرسه زدن در خیابان ها، شیوه های اصلی گذران فراغت بی برنامه است. این نوع گذران فراغت، پی آمدهای ناخوشایند فردی و اجتماعی را در پی دارد. متأسفانه این شیوه گذران اوقات فراغت، در روزهای تعطیل، به طور میانگین 18 دقیقه از وقت فراغت جوانان را اشغال می کند که پسران با 26 دقیقه، در برابر صلی الله علیه و آله دقیقه دختران، در حدود علیهاالسلام برابر بیشتر از دختران در خیابان پرسه می زنند. اگر حاصل ضرب دقایق خیابانگردی بدون هدف و برنامه جوانان، در جمعیت جوان کشور، محاسبه شود، رقمی نجومی در یک سال به دست می آید که محتاج تا بررسی و اندیشه عمیق و در نتیجه، اقدام پیش گیرانه دقیق است. همچنین یک نظر خواهی از 220 دانش آموز دبیرستان های اصفهان نشان داد که گاهی وقت اضافی را به صورت مفید و گاهی وقت را تلف کرده یا اصطلاحاً کشته اند. سعدی چه خوش می گوید:

هر که هوا گرفت و رفت از پی آرزوی دل گوش مدار سعد یا بر خبر سلامتش

پیام متن:

1. فراغت بیمارگونه، بدترین شکل گذران اوقات فراغت است.

2. در فراغت بیمارگونه، فرصت ها کشته یا به شکل ناهنجار استفاده می شوند.

2. فراغت انفعالی (غیرفعال)

نوعی دیگر از فراغت، فراغت انفعالی است که فرد در آن، پذیرنده محض است و او در این وضعیت، فقط دریافت کننده محرک های صوتی و تصویری است. گوش کردن به رادیو، تماشای تلویزیون، استفاده از اینترنت و بازی های رایانه ای، در ردیف وسایل و ابزاری به شمار می روند که اوقات فراغت متقاضیان خود را به فراغت انفعالی تبدیل می کنند. این نوع فراغت خود با اطلاعات بی شماری (چه مثبت و چه منفی) روبه رو می شود و او را گیرنده صرف دانش و نه عامل به آن بار می آورد.

در نتیجه، اراده و نوآوری مخاطبان از آنان گرفته می شود.

در عین حال برخی برنامه های سودمند رادیویی و تلویزیونی و حتی رایانه ای، در پرورش قدرت ذهنی افراد مؤثرند و به رشد قوه تخیل و ابتکار عمل آنان کمک می کنند که البته در بعضی موارد، مشکلاتی را نیز به همراه دارد.

به دنبال هوای دل ز غفلت می روی، اما به جان خواهی رسیدن، زین سفر روزی که واگردی

صائب تبریزی

پیام متن:

فراغت انفعالی، از قوه خلاقیت انسان می کاهد و گاهی نیز تأثیر منفی بر روی اندیشه و عمل انسان می گذارد.

نقش تلویزیون در اوقات فراغت

جامعه شناسان بر این باورند که ورود تلویزیون به خانه، خانواده ها را به خانوار تبد یلکرده است؛ یعنی به گروهی از افراد که فقط با یکدیگر هم خانه اند و زیر یک سقف زندگی می کنند ولی روابط آنها با یکدیگر، از بعد عاطفی و روانی به دور است. تلویزیون، رایانه و بازی های رایانه ای، رقیبان جدی افراد در برقرای ارتباط و هم فکری میان اعضای خانواده به شمار می روند و فرصت کمی را برای درد دل کردن و گفت وگوی صمیمانه به اعضای خانواده می دهند.

در این میان، تلویزیون جایگاه و تأثیر ویژه ای در خانواده و جامعه یافته است و بیشتر افراد به منظور تماشای برنامه های تلویزیون یک جا جمع می شوند.

همچنین از آن جا که برنامه های تلویزیونی را می توان با معیارها، هنجارها و نظام اعتقادی، اجتماعی و فرهنگی جامعه منطق ساخت، جنبه آسیبی کمتری دارد. حال آنکه استفاده از انواع برنامه های ماهواره ای، ویدیویی و نیز سی دی های متنبل به عنوان مشکل جدی، حیات فرهنگی خانواده ها را تهدید می کند.

پیام متن:

تبدیل شدن خانواده ها به خانوار، از پی آمدهای استفاده بیش از حد تلویزیون است که زیان های عاطفی و ارتباطی بر خانواده ها وارد می سازد. بنابراین، نوع و میزان استفاده از تلویزیون، باید تحت کنترل باشد.

جنبه های آسیبی اوقات فراغت

دلت گر به راه خطا مایل است تو را دشمن اندر جهان خود، دل است

فردوسی

استفاده بیش از حد از سیستم های رایانه ای که گاه هاست اعتیاد گونه به خود می گیرد بر مشکلات روحی و اخلاقی، به بروز اختلالاتی همچون «صرع نوری یا تصویری» می انجامد. بنابر پژوهش های بسیاری در این زمینه، بسیاری از اعضای کلوپ های بازی های کامپیوتری و کاربران اینترنت، دچار بیماری صرع شده و استفاده مداوم از داروهای خاص رو آورده اند. از *** پی آمدهای ناگوار استفاده بیش از حد این وسایل، پرخاشگری، جویدن ناخن و سردردهای پی در پی است.

«توصیه پژوهشگران علوم ارتباطات بر این است که نوجوانان دانش آموز، در شبانه روز حداکثر بیش از دو ساعت در مقابل دستگاه های تصویری نظیر تلویزیون، ویدیو و کامپیوتر قرار نگیرند. برای جلوگیری از اعتیاد الکترونیکی، شایسته است کلیه دستگاه های تصویری و صوتی در اتاق نشیمن عمومی قرار گیرند و از اختصاصی کردن آنها در اتاق ویژه فرزندان خودداری شود».

از سوی دیگر، استفاده از برنامه های مبتذل ماهواره ای و ویدیویی که با فرهنگ و اخلاقیات جامعه ما هیچ گونه تناسب و سنخیتی ندارد، سبب بروز انحرافات اخلاقی میان جامعه جوان کشور می شود که از آن جمله انحرافات جنسی و پروگرافی اشاره کرد.

بنابر طبق آماری در سال علیهاالسلام 6 بر روی حدود 6 علیهاالسلام هزار مورد جرایم قتل و ضرب و جرح در شعبه های شهربانی به ثبت رسیده، که بسی اری از این موارد، بر اثر تخلفات جنسی حاد، پدید آمده است. از این تعداد، علیه السلام علیه السلام مورد از دختران و پسران زیر 18 سال و حدود 1800 مورد از دختران و پسران صلی الله علیه و آله 1 تا 0 علیهاالسلام ساله گزارش شده است.

گفتنی است بیشتر این متخلفان، مجرد بوده و برنامه مدون و درستی برای گذران اوقات فراغت خود نداشته اند.

امیرمؤمنان حضرت علی علیه السلام در رهنمودی به زیبایی می فرماید: «نفس خود را اگر مشغول نساختی، او تو را مشغول خواهد کرد».

پیام متن:

اعتقاد به سیستم های رایانه ای، افزون بر آنکه به بروز ناهنجاری های اخلاقی در فرد منجر می شود، به مغز و جسم انسان نیز آسیب وارد می سازد.

3. نیمه فراغت

«نیمه فراغت» به وضعیتی اطلاق می شود که طی آن، کار و فراغت با یکدیگر ترکیب و همزمان انجام می شوند. در چنین شرایطی، لذت خلق و آفرینش آثار هنری و ظرافت های کاری و به دنبال آن درآمد حاصله درهم می آمیزند و از آن، به اوقات نیمه فراغت تمجید می کنند.

سرگرم شدن به فعالیت های هنری همچون نقاشی، مجسمه سازی، منبت کاری و معرق که لذت و کار و درآمد را همزمان تأمین می کنند، وضعیتی را پدید می آورند که در اصطلاح بدان نیمه فراغت گفته می شود.

پیام متن:

نیمه فراغت، ترکیبی از کار و فراغت است.

2. در وضعیت نیمه فراغت، هدف فقط گذران اوقات فراغت نیست.

4. فراغت فعال

در «فراغت فعال» فرد برای فعالیت های فردی و اجتماعی تحرک، پویایی و حضور فعال و موثر دارد. چنین فرآیندی، به زمینه مساعدی را برای رشد شخصیتی و بلوغ اجتماعی و نیز شکوفایی استعدادهای او فراهم آورد. از سوی دیگ ر، راهکارهای مناسبی را برای رویارویی با عرصه ها و صحنه های مختلف اجتماعی و فرهنگی و حل مشکلات ارائه می دهد. در این شیوه، از اوقات فراغت به بهترین شکل بهره برداری و اهداف آن محقق می شود. بدین ترتیب، کار و لذت و تفریح سالم به دست می آید.

این نوع فراغت، نقطه مقابل فراغت انفعالی به منزله نوعی کارگاه آموزشی بسیار متنوع است که شخص در آن ضمن نقش آفرینی، جنبه های مختلف وجودی خود را کشف و به عنوان یک «شهروند مطلوب» شناخته می شود. بنابراین، نه این نوع اوقات فراغت، به عنوان پروسه ای به منظور هویت یابی و بروز خلاقیت و ابتکار عمل می توان یاد کرد.

چه نیکوست که کارگزاران و دست اندرکاران مقوله اوقات فراغت، به ترویج و اشعه این شیوه و الگوی تازه و پربار اهتمام ورزند و اقدام لازم را برای فرهنگ سازی نهادینه کردن آن فراهم آورند.

ترغیب جوانان به ورزش، به ویژه ورزش هایی که خوی پهلوانی را در افراد درونی می سازد، همچون ورزش باستانی و نیز ترویج فرهنگ گردشگری و ایجاد امکانات لازم برای جوانان به منظور حضور در عرصه های اجتماعی و فرهنگی، می تواند از راهکارهای رشد و تکامل این نوع فراغت در جامعه باشد.

پیام متن:

1. فراغت فعال، بهترین شیوه گذران اوقات فراغت است.

2. فراغت فعال، سبب رشد خلاقیت و پویایی جوانان می شود.

3. فراغت فعال، هم به جسم انسان طراوت و شادابی می بخشد و هم برای تکامل روحی انسان مفید است.

دیدگاه مردم عادی به مقوله اوقات فراغت

برخی از مردم، به ویژه ساکنان شهرهای کوچک و روستاها، فراغت را یک نیاز واقعی و ضروری خود نمی دانند و آن را پدیده ای کم اهمیت و بی تأثیر می پندارند که فقط می تواند در خدمت گروه مرفه و خوش گذران جامعه قرار گیرد. از این رو، به اوقات فراغت فرزندان خود توجه چندانی نمی کنند. بلکه از آن ساعت ها برای امرار معاش و کمک به اق تصاد خانواده سود می جویند. از طرف دیگر، برخی از خانواده ها برای پر کردن اوقات فراغت فرزندان هیچ گونه برنامه ریزی نمی کنند و وقت آنان را به بدون نقشه و طرح حساب شده سپری می سازند. اینان بر این باور نادرست تأکید دارند که اوقات فراغت، زمان بیکاری، تنبلی و خواب است. بنابراین، به فرزندان اجازه می دهند که به دلخواه خود بدون هیچ طرح از پیش ریخته ای، این اوقات را پر کنند. رها کردن فرزندان به حال خود و نظارت (محسوس و نامحسوس) نداشتن بر کار آنان، پی آمدهای تلخی به همراه دارد. در این میان، بسیاری از خانواده های ثروتمند نیز برای ارضای خواسته های فرزندان و پاسخ دادن به روحیه تجمل پرستی و چشم و هم چشمی گری خود، برای فرزندان کم سن و سال خویش، وسایلی مانند موتور سیکلت یا حتی اتومبیل تهیه می کنند و در نتیجه مشکلاتی را برای خود و دیگران به بار می آورند. بر این اساس، در اوقات فراغت شخص باید مراقب باشد که نه برای دیگران مشکل ایجاد کند و نه آنکه امری بی اهمیت تلقی شود.

پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله می فرماید: «بازی و تفریح کنید؛ زیرا من کراهت دارم در دین شما تندخویی و خشونت دیده شود».

پیام متن:

اوقات فراغت، جزو پدیده های تجملی نیست و بهتر است که با کار کردن همراه نباشد.

مقایسه استانداردهای جهانی و ایرانی اوقات فراغت

اوقات فراغت، تأثیری بسیار مهم انکارناپذیر در شکل گیری شخصیت جوانان و نیز در فرآیند هویت پذیری آنان دارد. بر این اساس، سهم اوقات فراغت، در برنامه روزانه، هفتگی، ماهانه و سالانه همه مردم جامعه، به ویژه جوانان بسیار بالاست. از این رو، خانواده ها، مربیان و مسئولان موظفند به شکل بهتر و سنجیده تر به منظور استفاده بهینه از این اوقات طلایی، برای گروه جوان اجتماع برنامه ریزی کنند. استاندارد جهانی اوقات فراغت در جهان با استاندارد اوقات فراغت در ایران تفاوت معنادار و چشمگیری دارد و در حقیقت، مردم ایران اوقات فراغت بیشتری دارند. یافته های زیر این ادعا را تأیید می کنند:

استاندارد جهانی اوقات فراغت در سال، 80 روز است، در حالی که در ایران 0 صلی الله علیه و آله روز.

از 50 علیه السلام 8 ساعت عمر انسان در طول یک سال، علیهاالسلام 68 ساعت (8 علیه السلام %) به کار و تأمین نیازهای ضروری از قبیل خوردن، خفتن، رفت و آمد و دیگر امور مشابه اختصاص دارد و 20 صلی الله علیه و آله 1 ساعت (22%) به فراغت و این، در حالیاست که رقم مذکور در ایران، بالغ بر 2160 ساعت (25%) است.

بر این اساس، میانگین ساعت فراغت روزانه جهانی، 5 ساعت و در ایران، 6 ساعت است.

حال «تو خود حدیث مفصل بخوان این مجمل!»

پیام متن:

استاندارد اوقات فراغت در ایران بیش از استاندارد جهانی است و این مسئله، نگران کننده است، زیرا نشان بی اهمیتی فردی به کار و تلاش خبر می دهد.

حدیث نورانی

حضرت امام رضا علیه السلام در زمینه توجه به اوقات فراغت و ضرورت پرداختن به تفریحات سالم، چنین می فرماید:

از لذایذ دنیوی، نصیبی برای کامیابی خویش قرار دهید و تمنیات دل را از راه های مشروع به دست آورید. مراقبت کنید در این کار، به مردانگی و شرافتتان آسیب نرسد. تفریح و سرگرمی های لذت بخش، شما را در اداره زندگی یاری می کند و با کمک آن، در امور دنیای خویش، موفق خواهید شد. سرگرمی و تفریح، آدمی را از ملالت کارهای یکنواخت و خسته کننده زندگی می رهاند و برای مدت کوتاهی، بار سنگین مسئولیت را از دوش وی برمی دارد و زنجیرهای وظایف روزمره را به طور موقت از دست و پایش باز می کند.

پیام متن:

1. تأکید امام رضا علیه السلام بر اس تفاده از لذت های حلال.

2. استفاده از سرگرمی های سالم، مقدمه های است برای رویارویی با مسائل کاری و جدی زندگی.

کلام آخر

الهی! دلی ده که طاعت افزاید، طاعتی ده که به بهشت رهنمون آید، علمی ده که در او آتش هوا نبود، عملی ده که در او آب ریا نبود، دیده ای ده که عز ربوبیت تو بیند، دلی ده که ذل عبودیت تو گزیند. نفسی ده که حلق بندگی تو در گوش کند و جانی ده که زهر حکمت را به طبع نوش کند.

1300 عنوان مجله
000,54 عنوان شماره مجله
000,880 عنوان مقاله