مشخصات مجله


پیام زن - شهریور 1381، شماره 126
تاریخ درج : 1386/6/27
بازدید : 117035

فهرست مطالب

جستجو

مجلات > خانواده و زنان > پیام زن > شهریور 1381، شماره 126


آثار و عوارض کمبود ویتامینهای گروه B«ب»

پدید آورنده : دکتر حسین برهانی ، صفحه 76

بر اساس نوشته های چینی متعلق به ویتامینهای گروه «ب» در منابع غذایی به صورتی مرتبط با هم وجود دارند و از نظر تأثیرات فیزیولوژیک در بدن به خصوص در رابطه با سوخت و ساز و متابولیسم بدن نیز این وابستگی و ارتباط چشمگیر است. بنابراین تقریبا هیچ وقت نمی توان گفت که بدن با کمبود تنها یک نوع از این گروه ویتامین مواجه است. به عبارت دیگر کمبود یکی از ویتامینهای گروه «ب» می تواند در اعمال سایر ویتامینهای این گروه اشکال ایجاد کند. بنابراین بهم پیوستگی این گروه از ویتامینها قابل توجه است. کمبود یکی از ویتامینهای «ب» باعث نارسایی در اعمال فیزیولوژیک و متابولیکی سایر اعضای گروه خواهد شد. البته در شرایطی ممکن است کمبود یکی از انواع ویتامینهای «ب» شدیدتر باشد و علایم بالینی ناشی از این کمبود بیشتر جلب توجه کند اما نباید تصور کرد که فقط با تجویز آن ویتامین خاص مشکل حل می شود و ناراحتی به طور کامل مرتفع می شود و معمولاً توصیه می شود که درمان کامل شامل تجویز مجموعه ویتامینهای

گروه «ب» می باشد.

بیماری بری بری (Beri beri) تب زیاد، مصرف زیاد مواد قندی و هیدروکربونها الکلسیم و پرکاری شدید تیروئید و تیروتوکسیکوز ممکن است نیاز بدن به ویتامین B1را افزایش دهند و به بیان دیگر باعث کمبود ویتامین B1 در بدن می شوند. کمبود ویتامین B1، باعث بروز علایم و شکایاتی می شود. این علایم گاهی مبهم هستند. کمبود B1سبب بی اشتهایی، حالت کم حسی و پارستزی شبیه حالتی مثل راه رفتن مورچه روی پوست و احساس گز گز و به قول بیماران سوزن سوزن شدن بدن، کرامپها و انقباضات عضلانی، درد و ناراحتی در عضلات ساق پا که بیشتر به صورت کرامپ است، اتفاق می افتد. کمبود ویتامین B1منجر به عکس العمل شدید رفلکس زانو و قوزک پا می شوند و بعد از گذشت زمان به مرور به کاهش عکس العمل رفلکس زانو و آشیل می شود. کمبود ویتامین B1 با تظاهرات شدید و گاه دیررس بیماری بری بری (Beri beri) همراه می شود. این علایم شامل بی اشتهایی، پلی نوریت (التهاب چندین عصب)، ترشحات مایع در فضاهای بالقوه و جنبی در اطراف ریه ها، قلب و شکم، ادم یا خیز و ورم در زیر پوست به دلیل نشت مایع و تجمع آن در زیر جلد، فلج عضلانی به خصوص در اندامها می باشد. به دلیل تجمع مایع در اطراف قلب علایم نارسایی قلب به مرور ایجاد می شود و این عوارض شامل تاکیکاردی یا افزایش ضربان قلب، تنگی نفس، ادم (ورم)، بالا رفتن فشار خون وریدی، نارسایی در گردش خون می باشد. وجود این علایم دلیل بر کمبود تدریجی و زیاد ویتامین B1 است. ویتامین B1 را تیامین هم می نامند.

منابع غذایی تیامین (B1)چیست؟

منابع طبیعی و غذایی ویتامین B1 شامل جگر، گوشت، قلوه و دانه های کامل غلات است و پختن این مواد با آب یا بخار مقدار ویتامین را کاهش می دهد. ولی کمبود B1 یا هیپوویتامینوز B1 ناشی از کاهش ورود آن به بدن است که غالبا به دلیل عدم استفاده از منابع طبیعی آن به علت نوع ذائقه و سلیقه غذایی و یا به دلیل دستکاری مواد غذایی یا پختن زیاد آن می باشد.

درمان بری بری؟ کمبود

ویتامینB1؟

به دلیل عوارض و آثار نامطلوب و خطرناک کمبود ویتامین B1 برای پیشگیری از بروز علایم شدید بیماری اقدام درمانی ضروری است. استفاده از کلریدرات تیامین و ویتامین B1 به میزان 50 ـ 20 میلی گرم روزانه از طریق خوراکی یا عضلانی است. در مواقع ضروری از نوع تزریقی در دوزهای منقسم و به مدت 2 هفته استفاده می شود و سپس این مقدار را به روزی 10 میلی گرم خوراکی ادامه می دهند. در صورت کمبود ویتامین B1، عکس العمل بیمار و کاهش علایم پس از 48 ـ 24 ساعت بهترین معیار تشخیص می باشد.

آثار و عوارض کمبود ویتامینB2

«ریبوفلاوین»

علاوه بر عللی که باعث کمبود ویتامین B1می شوند، مصرف کم لبنیات و شیر نیز از علل مهم کمبود B2 می باشد. زنانی که از قرصهای ضد بارداری استفاده می کنند ممکن است که به کمبود ویتامین B2 یا ریبوفلاوین مبتلا شوند. علایم و تظاهرات اولیه در اثر کمبود ویتامین B2 شامل رنگ پریدگی دهان، ترکهای سطحی در گوشه لبها، ورم ملتحمه و ترس از نور «فتوفوبیا»، کاهش نیروی جسمی، ناراحتی عمومی، ضعف بدن و لاغری می باشد. علایم دیگر به صورت دیررس تظاهر پیدا می کنند. این علایم مشتمل بر شکاف گوشه دهان، ترک خوردن دهانه سوراخهای بینی، زبان جگری رنگ براق، ادم یا ورم متوسط در اندامها، کم خونی، دیسفاژی یا سختی بلع، قرنیه پرعروق توأم با قرمزی اطرافش می باشد. همچنین التهاب پوست یا درماتیت سبورئیک هم ناشی از کمبود ویتامین B2 وجود دارد.

ویتامینهای گروه B و

بیماری پلاگر

درمان کمبود ویتامین B2بستگی به شدت علایم دارد ولی به هر صورت برای محو علایم بیماری به خصوص زخم و شقاقهای متعدد گوشه لب و بینی لازم است

از ریبوفلاوین به مقدار روزانه 50 ـ 40 میلی گرم نوع تزریقی یا خوراکی استفاده شود. در صورتی که تشخیص صحیح باشد به طور معجزه آسایی علایم برطرف می شوند. همچنین می توان از قرصهای خشک مخمر جو به مقدار 30 گرم سه بار در روز استفاده کرد.

نیاسین و بیماری پلاگر

نیاسین هم مثل سایر ویتامینهای گروه B در جگر، مخمر، گوشت، غلات کامل و بادام زمینی به مقدار قابل توجهی موجود است. علاوه بر این نیاسین یا اسید نیکوتینیک از ترتیتوفان موجود در بدن هم ساخته می شود. عواملی که باعث کمبود نیاسین و نیاسینامید می شود مثل سایر ویتامینهای گروه B است و عمدتا در اثر فقر غذایی ایجاد می شود که منجر به بیماری پلاگر می شود. همچنین کمبود تریپتوفان در بدن و مواد غذایی هم در ایجاد این بیماری نقش دارد. علایم اولیه و خفیف بیماری پلاگر به صورت یک سری علایم مبهم اما متعدد مانند قرمزی و زبری یا خشونت پوست، برجستگی و هیپرترونی پاپی های و قرمزی زبان می باشد. در مراحل و موارد شدید پلاگر علایمی چون اسهال، اتساع شکم، قرمزی مخملی رنگ زبان همراه به تحلیل رفتن آترونی پاپی های زبان، استوماتیت، افسردگی، فراموشی و سختی عضلانی ایجاد می شود. در پلاگر شدید و پیشرفته سطح پوست خشن و ناهموار می شود. به خصوص در مناطقی که در معرض نور خورشید قرار دارند. در مناطقی که عمدتا از ذرت استفاده می کنند، نیاسین به صورت اتصال یافته است و قابل جذب نیست و به همین دلیل سندرم غیر منتظره کمبود نیاسین در مردم بومی ایجاد می شود. تجویز طولانی مدت داروهایی مثل ایزونیازید و 6 مرکاپتوپورین نیز منجر به کمبود نیاسین می شوند. واژه پلاگر به طور تحت اللفظی به معنی «پوست خشن» است. درمان پلاگر و کمبود نیاسین با تجویز سیکوتیناسید یا نیاسینامید به مقدار 500 ـ 50 میلی گرم در روز از راه دهان و یا تزریقی است. نیاسین یا اسیدنیکوتینیک به دلیل خاصیت عروقی و سقوط شدید فشار خون کمتر مصرف می شود.

کمبود B6 یا پیریدوکسین

کمبود اولیه این ویتامین که با علایم بالینی واضح همراه باشد در انسان به ندرت دیده می شود. ویتامین B6 تقریبا در تمام غذاها موجود است ولی ممکن است در جریان آماده سازی غذا، این ویتامین تخریب شود و فرد دچار کمبود پیریدوکسین شود. مثلاً در سالهای گذشته شیرخوارانی که با ترکیبات شیر خشک ناقص تغذیه می شدند دچار کمبود ویتامین B6 می شدند. داروهایی نظیر ایزونیازید، استروژنها و پنی سیلامین باعث کمبود ویتامین B6 می شوند. بنابراین در صورت مصرف این داروها بایستی از ویتامین B6 هم استفاده شود.