مشخصات کتاب


نام کتاب : اخلاق در قرآن (جلد 1: اصول مسائل اخلاقی)
بازدید : 317325
تاریخ درج : 1389/4/15
پدیدآورنده : مکارم شیرازی، ناصر
مترجم / مصحح : -
ناشر : انتشارات امام علی بن ابیطالب (ع)
محل نشر : قم
سال نشر : 1387
تعداد جلد : 3
صفحات : 399
قطع : وزیری
زبان : فارسی

پیام قرآن دوره دوم: اخلاق در قرآن / با همکاری جمعی از فضلاء و دانشمندان: محمدرضا آشتیانی، محمدجعفر امامی، عبدالرسول حسنی، محمد اسدی، حسین طوسی، سیدشمس الدین روحانی، محمد محمدی.

فهرست مطالب

Skip Navigation Links.
اخلاق در قرآن (جلد 1: اصول مسائل اخلاقی)
پیشگفتار
Collapse فصل اول: اهمیت بحثهای اخلاقیفصل اول: اهمیت بحثهای اخلاقی
مهمترین مباحث قرآنی
اهمیت اخلاق در روایات اسلامی
Collapse نکته هانکته ها
1- تعریف علم اخلاق
2- رابطه اخلاق و فلسفه
3- رابطه اخلاق و عرفان
4- رابطه «علم» و «اخلاق»
Collapse 5- آیا اخلاق قابل تغییر است؟5- آیا اخلاق قابل تغییر است؟
آیات و روایات دلیل بر قابلیت تغییر اخلاق است
دلائل طرفداران عدم تغییر اخلاق
پاسخ
6 - تاریخچه علم اخلاق
Collapse فصل دوم: نقش اخلاق در زندگی و تمدن انسانهافصل دوم: نقش اخلاق در زندگی و تمدن انسانها
حیات طیبه چیست؟
رابطه زندگی مادی با مسائل اخلاقی در روایات اسلامی
Collapse فصل سوم: مکتبهای اخلاقیفصل سوم: مکتبهای اخلاقی
1- اخلاق در مکتب خداپرستان
2- اخلاق مادیگری
3- اخلاق از دیدگاه فلاسفه عقلی
4 - اخلاق در مکتب غیرگرایان!
5 - اخلاق از دیدگاه وجدان گرایان
امتیازات مکتب اخلاقی اسلام
Collapse نکته هانکته ها
Collapse 1- اخلاق و نسبیت1- اخلاق و نسبیت
اسلام نسبی بودن اخلاق را نفی می کند
Collapse 2- تاثیر متقابل «اخلاق» و «رفتار»2- تاثیر متقابل «اخلاق» و «رفتار»
تاثیر متقابل اخلاق و عمل در احادیث اسلامی
3- اخلاق فردی و اجتماعی
Collapse فصل چهارم: پشتوانه های اخلاقفصل چهارم: پشتوانه های اخلاق
1- پشتوانه سودجویی
2- پشتوانه عقلی
3- پشتوانه شخصیت
4- پشتوانه الهی
نکته
Collapse فصل پنجم: اخلاق و آزادیفصل پنجم: اخلاق و آزادی
آیا محدودیت اخلاقی به سود انسان است یا به زیان او ؟
اعتقاد به جبر و مسائل ضد اخلاقی
Collapse فصل ششم: اصول مسائل اخلاقی در قرآنفصل ششم: اصول مسائل اخلاقی در قرآن
اصول مسائل اخلاقی در مکتبهای دیگر
نقد و بررسی
بازگشت به اصول اخلاقی در قرآن
اصول اخلاقی اسلامی در روایات
Collapse فصل هفتم: پیوند مسائل اخلاقی با یکدیگرفصل هفتم: پیوند مسائل اخلاقی با یکدیگر
علل پیوند مسائل اخلاقی با یکدیگر
روایت اسلامی گویای ارتباط مسائل اخلاقی
Collapse فصل هشتم: از کجا شروع کنیم؟فصل هشتم: از کجا شروع کنیم؟
Collapse سه دیدگاه در برخورد با مسائل اخلاقیسه دیدگاه در برخورد با مسائل اخلاقی
دیدگاه اول، تهذیب نفس نوعی جهاد
دیدگاه دوم، دیدگاه طب روحانی
دیدگاه سوم، دیدگاه سیر و سلوک
Collapse فصل نهم: روشهای مختلف ارباب سیر و سلوکفصل نهم: روشهای مختلف ارباب سیر و سلوک
Collapse 1- سیر و سلوک منسوب به «بحرالعلوم»1- سیر و سلوک منسوب به «بحرالعلوم»
چگونگی سیر و سلوک در این روش
2- روش مرحوم ملکی تبریزی:
3- روش دیگر
خلاصه و جمع بندی مکتبهای سیر و سلوک
Collapse فصل دهم: آیا در هر مرحله استاد و راهنما لازم است؟فصل دهم: آیا در هر مرحله استاد و راهنما لازم است؟
نقش واعظ درون
Collapse فصل یازدهم: آمادگیهای لازم برای پرورش فضائل اخلاقیفصل یازدهم: آمادگیهای لازم برای پرورش فضائل اخلاقی
1- پاک بودن محیط
Collapse 2- نقش معاشران و دوستان2- نقش معاشران و دوستان
نقش معاشران در روایات اسلامی
تاثیر معاشرت در تحلیلهای منطقی
Collapse 3- تاثیر تربیت خانوادگی و وراثت در اخلاق3- تاثیر تربیت خانوادگی و وراثت در اخلاق
رابطه اخلاق و تربیت خانوادگی در احادیث اسلامی
Collapse 4- تاثیر علم و آگاهی در تربیت4- تاثیر علم و آگاهی در تربیت
جهل سرچشمه فساد و انحراف است
جهل سبب بی بندوباری جنسی است
جهل یکی از عوامل حسادت است
جهل سرچشمه تعصب و لجاجت است
رابطه جهل و بهانه جوئی
رابطه سوء ظن و بدبینی با جهل
بی ادبی از جهل سرچشمه می گیرد
دوزخیان جاهلانند
صبر و شکیبایی از آگاهی سرچشمه می گیرد÷÷
نفاق و پراکندگی از جهل سرچشمه می گیرد
رابطه «علم» و «اخلاق» در احادیث اسلامی
Collapse 5- تاثیر فرهنگ جامعه در پرورش فضائل و رذائل5- تاثیر فرهنگ جامعه در پرورش فضائل و رذائل
رابطه آداب و سنن با اخلاق در روایات اسلامی
Collapse 6- رابطه عمل و اخلاق6- رابطه عمل و اخلاق
چگونگی تاثیر «عمل» در «اخلاق» در روایات اسلامی
Collapse 7- رابطه «اخلاق» و «تغذیه»7- رابطه «اخلاق» و «تغذیه»
رابطه تغذیه و اخلاق در روایات اسلامی
صفات اخلاقی و اعمال اخلاقی
Collapse فصل دوازدهم: گامهای عملی به سوی تهذیب اخلاقیفصل دوازدهم: گامهای عملی به سوی تهذیب اخلاقی
Collapse گام اول: توبهگام اول: توبه
1- حقیقت توبه
2- وجوب توبه
3- عمومیت توبه
4- ارکان توبه
5- قبولی توبه عقلی است یا نقلی؟
6- تبعیض در توبه
7- دوام توبه
8- مراتب توبه
9- آثار و برکات توبه
گام دوم: مشارطه
گام سوم: مراقبه
Collapse گام چهارم: محاسبهگام چهارم: محاسبه
1- در این که چگونه باید نفس را «محاسبه» کرد
2- آثار محاسبه نفس چیست؟
گام پنجم: معاتبه و معاقبه (سرزنش کردن و کیفر دادن)
«نیت» و «اخلاص نیت»
اخلاص
اخلاص در روایات اسلامی
حقیقت اخلاص
موانع اخلاص
آثار اخلاص
ریا کاری
ریا در روایات اسلامی
فلسفه تحریم ریا
نشانه های ریاکاران
طریق درمان ریا
آیا نشاط در عبادت منافات با اخلاص دارد؟
تفاوت ریا و سمعه؟
سکوت و اصلاح زبان
سکوت در آیات قرآن مجید
سکوت در روایات اسلامی
رفع یک اشتباه
اصلاح زبان
رابطه زبان با فکر و اخلاق
آفات اللسان (خطرات زبان)
Collapse اصول کلی برای دفع خطرات زباناصول کلی برای دفع خطرات زبان
1- توجه جدی به خطرات زبان!
2- سکوت
3- حفظ زبان (نخست اندیشه کردن سپس گفتار)
خودشناسی و خداشناسی
1- رابطه خود شناسی و تهذیب نفس
2- خود شناسی در روایات اسلامی
3 - خود شناسی وسیله خداشناسی است
تفسیرهای هفتگانه برای حدیث من عرف نفسه
موانع خودشناسی
عبادت و نیایش روح را پرورش می دهد
تاثیر عبادات در پالایش روح، در روایات اسلامی
یاد خدا و پرورش روح
ذکر خدا چگونه است؟
رابطه یاد خدا با تهذیب نفوس در احادیث اسلامی
1- حقیقت ذکر چیست؟
2- مراتب ذکر
3- موانع ذکر
Collapse فصل سیزدهم: اسوه ها و الگوهافصل سیزدهم: اسوه ها و الگوها
تولی و تبری در قرآن مجید
تولی و تبری در روایات اسلامی
داستان موسی و خضر
Collapse فصل چهارم:چهره دیگر ولایت و تاثیر آن در تهذیب نفوس!فصل چهارم:چهره دیگر ولایت و تاثیر آن در تهذیب نفوس!
نفوذ معنوی مستقیم رهبران الهی در تربیت نفوس آماده
سخنی از علامه شهید مطهری
سوء استفاده ها

جستجو

کتابخانه > اخلاق و عرفان > اخلاق در قرآن (جلد 1: اصول مسائل اخلاقی) > فصل یازدهم: آمادگیهای لازم برای پرورش فضائل اخلاقی > 7- رابطه «اخلاق» و «تغذیه»
7- رابطه «اخلاق» و «تغذیه»

شاید در ابتدای امر، عنوان بالا برای بعضی مایه شگفتی شود، که چگونه می تواند تغذیه در اخلاق و روحیات و ملکات نفسی اثر بگذارد؟ چرا که آن مربوط به جسم است و این مربوط به روح، ولی با توجه به رابطه بسیار نزدیک و تنگاتنگی که در میان جسم و روح آدمی است، جایی برای این تعجب باقی نمی ماند.

بسیار می شود که یک حالت بحرانی روحی و غم و اندوه شدید جسم را در مدت کوتاهی، ضعیف و پژمرده و ناتوان می سازد، موهای انسان را سفید، چشم را کم نور، قوت و توان را از دست و پا می گیرد؛ عکس این مساله نیز صادق است که حالات خوب

[208]

جسمانی در روح انسان اثر می گذارد، روح را شاداب و فکر را قوت می بخشد.

از قدیم الایام تاثیر غذاها بر روحیات اخلاق انسانی مورد توجه دانشمندان بوده است و حتی این مطلب جزء فرهنگ توده های مردم شده است؛ مثلا، خونخواری را مایه قساوت و سنگدلی می شمردند، و معتقد بودند که عقل سالم در بدن سالم است.

در آیات قرآن مجید و روایات اسلامی نیز نشانه های روشنی برای این معنی دیده می شود.

از جمله در آیه 41 سوره مائده درباره گروهی از یهود که مرتکب کارهای خلافی از قبیل جاسوسی بر ضد اسلام و تحریف حقایق کتب آسمانی شده بودند، می فرماید:

«آنها کسانی هستند که خدا نخواسته است دلهایشان را پاک کند (اولئک الذین لم یرد الله ان یطهر قلوبهم ... ) !

و بلافاصله در آیه بعد می فرماید: «سماعون للکذب اکالون للسحت؛ آنها بسیار به سخنان تو گوش فرا می دهند تا آن را تکذیب کنند و بسیار مال حرام می خورند! »

این تعبیر نشان می دهد که آلودگی دلهای آنها بر اثر اعمالی همچون تکذیب آیات الهی، و خوردن مال حرام بطور مداوم بوده است؛ زیرا بسیار از فصاحت و بلاغت دور است که اوصافی را برای آنها بشمرد که هیچ ارتباطی با جمله «لم یرد الله ان یطهر قلوبهم» نداشته باشد.

و از این جا روشن می شود که خوردن مال حرام سبب تیرگی آیینه دل و نفوذ اخلاق رذیله و فاصله گرفتن با فضائل اخلاقی است.

در آیه 91 سوره مائده درباره شراب و قمار می فرماید: «شیطان می خواهد در میان شما به وسیله شراب و قمار، عداوت ایجاد کنند؛ انما یرید الشیطان ان یوقع بینکم العداوة و البغضاء فی الخمر و المیسر» .

بی شک عداوت و بغضاء دو حالت درونی و اخلاقی است که در آیه بالا رابطه میان آن و نوشیدن شراب ذکر شده، و این نشان می دهد که غذا و نوشیدنی حرامی همچون شراب می تواند در شکل گیری رذائل اخلاقی همانند پرخاشگری و ستیزه جویی و عداوت و دشمنی اثر بگذارد.

[209]

در آیه 51 سوره مؤمنون می خوانیم: «ای پیامبر! از غذاهای پاکیزه بخورید و عمل صالح انجام دهید؛ یا ایها الرسل کلوا من الطیبات و اعملوا صالحا» .

بعضی از مفسران معتقدند ذکر این دو (خوردن غذاهای پاک و انجام عمل صالح) پشت سر یکدیگر دلیل بر وجود یک نوع ارتباطی بین این دو است، و اشاره به این است غذاهای مختلف آثار اخلاقی متفاوتی دارد، غذای حلال و پاک، روح را پاک می کند و سرچشمه عمل صالح می شود، و غذاهای حرام و ناپاک روح و جان را تیره و سبب اعمال ناصالح می گردد. (75)

در تفسیر «روح البیان» بعد از اشاره به ارتباط عمل صالح با بهره گیری از غذای حلال به اشعار زیر استناد شده:

علم و حکمت زاید از لقمه حلال عشق و رقت آید از لقمه حلال! لقمه تخم است و برش اندیشه ها لقمه بحر و گوهرش اندیشه ها

و در شعر دیگری نقل می کند:

قطره باران تو چون صاف نیست گوهر دریای تو شفاف نیست! (76)

در تفسیر اثنی عشری، در ذیل همین آیه نیز اشاره به رابطه صفا و نورانیت قلب و اعمال صالح با تغذیه حلال شده است. (77)

75- به تفسیر نمونه، جلد 14، ذیل آیه 51 مؤمنون مراجعه شود.76- «روح البیان» ، جلد6، صفحه 88.77- تفسیر «اثنی عشری» ، جلد9، صفحه 145.