تازه های فقه، حقوق، اصول و رجال
منابع : فصلنامه فقه، شماره 21 و 22 | تاریخ درج : ‎1389/2/4 | بازدید : 2967
کلید واژه ها :

فقه

بنای بر قبور در قرآن و کتب معتبره فقهی و حدیثی اهل سنت

حسین غیب غلامی، قم، الهادی، چاپ اول، 1376، 208ص

از دیرباز بویژه از بروز ظهور وهابیان به این سو، از جمله حرکتها و خرده گیریهایی که علیه شیعه، انجام گرفته ناروایی ساخت آرامگاه برای مردگان، و زیارت اهل قبور و... بوده که نویسنده بر آن شده این مقوله را از نگاه منابع معتبر هل سنت بکاود.

این نوشته، بر مدار و اساس استوارترین دلیلهای معتبر نزد اهل سنت، در پنج بخش به ترتیب زیر سامان یافته است:

بناء بر قبور، تاریخ قبرستان بقیع و قبور بنی هاشم، زیارت قبور از دیدگاه اهل سنت، اعتقاد به حیات بعد از موت و توسل از نظر اهل سنت.

البیع

محمد حسن قدیری، تقریرات درس حضرت امام خمینی، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ اول، 1376، 641 صفحه

مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام، پس از اشتباه گیری و بیرون آوردن آیات و روایات و دیدگاهها دوباره این اثر را که تقریری است از درسهای امام در نجف اشرف، به زیور چاپ آراسته و به اهل نظر تقدیم داشته است. در این اثر، عنوانهای زیر به چشم می خورد:

تعریف البیع، دلائل صحة المعاطاة، ادلة لزوم المعاطاة، ادلة عدم صحة ولزوم المعاطاة، تنبیهات فی مبحث المعاطاة، الفاظ البیع، احکام المقبوض بالعقد الفاسد، شروط المتعاقدین، البیع الفضولی و....

پیشینه تاریخی ولایت فقیه

احمد جهان بزرگی، کانون اندیشه جوان، چاپ اول، 1377، در 48 صفحه

از جمله شبهه هایی که این روزها شماری از ناآشنایان به مقوله های فقهی و خام اندیشان مطرح می کنند و از آن، این جا و آن جا سخن می گویند، نوپیدا بودن بحث ولایت فقیه است. اینان بر این پندارند که ولایت فقیه مساله نوپیداست و ریشه در گذشته ندارد; اما نویسنده با پژوهشی که کرده به این نظر رسیده که خیر، ولایت فقیه سابقه دیرین در فقه و مباحث فقهی دارد و مقوله نوپیدا نیست. نویسنده در مقوله بسیاری به بحث پرداخته، از جمله:

1. فقیهان پیشین، گاه بحثهایی از ولایت فقیه در نوشته ها و آثار کلامی خود طرح می کرده اند، نه در آثار فقهی خود.

2. فقیهان نامدار شیعه، به ولایت فقیه، باور داشته اند.

3. فقیهان بزرگ شیعه، فقیه والی را گمارده شده از سوی امام معصوم(ع) می دانسته اند، نه مردم.

4. ولایت سیاسی غیر فقیه، در نزد همه فقیهان شیعه، به گونه ای غصب حاکمیت به شمار می رفته است.

5. حکومتهایی مانند مشروطه مشروعه را، که فقیه حاکمیت بالاصاله ندارد، به دید فقیهان یک جایگزین اضطراری حکومت انتصابی فقیه است.

و...

تعدد الزوجات بین العلم والدین

عبدالمحسن علی ابوعبدالله، بیروت، دار الصفوة، چاپ اول، 1418ه.ق، 172 صفحه

این مقوله که از مقوله پر گفت وگوست و شماری بر اسلام خرده گرفته اند که روا شمرده است مردی چند همسر برای خود برگزیند، نویسنده بر آن شده که به این شبهه پاسخ در خور بدهد و زوایای قضیه را بکاود. این اثر با عنوانهای زیر اکنون فرا دید اهل تحقیق قرار دارد:

الاختیار بین الحق والباطل، الاعتقادان الخاطئان، الحقیقة المرة و وسائل طمسها، ضرورات تعدد الزوجات، ولیس الذکر کالانثی، کوارث محاربة التعدد، اهدافنا واهدافهم و....

الخلل فی الصلاة

سید مصطفی خمینی، مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ اول، 1418

یادنام سید مصطفی خمینی، یار سالهای غربت و تنهایی امام و همدم و مونس آن عزیز سفر کرده، و احیای آثار آن همراه صبور و پرشکیب و نمایاندن چهره عمیق علمی و فکری وی، از جمله در ساحت فقه، وظیفه و رسالتی است بر دوش جامعه علمی ما اکنون که این حرکت پسندیده را احیای آثار امام، شروع کرده، بر اهل فکر و اندیشه است که در گسترش آن و ژرفا بخشیدن به آن تلاش ورزند.

خلل موضوعی فقهی از بخشهای کتاب صلات است، لکن بر اثر بسیاری بحثهای درباره آن، در دو قرن اخیر، در بین اهل مدرسه و فقیهان، عنوان مستقل پیدا کرده و رساله های بسیاری در این باب، بیش تر به عربی، نگاشته شده که کتاب الخلل فی الصلاة شهید آقا مصطفی خمینی یکی از آنهاست، با عنوانهای زیر:

1. خلل عمدی با زیادی و نقصان.

2. خلل از روی جهل قصوری یا تقصیری.

3. مقتضای ادله عامه.

4. خلل در نیت.

5. خلل قبله.

6. خلل وقت.

7. خلل از جهت طهارت حدثی.

8. خلل از جهات طهارت خبثی.

9. اخلال به شرایط ساتر.

10. اخلال به شرایط مکان مصلی.

و....

طهارت و نجاست اهل کتاب و مشرکان در فقه اسلامی

محمد حسن زمانی، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، قم، چاپ اول 1378، 356صفحه

از دیرباز در بین فقیهان و در نوشتارهای فقهی، پاکی و ناپاکی اهل کتاب مورد بحث بوده که گروهی بر ناپاکی و گروهی بر پاکی آنان نظر داده اند. گروه اول برای نظر خود به کتاب، آیه شریفه: «یا ایها الذین آمنوا انما المشرکون نجس »، اجماع و سنت استدلال جسته اند و گروه دوم، به دلیل اصل، بدین معنی که اصل اولی در همه چیزها و پیش از آگاهی از حکم آن و پاکی است و کتاب، آیه شریفه: «الیوم احل لکم الطیبات وطعام الذین اوتوا الکتاب حل لکم » و سنت، به پاکی اهل کتاب نظر داده اند.

نویسنده کتاب مورد بحث، به گونه فقهی و استدلالی بحث را دنبال می کند و دیدگاه دوم را می پذیرد و افزون بر آن، بر پاکی مشرکان نیز نظر می دهد.

در این اثر، به بحثهای تفسیری اهمیت ویژه ای داده شده و سعی شده به منابع اصلی ارجاع داده شود و ویژگی دیگر این که آرای بیش از چهل تن از فقیهان و مفسران اهل سنت، در این اثر گنجانده شده و مورد بحث قرار گرفته است.

فقه سیاسی اسلام

ابوالفضل شکوری، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، قم، چاپ دوم، 1377، 504 صفحه

کتاب دارای دو بخش است: اصول سیاست داخلی و اصول سیاست خارجی اسلام. در تدوین این اثر، افزون بر قرآن و منابع روایی، از کتابهای فقهی اصیل و مورد اعتماد شیعه بهره برده شده است، از جمله: آثار شهیدین، علامه حلی، محقق حلی، آقا ضیاء عراقی، فاضل مقداد، شیخ طوسی، امام خمینی و....

نویسنده از آراء مذاهب غیرشیعی نیز استفاده کرده است. به عبارت دیگر: روش تطبیقی را به کار بسته است.

فقه القصاص

سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، انتشارات نجات، چاپ اول، 1418ق، 515 صفحه

در این اثر، به گونه استدلالی و به شرح، فرعهای فقهی کتاب قصاص بحث شده و مجموعه مطالب کتاب در دو بخش: قصاص نفس و قصاص عضو، سامان دهی شده است.

در بخش نخست، پس از بیان اموری در رابطه با قصاص نفس، به شرایط معتبر در قصاص و ادعای قتل و چگونگی استیفا پرداخته شده است.

الفقه الماثور

علی مشکینی، نشر الهادی، قم، چاپ دوم، 1418ق، 548 صفحه

در واقع این اثر رساله عملیه است که ماخذ احکام در پانوشت از آیات و روایات نقل شده این اثر، که در واقع رساله عملیه است، با ذوق و سلیقه خوبی سامان داده شده که هم برای فقه پژوهان راهگشایی دارد و هم برای مقلدان.

نویسنده که از فقیهان نامور است و از مدرسان دیرین سابقه فقه و اصول، دلیل خود را از کتاب و سنت بر هر یک از احکام، در پاورقی نگاشته و سعی کرده که متن اثر را با استفاده از جمله ها و واژه های روایات بنگارد که این کار حرکتی است در خور و شایسته برای مطرح کردن هر چه بیش تر روایات و فرهنگ معصومان.

در مقدمه این اثر پر ارزش، از چرایی نگارش این اثر، تعریف فقه و دسته بندی و مدارک آن، مسائل تقلید و مقلد، پیروی از ولی امر و مقدمه عبادات سخن به میان آمده است.

تمام بخشهای فقه در شش قسمت زیر سامان یافته است:

عبادات، شؤون فردی، شؤون عائلی، تحصیل و تصرف در اموال فردی، ولایتها، قضاوت و مجازات.

قواعد الاحکام، ج 2

علامه حلی (م:726ه.ق.) انتشارات جامعه مدرسین، قم، چاپ اول، 1418، 584صفحه

علامه حلی در چهارچوب فقه شیخ طوسی، و ترتیب استادش محقق حلی، کوشش پیگیری برای گسترش و تنقیح فقه مبذول داشت و نوشته های فراوانی در فقه تطبیقی و تفریعی و تتبعی و تحقیقی به جای گذارد که همه، پس از او، مرجع فقهاء و مآخذ اصیل و معتبر فقه شیعی بوده و هست و از آن جمله: مختلف الشیعه، تبصرة المتعلمین، تذکرة الفقهاء، منتهی المطالب، قواعد الاحکام، تحریر الاحکام الشرعیه، ارشاد الاذهان، نهایة الاحکام و تلخیص المرام، قواعد الاحکام، تمامی بابهای فقه را، از طهارت تا دیات، در بر دارد و از آن جا که این اثر، همیشه یکی از محورهای اساسی پژوهشهای فقهی بوده است، شیخ آقا بزرگ تهرانی در الذریعه، نزدیک به سی شرح و حاشیه بر آن را نام می برد.

جلد دوم، بابهای تجارت، دین، امانات، غصب، اجاره، وقوف و عطایا و وصایا را در بردارد.

کتاب الجهاد

سید محمد حسین فضل الله، بیروت، دار الملاک، چاپ دوم، 1418، 423ص

این اثر، تقریری است از درسهای علامه سید محمد حسین فضل الله، به قلم سید علی فضل الله. محور درس، کتاب جهاد آیت الله سید ابوالقاسم خویی بوده است که نویسنده فقیه و محقق، با دیدی جامع و گسترده، این کتاب را به بحث گذارده و دیدگاههای خود را به گونه ای فنی و استدلالی عرضه داشته است. در این اثر، مقوله ها و موضوعهای زیر به بوته بررسی نهاده شده است:

واجب بودن جهاد و هنگام آن در اسلام، احکام جهاد نسبت به مسلمانان، فرار از جهاد، چگونگی آغاز به جنگ، احکام مربوط به اسیران، مجروحان و کشته ها و عقد امان، صلح و اقسام آن، اثر جنگ بر زمینها و اموال، گونه های جهاد و....

لب اللباب فی طهارة اهل الکتاب

سید محمد حسن مرتضوی لنگرودی، قم، انصاریان، چاپ اول، 1376

از جمله مسائل مورد اختلاف میان فقهای اسلام، پاکی و ناپاکی اهل کتاب است. نویسنده در این اثر از زوایای گوناگون به موضوع نگریسته و دلیلهای فقهی دال بر پاکی و ناپاکی کفار را مورد بررسی قرار داده و به این نتیجه رسیده است که اهل کتاب پاک هستند.

پاره ای از مقوله های مورد بحث از این قرار است:

اقسام کفر، مراد از اهل کتاب، فتوای فقها به پاکی اهل کتاب، ذاتی بودن پاکی اهل کتاب در عصر ائمه(ع)، دلیلهای قائلین به ناپاکی اهل کتاب، استدلال به آیات مبنی بر مشرک نبودن اهل کتاب، آیات و روایات دلالت کننده بر پاکی اهل کتاب، اصل در مساله، جواز ازدواج با زن اهل کتاب.

محصل المطالب فی تعلیقات المکاسب، ج 1

به کوشش صادق طهوری، قم، انوار الهدی، چاپ اول، 1419، 720 صفحه

نظر به اهمیت و جایگاه کتاب ارزنده مکاسب، شماری از بزرگان، شرحها و تعلیقه هایی بر این اثر ارزشمند نگاشته اند که نویسنده با ذوق، شرح و تعلیقه چندتن از علما را بر مکاسب گرد آورده که بسیار می تواند برای اهل تحقیق راهگشا باشد:

1. آیة الله محمد کاظم خراسانی.

2. آیة الله سید محمد کاظم طباطبایی.

3. آیة الله میرزا علی ایروانی غروی.

4. آیة الله محمد حسین نایینی (با استفاده از تقریرات درس ایشان).

5. آیة الله محمد حسین اصفهانی.

در این اثر، متن مکاسب در بالای صفحه ها آمده و مواردی که نیازمند به توضیحی بوده با استفاده از آثار علمای فوق، در زیر صفحه ها آمده است.

جلد نخست، از کتاب بیع آغاز و تا مبحث احکام مقبوض به عقد فاسد ادامه یافته است.

المرجعیة والقیادة

سید کاظم حائری، دفتر آیة الله سید کاظم حائری، چاپ اول 1418، 264صفحه

موضوع مورد بحث کتاب، شرایط و اساس رهبری فقیه جامع شرایط در عصر غیبت است. پیش از این کتاب دیگری از نویسنده با نام الامامة وقیادة المجتمع به چاپ رسیده که این دو اثر کامل کننده یکدیگرند. کتاب در سه فصل زیر سامان یافته است:

نیاز به حکومت اسلامی، مرجعیت دینی و ولایت فقیه، اشکالها بر عمل مرجعی.

در پایان به عنوان ملحق، به این مباحث پرداخته شده است: اعلمیت در رهبر، شرط اعلمیت فقهی در تقلید، ولایت و قانون و....

مستند تحریر الوسیلة

شهید سید مصطفی خمینی، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ اول، 1418

به مناسبت بیستمین سال گرد شهادت آیت الله سید مصطفی خمینی، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره) اقدام به چاپ و انتشار پاره ای از آثار ارزنده ایشان کرده است، از جمله این آثار، کتاب «مستند تحریر الوسیله » است که همراه با تحقیق آن مؤسسه به گونه ای شایسته و با پاورقیهای سودمند، در دسترس اهل دانش و پژوهش و فقه پژوهان گذاشته شده است.

متن «تحریر الوسیله » بالای صفحه و جاهایی که نیاز به توضیح بوده، در پایین صفحه آمده است. جلد نخست در بردارنده مباحث طهارت، نماز، روزه، مکاسب و متاجر است و جلد دوم به مباحث بیع، خیارات و نکاح اختصاص دارد.

مصباح الفقاهة فی المعاملات، ج 2

محمد علی توحیدی، تقریرات درس آیة الله العظمی خویی، مؤسسه نشر الفقاهة، چاپ اول، 1419، 796 صفحه

متن درس آیت الله خویی، مکاسب شیخ انصاری بوده و آقای محمد علی توحیدی، درسهای استاد را تقریر کرده و با نام مصباح الفقاهه عرضه داشته که اکنون زینت بخش کتابخانه ها و در دسترس اهل تحقیق است. محمد علی توحیدی، افزون بر تقریر درسها، تحقیق گسترده ای را در کنار آن انجام داده و در پاورقی آورده است: توضیح واژه های دشوار روایات با متن مکاسب، ذکر ضعف روایات و علت آن، نقل متن کامل روایات، ذکر ماخذ آیات، روایات و اقوال و....

پیش از این، کتاب یاد شده، به همت ناشر دیگر، چاپ می شد و اینک با تحقیق مؤسسه نشر الفقاهه دوباره به چاپ رسیده است.

مصوبه ها و توصیه های مجمع فقه اسلامی از دومین تا نهمین نشست

ترجمه: محمد مقدس، مجمع فقه اسلامی، جده، چاپ اول، 1418

این مجموعه شامل مصوبه ها و توصیه های شورای مجمع فقه اسلامی در جده است که در نشستهای دوم تا نهم مقرر گردیده است. این نشستها در کشورهای: عربستان، اردن، برونئی، دار السلام، امارات عربی متحده و کویت برگزار شده است.

این مصوبه ها و توصیه ها، نمایانگر نتایج و حاصل پژوهش و مطالعه در شماری از مسائل نوپیدای عصر حاضر، و نیز بیانگر پاسخهای شورای مجمع به تمامی پرسشها و استفتاءاتی است که از کشورهای مختلف بدان رسیده است.

کتاب، در بردارنده 98 مصوبه است.

مطالعه تطبیقی غرر در معامله

محمد تقی رفیعی، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، قم، چاپ اول، 78، 280 صفحه

مطالب کتاب در سه بخش تنظیم شده است:

در بخش اول (کلیات) مفهوم غرر، غرر در عرف و قانون، منابع و مستندات غرر و مبانی تاسیس حقوقی آن بررسی شده است.

بررسی غرر، در معاملات داخلی، بر اساس فقه و حقوق مدنی ایران و مطالعه تطبیقی آن، موضوع بحث در بخش دوم است. در بخش سوم نیز براساس کنوانسیون بیع بین المللی کالا (1980) آنسیترال، غرر در معاملات بین المللی بررسی شده است.

دو مورد زیر در پایان، به کتاب ضمیمه شده است:

1. حکم شماره 2531 43/12/17 هیات عمومی دیوان عالی کشور (رای اصراری).

2. متن کامل «کنوانسیون سازمان ملل متحد راجع به قراردادهای بیع بین المللی » که به «کنوانسیون بیع بین المللی کالا (1980) آنسیترال » نیز مشهور است.

ضمیمه دوم انگلیسی است.

معالم الدین و ملاذ المجتهدین، ج 1 و 2

حسن بن زین الدین عاملی (م 1011ق)، تحقیق: سید منذر حکیم، مؤسسه الفقه للطباعة و النشر، قم، چاپ اول 1418ق، 938صفحه

از آن جا که بخش اصول معالم الدین متن درسی حوزه های علمیه بوده است این قسمت شهرت بیش تری یافته، حال آن که بخش فقه آن نیز از جهت علمی درخور توجه است.

صاحب معالم در این اثر، بیش تر به موارد اختلافی میان فقهای امامیه پرداخته و از مسائل روشن و مورد اتفاق، گذرا رد شده است و به آیاتی استدلال کرده که از محکمات باشند.

در این اثر فقهی تنها به مباحث زیر پرداخته شده است:

نماز، آبها، طهارت از نجاست، احکام خلوت.

موسوعة طبقات الفقهاء، 80 جلد

گروه تحقیق مؤسسه امام صادق(ع)، مؤسسه امام صادق(ع)، قم، چاپ اول، 1418 و 1419ه.ق

این موسوعه، شرح حال صحابه فقیه را، تا فقهای قرن هشتم در بر دارد. این مجموعه (همان گونه که در مقدمه آمده) با ویژگیهای زیر تدوین شده است:

1. یادآوری دلیلها و نشانه های فقاهت هر شخص و بیان جایگاه علمی او.

2. به تناسب، یادآوری اخبار و وقایع تاریخی.

3. یادآوری تاریخ تقریبی یا تحقیق وفات فقها و در صورت ممکن نبودن، یادکرد سالی که شخص در آن سال زنده بوده است.

4. در صورتی که دو فقیه، هم نام باشند، اختلاف علما در یکی بودن و نبودن آنان بررسی شده و با دلیلها و تاییدها، نتیجه تحقیق بیان شده است.

5. از نقل نکوهشهایی که در مورد اشخاص، در شرح حالها نگاشته شده، خودداری شده، مگر این که کسی به اتفاق علما یا بیش تر علما، ناستوده باشد.

6. شرح حال برخی از فقها به گونه ای مختصر در کتابهای تراجم آمده است; اما در این کتاب با کمک گرفتن از منابع گوناگون، به شرح، زندگانی آنها نگاشته شده است.

شماری از فقها در اسناد روایات ذکر شده اند، بدون این که شرح حالی از آنان در کتابهای تراجم، به گونه مستقل آمده باشد; اما در موسوعة طبقات الفقهاء به گونه مستقل شرح حال آنها ذکر شده است.

7. معرفی اشخاص، اماکن، انساب و... که به مناسبت، نامی از آنها به میان آمده است.

آقای جعفر سبحانی مقدمه ای در دو جلد، با عنوان «الفقه الاسلامی منابعه و ادواره » بر این موسوعه نگاشته است.

الندوة، ج 3

سید محمد حسین فضل الله، به کوشش عادل قاضی، دارالملاک، بیروت، چاپ اول، 1418، 686 صفحه

این اثر، تقریری است از درسهای فقهی و غیر فقهی سید محمد حسین فضل الله، به کوشش عادل قاضی. آقا سید محمد حسین فضل الله، در سالهای 1417 و 1418ق. در نشستها و جلسه های علمی خود، بحثهایی را در مقوله های گوناگون، البته بیش تر فقهی، مطرح کرده و آقای عادل قاضی آنها را تقریر و با نام: الندوة در دسترس اهل پژوهش و فقه پژوهی قرار داده است، با مقوله ها و موضوعهای زیر:

مرجعیت و تقلید، طهارت، نماز، روزه، خمس، اموال و مسائل مربوط به بانک، حج، ازدواج، طلاق، معاملات، حدود، نذر و....

نصوص الاقتصاد الاسلامی کتابا و سنة و فقها

بخش اقتصاد بنیاد پژوهشهای اسلامی، زیر نظر محمد واعظزاده خراسانی، آستان قدس رضوی، مشهد، چاپ اول، ج 1، 1413، ج 2، 1414، ج 3، 1415، ج 4 7، 1417

در این اثر، آیات و تفاسیر آنها، روایات و نصوص فقهی که به مسائل مالی و اقتصادی ارتباط دارد، گرد آمده است. این کتاب با تلاش گسترده در 15 مجلد تهیه و تنظیم شده و تاکنون بخشی از آن به چاپ رسیده است.

در این اثر، تنها به مذهب امامیه پرداخته نشده، بلکه در تفسیر آیات و گردآوری روایات از منابع اهل سنت نیز، استفاده گردیده است. در ارائه آرای فقهای امامیه، به آرای فقها، از آغاز عصر غیبت تا عصر حاضر، اشاره شده است. در میان آرای فقهای غیر امامیه، نظرات علمای حنفی، مالکی، شافعی، حنبلی، ظاهری و زیدی به چشم می خورد.

موضوعها و مقوله هایی که در این 15 جلد مورد بحث قرار گرفته، از این قرارند:

جلد اول: زکات.

جلد دوم: خمس و انفال.

جلد سوم: وقوف، صدقات و هبات.

جلد چهارم: احیاء موات و اراضی.

جلد پنجم: مزارعه و مساقات.

جلد ششم: اموال و مکاسب.

جلد هفتم: بیع.

جلد هشتم: اجاره و جعاله.

جلد نهم: مضاربه، شرکت و شفعه

جلد دهم: رهن و دین

جلد یازدهم: صلح، ضمان، حواله، کفاله، وکالت، ودیعه، عاریه و....

جلد دوازدهم: حجر، مفلس و وصایا.

جلد سیزدهم: مواریث.

جلد چهاردهم: غصب، سرقت و لقطه.

جلد پانزدهم: احکام قضاء در نزاعهای اقتصادی.

نظریه الضرورة الشرعیة

وهبة زحیلی، دمشق، دارالفکر، چاپ چهاردهم، 1418، 320ص

وهبة زحیلی از نویسندگان پرکار و بسیار اثر عرب است و اهل تحقیق و فقه پژوهان، کم وبیش، با سبک او، دیدگاههای او و کارهای فقهی او، آشنایی دارند. در این اثر، بر اثر نیازی که احساس کرده، مقوله ضرورت شرعیه را به بحث گذاشته است، با عنوانهای زیر:

مبادئ لابد من معرفتها، مقاصد الشریعة الاسلامیة، ادلة مشروعیة مبدا الضرورة، مفهوم الضرورة و ضوابطها، حالات الضرورة، قواعد الضرورة و تطبیقاتها، حکم الضرورة، الضرورة فی القانون الوضعی.

هدی الطالب الی شرح المکاسب

سید محمد جعفر جزائری مروج، مؤسسه دارالکتاب، قم، چاپ اول، ج 1، 1416; ج 2، 1418صفحه

شیخ انصاری از برجسته ترین نوابغ فقهی شیعه و مبتکر علم اصول جدید به شمار می آید. وی، فقه و اصول را وارد مرحله جدیدی کرد. شیخ انصاری مردی تیزهوش، دقیق و پرحافظه بوده و به زبان عربی تسلطی استادانه داشته و آثار خود را ساده و روان می نوشته است. همین سادگی زبان، سبب گردیده که نوشته های وی در حوزه های علمیه در شمار کتابهای درسی درآیند. شیخ انصاری بیش از سی کتاب و رساله نگاشته که مهم ترین آنها عبارت است از: مکاسب، یا متاجر و معاملات در فقه. بر این کتاب شرحها و حاشیه های فراوانی نوشته شده که از آن جمله است کتاب مورد بحث.

زمانی که شارح محترم، مرحوم سید جعفر جزائری مروج، در حوزه نجف تدریس می کرده، این شرح را در کنار تدریس می نگاشته که در این اواخر موفق شده با تجدید نظر آن را به زیور چاپ بیاراید. در این شرح ارزش مند، متن مکاسب در بالای صفحه ها آمده و هر جا که نیاز به توضیح داشته، در پایین صفحه ها آمده است. در جاهایی که نویسنده نظر شیخ را قبول نداشته و یا عبارت نیاز به شرح بیش تری داشته، در پاورقی یادآوری شده است.

جلد اول از کتاب بیع آغاز شده و تا پایان بحث «اصالة اللزوم فی الملک » ادامه می یابد.

و جلد دوم، شامل بحث از «تنبیهات المعاطاة »، تا اختلاف متعاقدین در شروط صیغه می شود.

حقوق

آیین دادرسی درنظام نوین قضایی ایران

محمد اعتدال، انتشارات نوید، شیراز، چاپ اول، 1377، 238صفحه

مطالب کتاب به 9 فصل تقسیم شده است: فصل اول و دوم به ذکر کلیاتی در مورد تعریف، جایگاه، اهمیت هدفها، ویژگیها، شیوه تفسیر قواعد دادرسی و روشهای دادرسی کیفری اختصاص دارد. در فصل سوم طبقه بندی جرائم از دیدگاه آیین دادرسی کیفری، بویژه شیوه رسیدگی به جرائم اطفال و اشخاصی که دارای سمتهای خاصی می باشند و نیز شیوه رسیدگی به جرائم از حیث نوع مجازاتهای قانونی بیان گردیده است.

فصل چهارم راجع به تحقیقات دادگاه تا قبل از جلسه رسمی دادرسی، ویژه شکایت و اعلام جرم و اقدامات نیروی انتظامی است. فصل پنجم جلسه دادرسی و تصمیمات قضائی، بویژه قرارهای نهایی و انواع حکم را مورد بررسی قرار داده است.

فصلهای ششم و هفتم، به تجدید نظرخواهی و اجرای احکام می پردازد. فصلهای هشتم و نهم اختصاص به استرداد مجرمین و اعاده دادرسی دارد.

افساد فی الارض در فقه و حقوق موضوعه

مهدی نعناکار، انتشارات مرسل، چاپ اول، 1377، 207صفحه

کتاب، در دو باب سامان یافته است. باب اول، به کلیات و منابع شرعی; باب دوم مطالعه تطبیقی افساد فی الارض.

هربابی دارای چند فصل است. در باب اول، فصل نخست آن، از تاریخچه افساد فی الارض در نظامهای الهی قبل از اسلام و افساد فی الارض در ایران، بحث شده و در فصل دوم تعریفهای لغوی و اصطلاحی (فقهی و حقوقی ) عنوان «افساد فی الارض » به بوته بررسی نهاده شده اند و در فصل سوم، از منابع شرعی این عنوان، سخن رفته است.

در باب دوم، فصل نخست آن، افساد فی الارض، از دیدگاه فقه، به بوته بررسی نهاده شده و در فصل دوم، حقوق موضوعه در خصوص جرم افساد فی الارض، بررسی شده و در فصل سوم، به مطالعه تطبیقی این عنوان از دیدگاه قانون سابق و لاحق پرداخته شده است.

بررسی تطبیقی نظریه تغییر اوضاع و احوال در قراردادها

محمد رضا شفائی، تهران، انتشارات ققنوس، چاپ اول، 76

براساس اظهارات نویسنده، کتاب در صدد دستیابی به اهداف زیر است:

نویسنده در آغاز اظهار می دارد که بر آن است به هدفهای زیر در این نوشته دست یابد:

1. بازشناخت ماهیت نظریه از راه بررسی حقوق خارجی.

2. رفع اشتباه در برابرسازی نظریه با تئوریهای همانند در حقوق عرفی.

3. تعیین وجوه اشتراک و افتراق نظریه در سیستمهای مختلف حقوقی.

4. مطالعه راههای شناسایی و استوار کردن نظریه در حقوق ایران و فقه اسلامی.

برای رسیدن به این هدفها، مطالب کتاب در دو بخش سامان یافته است:

در بخش نخست، ابتدا مفهوم و ماهیت حقوقی و عناصر تشکیل دهنده نظریه تغییر اوضاع و احوال و تئوریهای همانند آن در حقوق انگلیس و امریکا مورد بحث قرار گرفته، سپس دیدگاههایی که در تحلیل مبنای حقوقی نظریه ابراز شده اند، با تاکید بر حقوق کشورهای مختلف نقد و بررسی شده اند.

در بخش دوم، نخست به بررسی شرایط استناد به نظریه، قلمرو و چگونگی اجرایی آن پرداخته، سپس آثار حقوقی نظریه با توجه به حقوق خارجی مطالعه شده است.

حقوق تطبیقی

محمد رضا بارگاهی، تهران، دانشگاه آزاد اسلامی واحد جنوب، چاپ اول، 76، دو جلد

نویسنده با نگاهی به مکتبهای حقوقی اروپا و طرح منشا و منابع آنها و یادآوری نقطه های قوت و ضعف هر یک و مقایسه با حقوق اسلامی و برتری آن، این اثر را نگاشته است.

نویسنده در مقدمه اظهار می دارد: کوشیده است بی غرض و تنها به منظور روشن شدن ذهن حقوق پژوهان، به نکته های اساسی و بنیانی این علم در مغرب زمین، نگاهی محققانه داشته باشد و دستاوردهای آن را بر ترازها و معیارهای حقوقی اسلامی، بویژه آرای حقوق دانان مکتب تشیع مقایسه کند.

حقوق جزای اختصاصی

محمد صالح ولیدی، دفتر نشر داد، چاپ اول، 76

این اثر، پژوهشی است درباره قواعد و اصول حاکم بر پدیده مجرمانه تخریب اموال و اتلاف عمدی اسناد که در دو فصل ارائه شده است:

فصل اول، مبادی تخریب و اتلاف عمدی: در آن، مفهوم تخریب و اتلاف عمدی و عناصر تعریف آنها و تمیز اتلاف کیفری از مدنی و اقسام اسناد دولتی، تجارتی و غیر آن، همچنین منابع تخریب و اتلاف عمدی، اهداف اصلی و فرعی قاعده تخریب و اتلاف عمدی و ماهیت حقوقی و مشخصات قاعده تخریب بررسی می شود.

فصل دوم، اقسام تخریب: در آن راجع به آتش زدن و خراب کردن اموال اشخاص، چه منقول و چه غیر منقول و کشتن یا مسموم کردن حیوان حلال گوشت دیگری، شکار و صید بدون مجوز حیوانات و جانوران وحشی حفاظت شده، غارت و تلف کردن اموال شخصی، قطع درختان، خراب کردن وسایل و تاسیسات عمومی، آلودن محیط زیست، از بین بردن اموال تاریخی و خارج کردن آنها از کشور و... مورد بررسی قرار می گیرند.

دیدگاههای فقهی در خصوص عهدنامه محو کلیه اشکال تبعیض علیه زنان

تهیه و نشر: قم، مرکز تحقیقات فقهی قوه قضائیه، چاپ اول، 1377، 272ص

سازمان ملل متحد، برای حمایت از زنان معاهداتی را در دستور کار خود قرار داده است. در سال 1979م. «عهدنامه رفع هرگونه تبعیض علیه زنان » توسط مجمع عمومی تصویب و در سال 1981 لازم الاجرا شد. ماهیت اصلی این عهدنامه، برابری زن و مرد و همانندی آنان در همه جهات، بدون لحاظ هرگونه استثنا و محدودیت براساس جنسیت است.

براساس گزارش منتشر شده در سال 1995، تاکنون 139 کشور، عهدنامه یاد شده را تصویب کرده یا به آن پیوسته اند.

مرکز تحقیقات فقهی قوه قضائیه، نسخه هایی از عهدنامه را در اختیار علما و صاحب نظران قرار داده است تا دیدگاه فقهی خود را در این باره اعلام کنند.

در این کتاب، ابتدا خلاصه ای از دیدگاههای فقهی یاد شده، سپس این دیدگاهها به شرح نقل گردیده اند. در ادامه مصاحبه و متن عهدنامه و مقاله های راجع به عهدنامه، همراه با دیدگاه برخی از ارگانهای رسمی جمهوری اسلامی درباره پیوستن، یا نپیوستن به عهدنامه آمده است.

دیه یا مجازات مالی

فاضل صالحی، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، قم، چاپ دوم 1376

از جمله مسائل مورد ابتلا که موارد مبهم و غیرمنقح زیاد دارد و در عمل با اشکالهای فراوانی روبه رو شده و نیاز به بحث جدی و سریع دارد، مسائل دیات است که در نظام جمهوری اسلامی، با تصویب لایحه قصاص و دیات، اجرا می گردد.

نویسنده محترم، که در دادگاهای کیفری به امر قضا مشغول است و تجربه های خوبی در این زمینه آموخته، موفق گردیده در جزوه دیه، یا مجازات مالی و به استناد به تحریرالوسیله و قانون مصوب، دیه هر عضوی را معین و در موارد زیادی، با تصویر، صدمه وارده به عضو و چگونگی از بین رفتن عضو را، به طور رساتر و روشن تر میزان دیه آن عضو را معین کند و با این کار، گامی در راه کمک به قضاوت و مجریان احکام بردارد.

نویسنده در این اثر، برای بهتر شرح شدن مواد قانونی دیات ابتکارهای جدیدی به کار گرفته که در چند بند، یادآوری می شود:

1. در این جزوه، دیه و ارش و انواع قتل، با ذکر مطالبی از کتابهای فقهی و لغت و نظر علمای بزرگ به گونه خلاصه، شرح داده شده است.

2. دیه بعضی از اعضا که اصلا در قانون یاد نشده از کتابهای: تحریرالوسیله، جواهر و شرایع جمع آوری و قید گردیده است.

3. در بعضی از قسمتهای دیات که مبهم بوده، جدولی تهیه و عنوانهای جنایت در قانون دیات در قسمت مربوط یاد شده و دیه مورد نظر شرع قید گردیده است که قابل استفاده همگان است.

4. اکثر مواد قانونی دیات، به تصویر کشیده شده که به طور دقیق، قطع عضو و یا جراحتهای وارده و غیره ترسیم و مواد قانونی مورد نظر، برای خواننده شرح تصویری شده است.

5. قانون دیات مصوبه آذرماه 1370 مجلس شورای اسلامی، دسته بندی شده و بندهای یاد شده در کتاب، از متن قانون دیات استخراج شده است.

6. اصطلاحات فقهی و لغات مورد نظر در قانون دیات، در آخر کتاب، به گونه مختصر، شرح داده شده است.

7. در قانون دیات، از قتل گرفته تا جراحت و... صحبت از دیه است و قصاص در دستور کار نیست و سخنی از آن نمی رود، این، بدین خاطر است که قصاص، در جایی جاری می شود که جانی از روی عمد، با شرایط خاصی کسی را بکشد، یا جراحتی به کسی وارد کند یا عضوی را قطع کند.

سقوط تعهدات

مهدی شهیدی، نشر حقوقدان،تهران، چاپ چهارم، 1377، 264صفحه

قانون مدنی ایران در ماده 264، شش سبب از اسباب سقوط تعهدات را بر شمرده است:

«تعهدات به یکی از طرق ذیل ساقط می شود:

1. به وسیله وفای به عهد 2. به وسیله اقاله 3.به وسیله ابراء 4. به وسیله تبدیل تعهد 5. به وسیله تهاتر 6. به وسیله مالکیت ما فی الذمه.»

نویسنده در این اثر، به شرح، هر یک از اسباب سقوط تعهدات را به ترتیب ماده 264 و سپس به راههایی که از مقررات پراکنده دیگر می توان استخراج کرد، به بوته بررسی نهاده است.

عامل اضطرار در فقه و حقوق موضوعه

مجید زجاجی مجرد، انتشارات مرسل، چاپ اول، 1377، 158ص

مطالب کتاب در دو باب سامان یافته و هر باب، در بردارنده سه فصل است.

باب اول: در بر دارنده کلیات و دلیلهای اضطرار. فصل اول آن، تعریفها و تاریخچه اضطرار، فصل دوم آن، دلیلهای فقهی اضطرار از کتاب و سنت و اجماع و عقل و فصل سوم، شرایط اضطرار در حقوق موضوعه، چگونگی آنها و شرحها و مثالها. در همین فصل، دستاوردهای به حقیقت پیوستن حالت اضطرار روشن شده است.

باب دوم: مطالعه تطبیقی اضطرار، با سه فصل: فصل اول، چگونگی اضطرار در سیستم حقوقی اسلام، فصل دوم، اضطرار در قوانین جزائی ایران در قبل و بعد از انقلاب اسلامی، فصل سوم، سنجش و مقایسه قاعده اضطرار با سایر قاعده های همانند و وجوه اشتراک و تمایز آن.

علل نقض آراء حقوقی در دیوان عالی کشور

یدالله بازگیر، تهران، انتشارات ققنوس، چاپ اول، 1376

از جمله اموری که ممکن است در دادگاه اتفاق افتد، اشتباه قاضی در صدور حکم است که در این هنگام، دیوان عالی کشور، آن را نقض می کند. گردآوری علتهای این نقضها و در اختیار قاضیان قراردادن آنها، می تواند راهنمای مناسبی برای آنان باشد تا از لغزشهای احتمالی جلوگیری شود. بر این اساس، علتهای نقض آرای حقوقی در دیوان عالی کشور، در موضوعهای زیر در این اثر گرد آمده است:

الزام به تنظیم سند رسمی، فسخ قولنامه یا قرارداد، خلع ید، تسلیط ید، قلع وقمع بنا، کمیسیون ماده 12 زمین شهری، اجاره، شناسنامه، سفته، چک، داوری، شرکت، ورشکستگی مطالبات وجوه تحت عناوین مختلف و....

مباحثی تطبیقی در مضاربه از دیدگاه فقهی، حقوقی و اقتصادی

حسین ایزدی، انتشارات احسن الحدیث، قم، چاپ اول، 1376، 112 صفحه

در این اثر، شیوه بر این است که در ابتدا نظر فقیهان طرح می شود و دلیلهای ارائه شده از سوی آنان ادله آنها نیز استخراج و در بوته نقد و بررسی نهاده می شوند، سپس قانون مدنی و بانکداری نیز مطرح و میزان برابری آنها با فقه و نظر فقها بررسی می گردد.

کتاب در دو بخش سامان یافته است: بخش نخست، تعریف مضاربه و بخش دوم، ماهیت مضاربه، متعاقدین، سرمایه، سود، موارد بطلان یا انفساخ مضاربه.

اصول

الفروق المهمة فی الاصول الفقهیه

خلیل قدسی مهر، دارالتفسیر، قم، چاپ دوم، 1377، 200صفحه

در دانش اصول مقوله ها و بحثهایی مطرح است که درک و فهم آنها و فرق گذاردن بین آنها، برای نوآموزان این رشته، بسیار دشوار است; از این روی نویسنده در اثر یاد شده، تلاش ورزیده که این مشکل را از سر راه نوآموزان بردارد. در این اثر، فرق مقوله های زیر نمایانده شده است:

فرق بین عام و مطلق، بین طلب و اراده، ذات و ذاتی، عرض و عرضی، مشتق نحوی و مشتق اصولی، معنای دلالتهای اقتضاء، اشاره به تنبیه و ایماء، فرق بین قاعده اصولی و قاعده فقهی، بین متعارضین و متزاحمین و...

المناهج الاصولیة فی الاجتهاد بالرای فی التشریع الاسلامی

محمد فتحی درینی، مؤسسة الرسالة، بیروت، چاپ سوم، 1418، 599 صفحه

این اثر برای تدریس در دانشگاههای اردن تالیف شده و پاره ای از عنوانهای آن عبارت است از:

الاجتهاد بالرای فی نطاق النصوص، منهج الاصولیین فی استنباط الاحکام من النصوص الواضحة وغیرالواضحة، مقارنة بین النظام الشرعی العام و النظام العام والآداب فی القانون، الفرق بین التخصیص و النسخ الجزئی مفهوما و شروطا، مقارنة بین الشریعة والقانون الوضعی فی بعض حلول نظریه الفساد، حقیقة التاویل فی عهد التابعین و....

رجال

تسمیة شیوخ ابی داود

ابوعلی حسین بن محمد جیانی غسانی (م: 498ق)، تحقیق: ابوهاجر محمد سعید بن بسیونی، دارالکتب العلمیة، بیروت، چاپ اول، 1418، 197صفحه

در میان کتابهای روایی اهل سنت، سنن ابوداود پس از صحیحین، بیشترین اهمیت را داراست; زیرا در سنن روایاتی ضبط شده که مربوط به احکام مورد نیاز همه مسلمانان است.

نویسنده به اختصار به معرفی مشایخ ابو داود، به ترتیب الفبا پرداخته است. شیوه او در بیش تر معرفیها و شناساندنها، این گونه است: ابتدا نام و نام پدر و نسبت هر شخص را یادآور می شود و سپس نام کسانی را که از آنها روایت می کند و نیز آنان که از او روایت می کنند و آن گاه آنان را یا خود توثیق می کند و یا وثاقت آنان را از دیگران نقل می کند و درپایان تاریخ فوت آنان را روشن می سازد.

التعریف بشیوخ حدث عنهم محمدبن اسماعیل البخاری

و اهل انسابهم وذکر مایعرفون به من قبائلهم و بلدانهم

ابوعلی حسین بن محمد جیانی غسانی اندلسی (م:498ق.) تحقیق ابوهاجر محمد سعید، دارالکتب العلمیه، بیروت، چاپ اول، 1418، 123صفحه

بخاری در صحیح خود، فراوان از کسانی نقل می کند که به جز نام آنان، یا نام آنان و پدرشان، نشان و شناختی به دست نمی دهد که در نگاه نخست مجهول می نمایند.

نویسنده با توجه به منابعی که در اختیار داشته، نام جد این مشایخ، نسبت آنان را به قبیله و سرزمینشان روشن کرده است. از جمله منابع نویسنده، دو اثر زیر است:

المدخل الی معرفة الصحیح من السقیم، ابوعبدالله محمدبن عبدالله نیشابوری.

الارشاد فی معرفة اهل الثقة والسراد، ابونصر احمدبن محمد.

ارسال نظر