مجلات > خانواده و زنان > پیام زن > مهر 1379، شماره 103


سردرد

پدید آورنده : دکتر حسین برهانی ، صفحه 86

سردرد یکی از شایعترین شکایتهای مردم است اما اینکه بیماران به چه علتی و با چه کیفیتی دچار درد سر می شوند موضوعی بسیار پیچیده و مستلزم بررسیهای مختلف است. سردرد غالبا گذرا و به علل بسیار ساده ایجاد می شود و گاه ناشی از یک بیماری سخت و دشوار است مثلاً حدود 31 بیماران دچار تومور مغزی

اولین شکایتشان سردرد است.

بعضی بیماران معمولاً سردرد را جدی نمی گیرند و با آن به نوعی می سازند و با استفاده از انواع مسکن و داروها و مواد غیر مجاز اقدام به خوددرمانی می کنند و دچار انواعی از سردردهای مزمن و مقاوم می شوند و در نهایت با تابلوی نگران کننده ای به پزشک مراجعه می کنند و می پرسند که چرا به این گونه سردردی گرفتار شده اند؟

* شدت، کیفیت و موضع درد

در مورد سردرد همه بیماریها نیز باید به شدت و کیفیت و موضع درد توجه کنیم و زمان شروع و طول مدت این علامت مهم را از بیمار بپرسیم. دانستن این مطالب به تشخیص علت و درمان صحیح سردرد

کمک می کند. پیدایش سردرد در آدمی که سالها باطراوت و سلامت زندگی کرده و هیچ گاه شکایتی از سردرد نداشته است ما را به فکر یک ضایعه درون جمجمه ای می اندازد. یک سردرد ناگهانی توأم با علایم افزایش فشار داخل جمجمه و تهوع و استفراغ، ممکن است نشانه یک تومور مغزی باشد. زمان شروع درد، طول مدت سردرد و شدت و تخفیف آن نکته مهم دیگری است. آیا بیمار از یک سردرد مداوم رنج می برد؟ و یا دچار یک سردرد ضربان دار حمله ای است؟ آیا درد مثل یک کمربند دور تا دور سر بیمار را فرا می گیرد؟ و یا در یک نقطه متمرکز است؟

اکثر سردردها ممکن است به دنبال ضایعات خارج از مغز ایجاد شوند و بنابراین، پیش آگهی خوبی دارند. لذا برای هر سردردی لازم نیست کارهای پرهزینه تشخیصی از قبیل MIR و غیره انجام داد. مگر اینکه شک قوی به وجود یک ضایعه داخل جمجمه ای داشته باشیم.

* آیا رهنمود خاصی در مورد

آشنایی با انواع سردرد وجود دارد؟

به طور کلی رهنمودهایی در مورد سردرد وجود دارد که توجه به آنها می تواند در تشخیص و درک پیامدهای آن به ما کمک کند.

1ـ وقتی بیماری دچار سردرد می شود بخصوص اگر درد در خواب و اشتها و سایر اعمال فرد اختلال و یا تغییری ایجاد کند توصیه می شود که به پزشک مراجعه کند.

2ـ یک شرح حال خوب به پزشک کمک می کند تا بتواند تشخیص مناسبی برای بیمار مطرح نماید و بیمار نیز باید تاریخچه کاملی از بیماری را برای طبیب بازگو نماید.

3ـ اگر چه اغلب اوقات سردردها نیاز به معاینات فیزیکی و بررسیهای پرهزینه ندارد اما بهتر است پزشک از بیمار خود معاینات کاملی به عمل آورد.

4ـ در موارد خاصی از سردرد، لازم است از بیمار نوار مغز یا الکتروانسفالوگرافی (EEG) و سی تی اسکن و گاه MIR به عمل آید.

5ـ در مورد سردردهایی که به طور حاد همراه با تب شروع شوند و یا بسیار شدید و ناتوان کننده باشند و بی قراری زیاد ایجاد کنند، یا با استفراغ غیر قابل کنترل همراه باشند، آزمایش مایع مغزی نخاعی الزامی است. این مورد در باره سردردهای عفونی و ناشی از مننژیت انجام می شود.

6ـ در موقع بروز سردرد اقدام به خوددرمانی خطرناک است بخصوص سردردهایی که با علایم دیگر همراهند و کار روزمره و سایر جنبه های زیستی و اجتماعی و فردی بیمار را مختل می کنند از نظر مراجعه و تشخیص و درمان بموقع از اهمیت خاصی برخوردارند.

حال به طور خلاصه در مورد انواع سردرد توضیح می دهیم. یکی از انواع شایع سردرد، سردرد تنشی یا Tension Headache می باشد. این نوع سردرد با یک درد یکطرفه یا دو طرفه بدون نبض شروع می شود. محل اصلی درد معمولاً در ناحیه استخوان پس سری است ولی گاهی در ناحیه گیجگاهی و پیشانی هم، درد احساس می شود. سردرد تنشی دارای کیفیتی فشارنده و ثابت است که در اثر استرس و فشارهای روانی اجتماعی، سر و صدا و نور زیاد شدت پیدا می کند و یا شروع می شود. همان طور که گفتیم، سردرد در ناحیه پشت سر شدیدتر است ولی سردرد معمولاً تمام سر را در بر می گیرد. این نوع سردرد، تنها سردردی است که به طور مداوم روزها و حتی ماهها طول می کشد. سردرد فشاری یا «تنشی» در خانمها و در شخصیتهای اضطرابی و حساس شایع تر است. کسانی که به واسطه شغلی یا خصلتی دایما عضلات صورت و گیجگاهی و پیشانی آنها در حالت انقباض و گرفتگی مداوم است و یا اسپاسم عضلات پشت گردن دارند دچار سردرد تنشی Tension Headacheمی شوند. در جریان افسردگی شدید یا سایر اختلالات روانی هم سردردهایی مشابه سردرد فشاری دیده می شود. سردردهای فشاری یا تنشی، تشابه زیادی با سردردهای میگرنی دارند و گاهی هر دو توأما وجود دارند. بعضی اوقات هم مفصل فکی ـ گیجگاهی (TMG)دچار التهاب و درد می شود که همراه با سردردهای یکطرفه یا دو طرفه در ناحیه گیجگاهی همراه می گردد که اغلب انتشار درد به گوش کشیده می شود. تنشن Tension به طور وسیعی خانمهای حساس و مضطرب را که اغلب دچار افسردگی مزمن هستند مبتلا می کند. گاهی نیز بعد از ضربه به سر این نوع سردرد ایجاد می شود.

* از نظر درمانی سردردهای تنشی ممکن است به مسکنهای معمولی پاسخ دهند در غیر این صورت تجویز یک داروی آرامبخش می تواند مفید واقع شود. در اکثر موارد یاد شده با انجام آرامش سازی و ریلاکسیشن Relaxation سردرد تنشی رفع می شود. ماساژ پوست سر بخصوص در نواحی شقیقه ها و استحمام با آب ولرم بسیار مؤثر است. کشف زمینه های اضطرابی و رفع علل اضطراب به درمان این سردرد کمک می کند.