پایان نامه ها
منابع : فصلنامه پژوهش و حوزه، شماره 4 | تاریخ درج : ‎1388/7/16 | بازدید : 5941
کلید واژه ها :

پایان نامه های طلاب مرکز مدیریت حوزه علمیه قم عنوان: معجزه در قلمرو علم و دین
دانش پژوه: محمد حسن قدردان قراملکی
استادراهنما: حجة الاسلام و المسلمین مهدی هادوی تهرانی
استاد داوران: آیة الله محمد هادی معرفت و حجة الاسلام و المسلمین دکتر احمد بهشتی
سطح:چهار، رشته: کلام و فلسفه، 363ص، 1379.
پدیداورنده در کاوشی پیرامون موضوع «معجزه در قلمرو علم و دین » مباحث مهمی را در قالب پیش گفتار و پنج بخش اصلی به قرار ذیل بیان کرده است:
ضرورت دین و نبوت، راه های شناخت پیامبران و اهمیت بحث اعجاز از مباحث پیش گفتار است. بخش اول با عنوان معجزه شناسی آغاز می شود و با مباحثی نظیر لغت شناسی; اصطلاح شناسی (تعریف عالمان اسلامی و غربی); اقسام معجزه و تمایز اعجاز با کرامت و سحر، ادامه یافته است.
چیستی و فاعل معجزه، موضوع بخش دوم است که در آن اعجاز فعل خدا; اعجاز فعل پیامبران واعجاز فعل خدا و پیامبر، طی مباحث مفصلی تحلیل و بررسی شده است.
پژوهنده در بخش سوم به موضوع معجزه واهل علیت پرداخته و در این باره مباحث ذیل را بر رسیده است: اعجاز معلول علت طبیعی ناشناخته; اعجاز معلول علت طبیعی تسخیر شده; اعجاز نقض طبیعت; اعجاز نقض علیت و فعل مستقیم خدا; اعجاز خرق عادت و فعل مستقیم خدا و تاویل و انکار معجزات.
مؤلف در بخش چهارم به نقد و بررسی شبهات موجود می پردازد و در بخش پنجم پژوهش خود را با موضوع معرفت شناسی اعجاز به پایان می برد. عنوان: انفاق در قرآن
دانش پژوه: سعید بندعلی
استاد راهنما:حجة الاسلام والمسلمین سید محمد غروی
استاد داوران: آیة الله محمد هادی معرفت و حجة الاسلام والمسلمین اشتیانی
سطح: سه، رشته: علوم قرآنی، 220ص، 1379.
این پژوهش در یک مقدمه و نه فصل تدوین شده است که پژوهنده پس از مقدمه، در فصل اول که به تعریف انفاق اختصاص دارد انفاق در قرآن، ابتکار قرآن در انفاق، ایات انفاق و مباحثی از این دست را بیان کرده است. وی «ضرورت انفاق » را در فصل دوم بر رسیده و پس از ارائه راه حل مشکل فقر و فقیر، شبهه های موجود در این زمینه را پاسخ داده است.
«اهمیت انفاق » عنوان فصل سوم است و مؤلف در فصل چهارم، «راه های برانگیختن بر انفاق » را با استفاده از دو عنصر تشویق و توبیخ نمایانده است. در فصل پنجم و ششم به ترتیب «اقسام انفاق » و «شرایط و موانع انفاق » روشن گردیده است.
موضوع فصل هفتم این تحقیق، «اوصاف شایسته ارکان انفاق » است که انفاق دایمی، پنهانی، در حال نیاز و... از آن جمله است.
نگارنده «اثار انفاق » را در فصل هشتم بیان کرده و از اثر آن بر مال انفاقی، انفاق کننده و اجتماع سخن رانده است. وی با بیان تقابل انفاق و ربا، مباحثی را در این زمینه مطرح ساخته است.
فصل پایانی این تحقیق، به «پاداش انفاق » اختصاص یافته است که پژوهنده پس از طرح بیست مورد پاداش، به دسته بندی ایات پاداش انفاق پرداخته است. عنوان: وقف و احکام آن در اسلام
دانش پژوه: هادی بلاغی
استاد راهنما: آیة الله محمد هادی معرفت
استاد داوران:حجة الاسلام والمسلمین نکونام و حجة الاسلام والمسلمین رحمتی
سطح: سه، رشته: فقه، 216ص، 1379.
پژوهنده در کاوشی نو وقف و احکام آن را در هشت فصل بر رسیده و پس از طرح مباحث مقدماتی در فصل اول، از تعریف های وقف در فصل دوم یاد کرده و بهترین تعریف را نیز ارائه کرده است. وی در فصل سوم که «سیر تاریخی وقف » است وقف پیش از اسلام; وقف در ایران بعد از اسلام; وقف در زمان صفویه; وقف و موقوفات در زمان افشاریه; وقف در میان ملل مختلف و مباحثی از این دست را کاویده است.
نگارنده در فصل چهارم «انگیزه ها و اثار روانی و تربیتی وقف » را بر شمرده و در فصل پنجم مباحثی درباره «صیغه وقف » بیان کرده است که معاطات در وقف; دیدگاه فقهای شافعی، حنفی، حنبلی، مالکی، زیدیه، شیعه و نظریه امام راحل (ره) از آن جمله است. در بحث «مشروعیت وقف » که عنوان فصل ششم است پدید اورنده از ادله مشروعیت وقف; وقف از دیدگاه قرآن و سنت; اجماعی بودن مشروعیت وقف; جواب ادله مخالفان وقف و مباحثی از این دست، سخن به میان اورده است.
مؤلف فصل هفتم را با این پرسش که «وقف عقد است یا ایقاع؟» آغازیده و به دنبال پاسخ ان، دیدگاه امام راحل، گفتار برخی فقیهان شیعه، نظر بعضی فقهای عامه و فتاوای مراجع و ایات عظام معاصر را بر رسیده و مباحث گسترده ای در این باره مطرح ساخته است. فصل پایانی این پژوهش در زمینه «حقیقت وقف » است که پژوهنده با ارائه مباحثی در پی یافتن پاسخ این سؤال است که «مالک عین موقوفه کیست؟». عنوان: صفات الله الجمالیة والجلالیة فی القرآن المجید
دانش پژوه: صالح القنادی
استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین محمد رضا اشتیانی
استاد داوران:حجة الاسلام والمسلمین دکتر احمد بهشتی و حجة الاسلام والمسلمین امامی
سطح: 4، رشته: کلام، 291ص، 1379.
این رساله درباره «اسماء و صفات جمال و جلال الهی در قرآن مجید» با نگاهی «معرفتی کاربردی » به اسمای حسنای الهی، به رشته تحریر درآمده است.
در این نوشتار پس از مقدمه ای کوتاه به برخی از مبانی و مبادی بحث صفات جمال و جلال به طور مختصر پرداخته شده است. آن گاه براساس تقسیم بندی امهات صفات، شرح و توضیح هر یک از آن ها آمده و در پایان هر بحث مهم جمع بندی و نتیجه گیری نیز صورت گرفته است.
در «مقدمه » علاوه بر بیان اهمیت موضوع و ضرورت تحقیق و پیشینه آن، به چهار ویژگی مهم این رساله اشاره شده است:
1. صبغه قرآنی و حداکثر استفاده از ایات الهی;
2. تنظیم موضوعی اسما و صفات، و تعیین امهات;
3. بهره گیری از استدلال و برهان برای حل مشکلات;
4. رعایت اعتدال به منظور دوری از اخلال و ملال.
مهم ترین ویژگی این رساله، بیان مظاهر اسما و صفات الهی در عالم تکوین و تشریع و نظام اخرت، و تاکید خاص بر «حفظ عبد» و تخلق به اخلاق الله برای نیل به مقام «عبودیت الله » است.
از دیگر ویژگی های مهم این رساله، طرح برخی معارف مسائل کلامی و نقد و بررسی آن ها به مقدار مناسب در این مقال می باشد; مانند بحث توحید صفاتی; مراتب علم الهی; کلام خدا; عدل الهی و اراده و مشیت باری تعالی، به گونه ای که مجموعه مهمی از مطالب توحیدی خداشناسی را در برگرفته است. پایان نامه های طلاب پژوهشکده حوزه و دانشگاه عنوان: بررسی مغازی موسی بن عقبه متوفی 141ه.ق.
دانش پژوه: حسین مرادی نسب
استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین رسول جعفریان
استاد مشاور: محمد هادی یوسفی غروی
سطح: کارشناسی ارشد، رشته: تاریخ، 306ص، 1379.
گرداوری و تدوین اخبار و روایات مربوط به سیره پیامبر(ص) (شامل حوادث قبل و بعد از بعثت در مکه و حوادث دوران مدینه) از قرن اول هجری، در مدینه آغاز شد. دست نوشته های کسانی که تدوین سیره را آغاز کردند از بین رفته و فقط گزارش هایی از مطالب انان در کتب سیره نگاران بعدی به چشم می خورد.
موسی بن عقبه از سیره نگارانی است که در کنار ابن اسحاق، در تدوین سیره نگاری نقش اساسی داشته است و مکتوبات وی از بین رفته، و فقط اخباری از او در کتب دیگر دیده می شود. از مجموع روایات و اخبار می توان فهمید که وی درباره سیره کتاب جامع و مدونی نگاشته است. وی در کتابش اخباری درباره خلفای نخست و امویان دارد.
شاید شهرت مغازی وی به سبب تهیه فهرست بیعت کنندگان در عقبه، و مهاجران به حبشه و رزمندگان در جنگها به خصوص جنگ بدر و احد است و از این روی محدثان بر کتاب وی اعتماد کرده اند. وقتی از مالک (×) درباره کتاب مغازی سؤال می شود، می گوید: بر شماست به مغازی موسی بن عقبه. این جمله نزد قدما بیانگر ارزش کتاب اوست. براین اساس در این مقاله تلاش شده تا مغازی موسی بن عقبه معرفی شود و روایات سیره نبوی که موسی بن عقبه در سلسله سند آن قرار گرفته از کتاب های سیره و تاریخی گرد اید و شکل اصلی کتاب مغازی موسی بن عقبه تا حدودی بازسازی گردد و نیز نام کسانی که مغازی موسی بن عقبه در دستشان بوده و یا آن را از مشایخ خود شنیده اند، بیان شود. موضوع: نقد و بررسی روایات سیره نبوی قبل از بعثت
دانش پژوه: رمضان محمدی
استاد راهنماد: حجة الاسلام والمسلمین رسول جعفریان
استاد مشاور: دکتر علی اکبر حسنی
سطح: کارشناسی ارشد، رشته: تاریخ، 128ص، 1379.
دست یابی به شرح زندگانی واقعی پیامبر(ص) از آن نظر که منبع تشریع اسلامی و بهترین الگو برای مسلمان ها به حساب می اید، از ضرورت های تاریخ اسلام است. بخشی از زندگانی آن حضرت را دوران قبل از بعثت تشکیل می دهد. تلاش این رساله برای پاسخ به این سؤال است که، زندگی قبل از بعثت را چه روایاتی تشکیل می دهند و این روایات از کجا آمده اند؟
برای پاسخ به این سؤال، لازم بود اسناد اولیه این منابع، شناسایی شود و شیوه مؤلفان و غ اگونگی جمع اوری و تدوین اطلاعات و مقدار دخل و تصرف راویان در انتقال اخبار وتصورات غالبی و پیش داوری های آن ها به دست اید.
براساس منابع تاریخی موجود، روایات قبل از بعثت برای اولین بار در سیره ابن اسحاق ذکر شده است. منابع ابن اسحاق در ذکر روایات قبل از بعثت به خوبی مشخص نیست. عبارات ابن اسحاق در نقل اسناد این روایات حاکی از آن است که وی حداقل نیمی از این روایات را به صورت شفاهی از داستان سرایان اگاه و قصه گویان مردمی گرفته است.
در بسیاری از موارد، مورخان بعد از ابن اسحاق، عینا روایات او را تکرار کرده و در بعضی از مواردنیز روایاتی را به آن ها افزوده و یا نظریات خود را بر روایات تحمیل کرده اند. بدین جهت، این اخبار علاوه بر این که کم هستند نوسانات زیادی نیز دارند و اسطوره های متفاوتی هم به آن ها اضافه گردیده است به طوری که روایات موجود درباره زندگانی قبل از بعثت حضرت، بیشتر شرح یک سلسله خاطرات افراد به صورت ابتدایی و درباره موضوعات غیرعادی است و هرگز نمی توان با آن ها به شرح حال واقعی حیات قبل از بعثت حضرت، دست یافت.
گذشته از همه این ها، این روایات در دوره نسل سوم از مسلمانان مطرح شده که از طرفی سرزمین های اسلامی جولان گاه تبلیغات سیاسی و غیرسیاسی بوده و ساختن حدیث و اخبار یکی از ابزارهای تبلیغی به شمار می رفته است و از طرفی، عده ای از اهل کتاب نیز که خود را در صفوف مسلمانان جای داده بودند روایاتی جعل کردند و بدین وسیله، جوی از شک و تردید را در رسالت خاتم به وجود اوردند. عده ای از علما نیز که در قرآن معجزات پیامبران سلف را خوانده بودند اعتقاد داشتند این قبیل معجزات مادی برای کمال رسالت لازم است و هر چه تعداد آن ها زیادتر باشد کمال رسالت را بهتر ثابت می کند لذا در آن زمان انگیزه و زمینه ورود اخبار ساختگی کاملا مهیا بوده است.
در قسمت هایی از این نوشته، مجاری ورود مجعولات و ریشه های آغازین تحریف در تاریخ اسلام بررسی و آن گاه ملاحظاتی که مورخان قدیم و جدید در مورد این روایات داشته اند ارزیابی می شود و بعد محقق تک تک روایات موجود در سیره ابن اسحاق را، که در قالب سیره ابن هشام مانده به عنوان قدیمی ترین منبع نقل و نقد می کند. عنوان: آداب و روش های اموزش در سیره معصومان(ع)
دانش پژوه: سید علی حسینی زاده ده ابادی
استاد راهنما: دکتر خسرو باقری
استاد مشاور: حجة الاسلام و المسلمین علیرضا اعرافی
سطح: کارشناسی ارشد، رشته: تاریخ و فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، 126ص، 1379.
این پایان نامه در پنج فصل تنظیم شده است: در فصل اول، کلیات و در فصل دوم پیشینه تحقیق آمده است، در فصل سوم، به هشت روش در دو بخش روش های گفتاری و روش های نوشتاری و عمل پرداخته شده است.روش های گفتاری عبارتند از: روش خطابه، مناظره، سؤال و جواب، املا و نکته اموزی یا روش موردی. و روش های نوشتاری و عملی عبارتند از: روش نامه نگاری، رساله نویسی و روش اموزش عملی.
ضمن بیان و اثبات این روش ها در سیره معصومان (ع) ، برخی از شرایط اجرای این روش ها و نیز برخی فنون اجرایی را بیان کرده ایم. مهم ترین روش اموزش دینی و علمی معصومان(ع) که می توان آن را روش تدریس نیز نامید، روش سؤال و جواب است، این روش با روش پرسش و پاسخ معروف، تفاوت هایی و مزیت هایی بران دارد که بر رسیده ایم.
در فصل چهارم، به ده ادب از اداب اموزشی که در سیره معصومان(ع) به کار رفته اشاره شده است.این اداب از این قرارند: شروع درس با نام خدا; با وضو بودن; استمداد از خدا; ارامش روانی; عدالت بین متعلمین; تواضع; بخشش علمی; مزد نگرفتن در برابر اموزش دینی; احترام علم و دانش و جلسه درس و عمل به اموزه ها.
مؤلف در فصل پنجم نیز، به جمع بندی و خلاصه ای از بحث های گذشته و ارائه پیشنهاد و راهکارهایی برای تحقیقات اینده پرداخته است. پایان نامه های طلاب مؤسسه آموزشی امام خمینی(ره) عنوان: حق شرط بر اسناد حقوق بشر از دیدگاه حقوق بین الملل و حقوق بین الملل اسلام
دانش پژوه: مسعود راعی
استاد راهنما: دکتر موسوی
استاد مشاور: دکتر کدخدایی
سطح: کارشناسی ارشد، رشته:حقوق، 1379.
حق شرط بحثی سابقه دار در حقوق معاهدات است. علی رغم چنین سابقه ای این بحث هنوز در کمیسیون حقوق بین الملل مورد توجه جدی است به گونه ای که 25 محور جزء دستور العمل این کمیسیون قرار گرفته است.مهم تر از همه، موضوع حق شرطهایی است که بر اسناد حقوق بشر اعمال شده است و اکنون یکی از مباحث عمده کمیته حقوق بشر را شکل می دهد. از آن جا که نوشتار حاضر در صدد ارائه بحثی تطبیقی درباره اعمال حق شرط در مورد اسناد حقوق بشر است، اصلی ترین سؤالی که در نظر است مربوط به موارد اعمال حق شرط از دیدگاه حقوق بین الملل و حقوق اسلام است. پاسخ به این سؤال در گرو بررسی اسناد حقوق بشر می باشد. از مجموع صد سندی که در این زمینه تدوین یافته، 25 سند بیشترین بحث را به خود اختصاص داده اند که تحقیق فعلی نیز در اطراف همین اسناد حقوق است. بررسی عملکرد دولت ها، اعتراضات وارده به آن ها و مورد تعارض اسناد با مقرارت فقهی در راستای ارائه پاسخ به سؤال اصلی بحث است. تعدد اسناد و یک سان نبودن عملکرد دولت ها، مانع از ارائه پاسخی یک سان گردیده است و لذا پاسخ اجمالی به سؤال فوق را می توان به این صورت بیان کرد:
الف) بعضی از اسناد، حق شرط را نسبت به همه مواد خود پذیرفته و شرطهای زیادی نیز به آن اعمال شده است; همانند کنوانسیون رفع کلیه تبعیضات علیه زنان، و در مواردی، شرطهای کمتری اعمال شده است; مانند کنوانسیون ممنوعیت اپارتاید.
ب) بعضی از اسناد، حق شرط را در مورد پاره ای از مواد خود پذیرفته اند; همانند دومین پروتکل اختیاری میثاق حقوقی، مدنی و سیاسی.
ج) اسنادی که حق شرط را ممنوع کرده اند; مانند ماده 20 معاهده دیوان کیفری بین المللی (اگر بتوان این معاهده را در زمره اسناد حقوق بشر بر شمرد).
د) در بعضی از اسناد، که حق شرط قابل اعمال است، موارد اختلاف آن ها به موازین فقهی، محدود است، همانند کنوانسیون حقوق کودک و در بعضی موارد زیادتر می باشد; مثل کنوانسیون ضد شکنجه و ممنوعیت رفتارهای خشن، تحقیرامیز و غیر انسانی.
چنین وضعیتی موجب گردیده است که در هر سندی نتیجه خاص به دست اید که تفصیل ان را در این تحقیق می توان یافت. عنوان: سیر تاریخی پیدایش فرقه وهابیت و عملکرد آن
دانش پژوه: عباس جعفری
استادراهنما: حجة الاسلام والمسلمین محمد هادی یوسفی غروی
استادمشاور: آیة الله سید مهدی روحانی
سطح: کارشناسی ارشد، رشته: تاریخ، 1379.
آغاز دعوت وهابیان به سال 1157ه.ق برمی گردد، زمانی که محمدبن عبدالوهاب نجدی (1115 1206ه.ق) مدعی دعوت مردم جزیرة العرب و سایر مناطق اسلامی شد و مسلمانان را به توحید خالص در برابر کفر و شرک فرا می خواند.
اندیشه های او متاثر از اموخته ها، اموزندگان، مسافرت ها، شرایط اجتماعی، سیاسی و مذهبی جهان اسلام به ویژه حجاز، ریشه های سلفی گری، حاکمیت ترکان عثمانی و واکنشی در برابر حکومت شیعیان ایران بود.
ریشه اشکار افکار و ارای او، ظاهرگرایی، جمودگرایی، شعوبی گری و ریشه پنهانش، ایجاد اختلاف، رقابت، درگیری، خون ریزی و ویرانی بود، که تاثیر پذیری از استعمارگران و حمایت انان، او را در دعوت خویش مصمم ساخت. با توجه به این مسائل، طبیعی است که عده ای را خوش اید و عده ای را خشمگین سازد.در حالی که این اندیشه و روش، برخلاف قرآن کریم، سنت نبوی و سیره پیشوایان معصوم شیعه است و یکی از اثار عمده عملکرد وهابیان، دشمنی با اهل بیت رسول خدا(ص) و ولایت علوی بود.
در این رساله، مسائل یاد شده بر اساس مطالعات کتابخانه ای، به انجام رسیده است. عنوان: تحریم های اقتصادی و اصل عدم مداخله در حقوق بین الملل و اسلام
دانش پژوه: مرتضی الیاسی
استاد راهنما: دکتر کدخدائی
استاد مشاور: دکتر نصرالله ابراهیمی
سطح:کارشناسی ارشد، رشته: حقوق، 230ص،1379.
نویسنده در این پایان نامه به دنبال پاسخ این سؤال هاست که تحریم اقتصادی چیست؟ ایا در نظام حقوق بین الملل مجاز است؟ اصل عدم مداخله چیست؟ ایا تحریم اقتصادی می تواند نوعی مداخله محسوب گردد؟ و اگر نوعی مداخله محسوب است، ایامداخله ای مشروع است یا نامشروع؟و در نهایت دیدگاه اسلام در مورد تحریم چیست؟ ایا آن را مجاز و مشروع می داند؟
نویسنده در پاسخ به این سؤالات، تحریم اقتصادی را نوعی فشار و اجبار اقتصادی قلمداد کرده است که با اهداف گوناگونی چه از لحاظ بین المللی چه از لحاظ یک جانبه انجام می شود. آن گاه با توجه به اصل همکاری های بین المللی و اصل حاکمیت کشورها و در کنار آن ها اصل عدم مداخله در امور داخلی و خارجی کشورها، تحریم های یک جانبه بدون هدف دفاع مشروع را از دیدگاه حقوق بین الملل، غیرمجاز دانسته و تحریم های بین المللی را، که از طریق شورای امنیت اعمال می شود به قصد این که از به خطر افتادن صلح و امنیت جلوگیری نماید، مجاز دانسته است. گرچه این شق هم از لحاظ رعایت موازین حقوق بشر تاملاتی دارد که قابل بررسی است.
ان گاه از دیدگاه اسلام، مساله تحریم اقتصادی و اصل عدم مداخله بررسی شده که در اسلام نیز، مبانی و اصولی برای اعمال تحریم اقتصادی وجود دارد، گرچه اصل عدم مداخله در حاکمیت دولت ها از نظر اسلام مقبول است و از جمله آن اصول،مبارزه با ظلم و ستم و حفظ کیان اسلامی است که برگشت آن به بحث دفاع مشروع است. عنوان: ملاک های بهنجاری و نابهنجاری در رویکردهای روان شناسی
و نقد آن و تبیین دیدگاه اسلام
دانش پژوه: علی ابوترابی
استادراهنما: دکتر کدیور
استاد مشاور: حجة الاسلام و المسلمین سیدمحمد غروی
سطح: کارشناسی ارشد، رشته: روان شناسی، 359 ص، 1379.
این پژوهش نظری، به بررسی سه موضوع مرتبط با هم می لاردازد. این سه موضوع عبارتند از: ملاک های بهنجاری و نابهنجاری در رویکردهای مختلف روان شناسی، نقد این دیدگاه ها و هم چنین تبیین دیدگاه اسلام در مورد ملاک های بهنجاری و نابهنجاری.
گفتنی است با وجود آن که موضوع اصلی این پایان نامه، یعنی ملاک های بهنجاری و نابهنجاری و نقد آن، از بنیادی ترین مسائل دانش نوپای روان شناسی است، کمتر مورد بحث و بررسی قرار گرفته است; به همین جهت، دراین پژوهش پس از بیان اجمالی دیدگاه های روان شناسان در مورد اسیب شناسی، سبب شناسی و سازوکار بهنجاری و نابهنجاری، به تبیین تفصیلی ملاک های بهنجاری و نابهنجاری در رویکردهای مختلف روان شناسی پرداخته شده است و پس از آن، ارائه دیدگاه های اسلام در مورد این ملاک ها، در نظر بوده و در پایان، دیدگاه رویکرد روان شناسی در باره ملاک های مزبور، نقد و بررسی شده است. عنوان: اصل منع توسل به زور در اسلام و حقوق بین الملل
دانش پژوه:سید ابراهیم حسینی
استاد راهنما: دکتر ضیائی بیگدلی
استاد مشاور: حجة الاسلام و المسلمین ابراهیمی
سطح: کارشناسی ارشد، رشته: حقوق، 330ص، 1379.
با توجه به این که اصل منع توسل به زور، در حقوق بین الملل معاصر، یکی از قواعد اساسی جامعه بین المللی است که به صورت قاعده امره در آمده است، هدف نویسنده تبیین دیدگاه اسلام در این خصوص و گستره آن در بحثی تطبیقی است. بنابراین سؤال اساسی این تحقیق، تبیین اصل نخستین در روابط بین المللی دولت ها با یکدیگر و گستره این اصل با تحقیق در موارد استثنای آن در نظام حقوقی اسلام و حقوق بین الملل معاصر است. در پرتو این سؤال اصلی، سؤال های فرعی دیگری در مورد امور ذیل مطرح می شود: 1.ازادی عقیدتی در اسلام; 2. جایگاه و گستره دفاع از دین و امت اسلامی و مقدسات دینی; 3. حمایت از نهضت های ازادی بخش و ملل مظلوم و مستضعف;4. دفاع از حقوق اساسی انسانی و وظیفه دولت اسلامی در دعوت به سوی خدا.
حاصل تحقیق آن است که ، علی رغم فتوای مشهور قریب به اتفاق فقهای شیعه و سنی، مبنی بر جهاد ابتدایی به معنای موسع آن (نظریه جنگ یا حاکمیت اسلام) و در نتیجه تقسیم جهان به دو قطب دارالاسلام و دارالحرب و ستیز با کفار و مشرکین بعد از ابلاغ دعوت و اتمام حجت و امتناع انان از پذیرش اسلام یا حاکمیت اسلامی، قاعده اولیه در ارتباط مسلمین و دولت های اسلامی با سایر دولت ها و جمعیت ها، صلح است; اما نه صلح منفی، که مستلزم پذیرش ذلت یا دست برداشتن از ارزش ها و ارمان های اسلامی باشد; بلکه «صلح مبتنی بر عدالت و دعوت ». گستره این اصل و موارد استثنای آن، طبق همین معیار مشخص می شود و لذا با دولت های متجاوز و ستمگر و نیز مزاحم با دعوت اسلامی و مانع ابلاغ پیام الهی برای ایجاد زمینه انتخاب ازادانه ایمان یا کفر(بدون تحمیل ایمان بر انان)، نبرد می شود. بنابراین، حقوق اسلام و حقوق بین الملل معاصر، هم در کلیت اصل فوق و هم در گستره و موارد استثنای آن، مانند حق دفاع مشروع فردی یا دسته جمعی، دفاع از حقوق اساسی انسانی و حمایت از نهضت های ازادی بخش، اشتراک نظر و در برخی موارد، مانند مبنا، ماهیت، مکانیسم اجرایی و گستره این اصل و فروع آن، اختلاف نظر دارند; ولی روند کلی مقرارت حقوق بین الملل معاصر، در برخی زمینه ها به سمت حقوق بین الملل اسلام است و این امر بیانگر برتری و فطری بودن این نظام حقوقی، علاوه بر تقدم آن است. عنوان: کارشکنی های یهود در عصر پیامبر
دانش پژوه: علی جدید بناب
استاد راهنما: حجة الاسلام و المسلمین یعقوب جعفری
استاد مشاور: حجة الاسلام و المسلمین آل غفور
سطح: کارشناسی ارشد، رشته: الهیات و معارف اسلامی، 240ص،1379.
در این تحقیق سعی شده است، کارشکنی های یهود در عصر پیامبر(ص) بر اساس مستندات تفسیری، قرآنی و گزارش های موثق تاریخی مورد بررسی قرار گیرد، بنابراین در ارائه مطالب، از تفاسیر شیعه و سنی استفاده شده است; سؤال های اصلی این است که ابعاد کارشکنی های یهود در عصر پیامبر(ص) چیست؟ و به تبع ان چرا یهود در قرآن مذمت شده اند؟ علت کارشکنی های یهود و پیروی نکردن از پیامبر(ص) چیست؟ رفتار پیامبر(ص) با یهود غ اگونه بود؟
بر این اساس، قلمروها، علل، پیامدهای کارشکنی یهود و روش مواجهه پیامبر(ص) با یهود بررسی شده است. قلمروها به شاخه سیاسی نظامی، فرهنگی،اعتقادی و اقتصادی تقسیم و مورد تحقیق قرار گرفته است، آن گاه مؤلف علت ها و پی آمدهای ناشی از آن را تحلیل و بررسی کرده است.
با تامل در تفسیر ایات و تتبع در منابع تاریخی، روشن می شود که یهود دارای برخی رذایل نفسانی بودند که منحصر به فرد است; به ویژه علاقه شدید ان ها به مادیات و تعصب خاص نژادی.انان برای نیل به مادیات و تفوق نژادی، حاضرند بسیاری از ارزش های دینی خود را زیر پا بگذارند. اعتقاد به معاد در ان ها بسیار کم رنگ و یا اصلا وجود ندارد; از طرف دیگر، روحیه عناد و لج بازی در آن ها ریشه دوانده است، از این رو، چون با وجود پیامبر(ص) منافع دنیوی خود را در معرض خطر می دیدند، با وی به خالفت برخاستند.
با بررسی های به عمل آمده، روشن شد که رسول خدا(ص) که پیامبر رحمت بود ابتدا به شیوه های مسالمت امیز، انان را به اسلام دعوت کرد; ولی به دلیل عناد و لجاجت شدید، کلام حق در آن ها کارساز نشد، به این جهت، خداوند متعال تنفر و انزجار خویش را از قوم یهود برای پیامبرش اظهار داشت و فرمان جنگ را صادر نمود.
شایان توجه است که رفتار شدید پیامبر(ص) با یهود امری معقول است; زیرا چنین رفتاری بر اساس پیمان نامه ای بود که بین طرفین منعقد شده بود و در صورت تعرض و توطئه، پیامبر(ص) می توانست مردان آن ها را اعدام کند و زنان و بچه های انان را به اسارت بگیرد و یا به مناطق دیگر تبعید نماید. عنوان: تجمل گرائی از دیدگاه اسلام
دانش پژوه: علی رستگاران
استاد راهنما: دکتر نکونام
استاد مشاور: حجة الاسلام و المسلمین کعبی
سطح: کارشناسی ارشد، رشته: الهیات و معارف اسلامی، 125ص، 1379.
مؤلف در این موضوع، ضمن استناد به ایات قرآن کریم و روایات ائمه اطهار(ع) گذری هم به تاریخ اسلام نموده و نیز از سخنان گوهربار علما و دانشمندان اسلامی بهره جسته است.
بخش اول، شامل کلیاتی است که در تمام مراحل پژوهش راه گشاست; از قبیل تعریف واژه جمال، حسن، زخرف و زینت، که از جهت قرابت معنایی ممکن است شبهه ای را ایجاد کند که اسلام با هرگونه زینت و جمال و زیبایی مخالف است و حال این که چنین تصوری با رجوع به ایات و روایات مردود شمرده شده است و در مرحله بعد تفاوت آن ها با تجمل گرایی بیان گردیده است.
از آن جایی که تجمل گرایی پدیده ای اجتماعی است، معلول علل و عواملی است که در بخش دوم مورد بررسی قرار گرفته است. این عوامل گاه از درون انسان نشات گرفته و ارتباطش با خارج به صورت غیرمستقیم است; از قبیل ضعف ایمان وضعف شخصیت و غفلت و حب دنیا و...وگاهی از خارج انسان نشات گرفته; مانند کثرت ثروت، تهاجم فرهنگی، تبلیغات تجاری، فرهنگ جامعه، محیط و....
در بخش سوم به پی آمدهای تجمل گرایی که عبارت است از: تباهی سرمایه های مادی و گسترش فقر در جامعه وکاهش معنویت در جامعه و در پی داشتن عذاب الهی و... پرداخته شده است.
در بخش اخر، پس از نتیجه گیری از بحث و بیان این که تجمل گرایی معضل اجتماعی در جوامع کنونی است که خسارت های مادی و معنوی را به بار می اورد; پیشنهادهایی، از قبیل تقویت ایمان و تقوا، معرفی الگوهای مناسب در جامعه و ساده زیستی خواص و نخبگان برای مبارزه با این مشکل ارائه شده است. عنوان: روابط خارجی مسلمانان در دوران پیامبر(ص)
دانش پژوه: محمد قاسم احمدی
استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین یوسفی غروی
استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین آل غفور
سطح: کارشناسی ارشد، رشته: تاریخ، 197ص،1379.
در این رساله به بررسی سیره پیامبر(ص) در روابط خارجی و غ اگونگی برخورد ان حضرت با بیگانگان پرداخته شده است. مؤلف در فصل های مقدماتی تحت عنوان «زیربنای نظری موضوع بحث »، ایاتی از قرآن کریم را که به منزله چارچوب و زیربنای موضوع بحث است بررسی کرده است، تا بدین وسیله مطابقت سیره پیامبر اکرم با قرآن را در زمینه روابط خارجی یاداوری کند. در فصل بعدی به جغرافیای سیاسی و اوضاع عمومی جهان در دوران پیامبر اکرم(ص) پرداخته است. قصد نویسنده از این بحث، تبیین زمینه های ظهور اسلام و شرایط سیاسی اجتماعی ان زمان بوده است تا غ اگونگی عملکرد و سیره پیامبر(ص) در روابط خارجی بهتر بررسی و تحلیل شود.
در ادامه، به غ اگونگی ظهور اسلام و شکل گیری دولت اسلامی و روابط خارجی پرداخته است. در این راستا مذاکرات پیامبر اکرم(ص) با گروه ها و قبایل و سران آن ها و انعقاد پیمان ها و ارسال نامه و سفیر به دربار پادشاهان و سران قبایل مختلف جهان آن روز بررسی شده است و همچنین جنگها و صلح های مسلمانان با کفار و مشرکین در داخل و خارج از شبه جزیره عربستان، ارسال سرمایه های جنگی و گروه های تبلیغی و هیات های نمایندگی از جانب پیامبر(ص) به سوی گروه ها، قبایل و دولت ها و متقابلا آمدن هیات های نمایندگی (وفود) از جانب گروه ها و قبایل و فتوحات دوران پیامبر اکرم(ص) مورد بررسی قرار گرفته است. عنوان: مدارا در سیره انبیاء در قرآن کریم
دانش پژوه: حسین ستار
استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین موحدی محب
استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین سعیدی روشن
سطح: کارشناسی ارشد، رشته: تاریخ،180ص، 1379.
هدف کلی از این تحقیق، تعریف و بررسی و تعیین حدود و میزان کارایی مدارا در سیره عملی انبیا، براساس دریافت نویسنده از گزارش قرآن کریم است. بدین روی پس از تبیین کلیات در فصل اول، بررسی مدارا و مترادفات و متضادهای آن در قرآن را به قالب فصل دوم ریخته است.
در فصل سوم به بررسی مبانی کلامی مدارا پرداخته و نتیجه را چنین اورده که صفت رحمت الهی مقتضی مدارا با مردمان است.
بررسی میزان مطلوب و اهمیت کاربرد مدارا در تبلیغ، موضوع فصل چهارم است و عمده ترین مساله ای که در آن به بحث گرفته شده این است که، مهم ترین اصل در سیره تبلیغی انبیا مدارا بوده است.
در فصل پنجم، اهمیت مدارا در سیره عملی پیامبران الهی در برابر مؤمنان مورد بحث است و با بیان این که مؤمنان به سبب اشتراک در اصول، بیشترین زمینه دریافت برخورد مداراتی انبیا را دارا هستند، به تبیین برخورد پیامبران در این محدوده پرداخته شده است.
فصل ششم و هفتم نشان دهنده مدارا و تسامح پیامبران در برابر غیر مؤمنان است و بیانگر این مطلب است که مدارا ویژه جامعه دین مدار نیست و گستره ای بس فراتر دارد.
علاوه بر انچه گذشت، این پژوهش جهت تکمیل بحث در فصل هفتم به بررسی موارد عدم مدارا با مخالفان پیامبر پرداخته و نشان داده است که مدارا به هیچروی به معنای دست شستن از اصول دعوت انبیا نیست و تنها وسیله ای در جهت تحکیم مبانی دین خدا و ارزش های والای آن هاست. عنوان: شیوه های بهداشت روان از دیدگاه قرآن
دانش پژوه: غلامرضا تقی زاده
استاد راهنما: دکتر بوالهری
استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین علی نقی فقیهی
سطح: کارشناسی ارشد، رشته: الهیات و معارف اسلامی،257ص، 1379.
تحقیق مورد نظر شامل دو بخش است: یک بخش شامل مباحث بهداشت روانی از دیدگاه روان شناسی است و بخش عمده آن با توجه به عنوان پایان نامه، مربوط به مباحث بهداشت روانی از دیدگاه قرآن است. در بخش روان شناسی، ضمن توصیف برخی از مباحث مقدماتی، به بررسی مختصری از برخی دیدگاه های نظری در این حوزه راجع به معیارهای سلامت روانی پرداخته شده و عوامل مؤثر در دست یابی به بهداشت روانی و عوامل ایجادکننده بیماری های روانی و برخی مباحث دیگر در این زمینه به طور مختصر مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. آن گاه مؤلف در بخش قرآنی، جهت تبیین دیدگاه قرآن نسبت به مسائل بهداشت روانی به اختصار به توضیح مفردات، مفاهیم سلامت و بیماری و علایم و نشانه های آن ها از این دیدگاه پرداخته است.
به هر حال، با توصیف اجمالی از مسائل مقدماتی در زمینه بهداشت روانی از دیدگاه اسلام و قرآن، به زمینه سازی در جهت معرفی بهداشت روانی از دیدگاه قرآن پرداخته و مسائل مختلفی مطرح شده است.
انچه تذکر آن لازم است، این است که کلیه مباحث مطرح شده در این زمینه در جهت زمینه سازی و تبیین مسائل بهداشت روانی و پیمودن فرایند رشد در قرآن است. لذا در این بخش با توصیف مفهوم سلامت و بیماری و نشانه های هر کدام به صورت مستقل، به معرفی انسان سالم از دیدگاه قرآن پرداخته شده است.
مؤلف همچنین در بخشی از این تحقیق به مکانیزم های خودسازی پرداخته است; زیرا دیدگاه قرآن در مورد نفس و روان، دیدگاهی تحولی است و نفس و روان را تکامل پذیر می داند. بنابراین، در جهت تکامل نفس مکانیزم های شناختی را تحت عنوان شروط مجاهده با نفس، معرفی می کند.
بخش پایانی تحقیق در حقیقت دربرگیرنده عنوان و محتوای اصلی پایان نامه است و از این رو تمام مباحث قبلی به عنوان مباحث زمینه ساز، لازم و ضروری هستند. در این بخش، برخی از ویژگی های رهنمودهای الهی که در جهت اصلاح شناخت کلی نسبت به مسائل زندگی مطرح است مورد توجه قرار گرفته، آن گاه به معرفی برخی از اصول تکاملی بهداشت روانی در رابطه انسان با خدا و کاربرد عملی برخی از این اصول در روان درمانگری و شناخت درمان گری در جهت اصلاح شناخت فکر و اندیشه پرداخته و توجه به این نکته را (که عمل به این گونه اصول، سبک و روش صحیح و برنامه ریزی عقلانی و منطقی را در اختیار انسان قرار می دهد) مورد توجه قرار داده است.
در پایان برخی از شیوه ها و دستورات رفتاری و معنوی در جهت اصلاح رفتارها و جلوگیری از فسادها و انحرافات فردی و اجتماعی و برخی از رهنمودهای شناختی و معنوی ( ایمان به مبدا و معاد، توکل، عشق و محبت به حضرت حق، شناخت و اگاهی و...) در جهت شناخت فکر و اندیشه و برخورداری از بینش الهی در زندگی و برخورداری از سلامت فکر و برخی از رهنمودهای عاطفی و معنوی در جهت برقراری روابط صمیمانه و عاطفی بین فرد و افراد، عفو و گذشت، برقراری صلح و اشتی بین زن و مرد در جهت حل اختلافات و نزاع های خانوادگی و استحکام آن و سایر موارد، ارائه شده اند.
مجموعا می توان گفت خداوند در جهت برخورداری از زندگی صحیح و سالم و توام با ارامش، همچنین در جهت سازگاری با مشکلات و صبر و مقاومت در برابر آن ها، و برای حل اختلافات فردی و اجتماعی که ممکن است منشا بسیاری از مشکلات روانی و رفتاری شود به طور کلی در همه ابعاد زندگی انسان و برای وصول انسان به تکامل روانی فردی و اجتماعی ، دستوراتی ارائه فرموده اند که انسان با عمل به این دستورات خواهد توانست زندگی مناسبی داشته باشد. پایان نامه های طلاب مرکز تربیت مدرس دانشگاه قم عنوان: اعجاز تشریعی قرآن
دانش پژوه: حسن نصیری
استادراهنما: آیة الله محمد هادی معرفت
استاد مشاور: دکتر احمد بهشتی
سطح: کارشناسی ارشد، رشته: الهیات و معارف اسلامی، 235ص، 1379
این رساله از یک مقدمه و سه فصل سامان یافته است. مؤلف در فصل نخست، معنای لغوی، اصطلاحی و شرایط معجزه، ضرورت معجزه، معجزه و قانون علیت، معجزه و تغییر سنت الهی و در انتها، ویژگی های معجزه و تفاوت های آن را با کارهای شگفت انگیز ساحران و مرتاضان بیان کرده است.
در فصل دوم که اعجاز قرآن نام گرفته از نام ها و نزول دفعی و تدریجی قرآن، و این که قرآن معجزه جاوید رسالت است، سخن به میان آمده و در ادامه، مباحثی درباره تحدی مطرح و در اخر، برخی وجوه اعجاز قرآن شمرده شده است.
سرانجام پژوهنده، موضوع مهم «اعجاز تشریعی قرآن » را به عنوان «وجوهی از اعجاز قرآن » در فصل سوم این نوشتار بررسی کرده و فهرستی از اعجاز تشریعی قرآن را در 24 مورد، ارائه داده است; از جمله: اجتماعی بودن بشر; نقایص قوانین بشری; مبارزه با تقلید کورکورانه در دین; خدا در قرآن، تورات و انجیل; انبیا در قرآن، تورات و انجیل; معاد در قرآن، تورات و انجیل; نماز; روزه; زکات و.... عنوان: رابطه خدا و جهان در حکمت متعالیه و مبانی دینی آن
دانش پژوه: مجتبی امامی
استاد راهنما: دکتر رضا اکبریان
استادمشاور: دکتر محمد حسین حشمت پور
سطح: کارشناسی ارشد، رشته: فلسفه و کلام، 124ص، 1379.
این پژوهش، از یک مقدمه و شش فصل فراهم آمده است.
دانش پژوه در مقدمه، از ضرورت واهمیت بحث، ریشه ها و روش حکمت متعالیه و تاثیر مبانی دینی در حکمت متعالیه سخن گفته و در نخستین فصل، سیر تاریخی رابطه خدا و جهان را بررسی کرده است. کلیات مباحث حکمت و خداشناسی در پرتو اصول و مبانی حکمت متعالیه، به ترتیب، موضوع فصل دوم و سوم است. فصل چهارم از دو بخش تشکیل یافته که در بخش نخست، تجلی و ظهور از دیدگاه عرفانی صدرالمتالهین و در بخش دوم، اطلاق و لاحدی فاعلیت خداوند در حکمت متعالیه بررسی شده است. نحوه افرینش جهان و دوام فیض، موضوع فصل پنجم است و در فصل ششم جایگاه علت غایی در ارتباط خدا و جهان بررسی شده است. عنوان: شیوه های دعوت پیامبران و مبارزات انان در قرآن
دانش پژوه: زهرا دزیانیان
استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین دکتر ذبیحی
استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین دکتر محمد دیاری
سطح: کارشناسی ارشد، رشته: الهیات و معارف اسلامی، 171ص، 1379
نگارنده این پژوهش را در هفت فصل و یک پیش گفتار فراهم اورده است. وی پس از ارائه پیش گفتار، فصل اول را با عنوان «اصول و اهداف مشترک دعوت پیامبران » آغازیده و در فصل دوم «پایه های اساسی دعوت » را اورده که از این قرار است: خصوصیات دعوت کننده; دعوت برهانی; بیان امثال و قصص; اعجاز و بشارت ها و نویدها، انذارها و هشدارها.
عنوان فصل سوم «دعوت پیامبران و توجه به شرایط ونیازهای جامعه » است و در فصل چهارم «دامنه دعوت » بیان گردیده است. در فصل پنجم «تکیه بر مردم با ایمان و اموال آن ها» بررسی شده و فصل ششم به «زمینه سازی دعوت » اختصاص یافته است.
پژوهنده در فصل پایانی این تحقیق، از «مبارزات پیامبران و دفاع از حریم دستاوردها»سخن به میان اورده و از مباحث ارزنده ای، همانند خنثی سازی دسیسه ها و توطئه ها; پرهیز از معاشرت دوستانه با بیگانگان; امادگی رزمی و فرمان جنگ; ایجاد وحدت و همدلی در صفوف اهل ایمان و... بهره برده است. عنوان: ترجمه کتاب «باور به خدا Belief in God
دانش پژوه [ مترجم :] محمد رضاپور
استادراهنما: دکتر محمد رضایی
استاد مشاور: دکتر دیوانی
سطح: کارشناسی ارشد، رشته: الهیات و معارف اسلامی،186ص، 1379.
این پایان نامه ترجمه ای فارسی است از کتاب «باور به خدا Belief in God نوشته جرج ماورودس، که در یک مقدمه و پنج بخش تدوین شده است.
بخش اول به مسائل معرفت شناختی اختصاص یافته و در بخش دوم «براهین وجود خدا» بیان گردیده است. استدلال ساده بر وجود خدا; برهان چیست؟; استدلال های قاطع و اقناع کننده، برخی مباحث بخش دوم است.
«تجربه خدا» عنوان بخش سوم است که مفهوم تجربه; تجربه و وساطت; نقش حکم و تجربه دینی را در بر دارد. بخش چهارم تنها از دو موضوع تشکیل یافته است: 1.پرسش ها و مشکل شر; 2. مشکل شر به عنوان معضل معرفتی. و سرانجام بخش پنجم کتاب، تلخیص مطالب است.
مترجم در انتهای این پژوهش یادداشت هایی در زمینه ارزیابی، تحلیل و تلخیص مباحث کتاب ارائه کرده است که برخی از آن ها چنین است: تعریف شناخت و برخی اشکال های آن; ارزیابی بحث مصنف از تجربه خدا; معرفت ایه ای و تجلی; باور به خدا و عوامل معرفتی و غیرمعرفتی. عنوان: تاریخ و مبانی کلام شیعه تا عصر غیبت
دانش پژوه: محمد تقی باقریان
استاد راهنما: آیة الله محمد هادی معرفت
استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین دکتر محمد ذبیحی
سطح: کارشناسی ارشد، رشته: الهیات و معارف اسلامی، 209ص، 1379.
پژوهنده در بررسی «تاریخ و مبانی کلام شیعه تا عصر غیبت » پس از ارائه پیش گفتار، پژوهش خود را در پنج بخش پی گرفته است. در بخش اول، ضمن سه فصل «کلیاتی در علم کلام » را مطرح کرده که تعریف مبانی و مسائل علم کلام از جمله ان هاست.
«ریشه های پیدایش جریانات کلامی » موضوع بخش دوم است که مساله خلافت، ممنوعیت نگارش احادیث، رواج احادیث ساختگی و جبر و نفی قدر برخی از مباحث این بخش را تشکیل می دهد.
نگارنده در بخش سوم، جریانات کلامی در عصر ائمه(ع) را معرفی و از خوارج، مرجئه، قدریه، جهمیه، کرامیه، ظاهریه و معتزله یاد کرده است. موضوع بخش چهارم خداشناسی در قرآن است که مباحثی نظیر راه های خداشناسی در قرآن; قرآن و وحدت خدا; اسما و صفات خدا در قرآن; پیراستگی خداوند در قرآن; رؤیت خداوند و... در آن به چشم می خورد.بخش پایانی این پژوهش «خداشناسی در نهج البلاغه » نام گرفته و از مباحث گسترده ای در این باره برخوردار است. عنوان: اهل کتاب در قرآن
دانش پژوه: یونس جهان بخش
استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین دکتر احمد بهشتی
استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین حسین توفیقی
سطح: کارشناسی ارشد، رشته: الهیات و معارف اسلامی، 277ص، 1379.
این پژوهش از یک مقدمه و سه بخش اصلی فراهم آمده است. پژوهنده پس از مقدمه، در بخش نخست، اوضاع فرهنگی جهان را در عصر ظهور اسلام بر رسیده است که ادیان عصر بعثت و اهل کتاب در قرآن گوشه ای از مباحث این بخش است.«یهودیت » عنوان بخش دوم است که از دوگفتار (تحریف عهد عتیق و عقاید یهود در قرآن) تشکیل یافته است. عهد عتیق از دیدگاه قرآن و از دیدگاه دانشمندان مسیحی و یهودی و نمونه هایی از عقاید انحرافی در عهد عتیق، برخی از سرفصل های این دو گفتار به شمار می رود.
نگارنده در بخش سوم («مسیحیت)» طی سه گفتار، تصویری از وضعیت فرهنگی عصر ظهور حضرت عیسی(ع)، تحریف عهد جدید و اصول اعتقادی مسیحیت در قرآن نمایانده است که در میان مباحث مهم گفتار اول می شود از «تطورات اندیشه ها در دنیای مسیحیت از آغاز تاکنون » نام برد و در گفتار دوم ضمن مشاهده مطالب ارزنده، به «نمونه هایی از تحریف راه یافته در انجیل موجود» برخورد. سرانجام گفتار سوم مباحث گسترده تری درخود جای داده است که الوهیت مسیح; سه گانه پرستی; روح القدس; عیسی کلمه خدا; مریم مادر خدا و عروج رسول یار از سر فصل های آن به شمار می اید. عنوان: تحلیل اعتباریت ماهیت در حکمت متعالیه
دانش پژوه: علی اکبر ایمانی
استاد راهنما: آیة الله انصاری شیرازی
استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین غلام رضا فیاضی
سطح: کارشناسی اشد، رشته: الهیات و معارف اسلامی، 216ص، 1379.
نگارنده در این پژوهش طی پنج فصل به بررسی «اعتباریت ماهیت در حکمت متعالیه » پرداخته و در فصل اول که «پیرامون واژه ها» نام گرفته اصالت، اعتباریت، مفهوم وجود، مفهوم ماهیت، و... را بررسیده است.
«تفاسیر سه گانه از اعتباری بودن ماهیت » موضوع فصل دوم است که پژوهنده پس از طرح مباحثی، تفسیرهای سه گانه حکمای بعد از ملاصدرا را ارائه و سرانجام ان ها را در فصل سوم مقایسه و نقد کرده است.
در فصل چهارم با اوردن بیست و پنج دلیل، اصالت وجود و اعتباری بودن ماهیت را بررسی کرده و در فصل پایانی این تحقیق، اثار و نتایج مترتب بر «تفاسیر سه گانه از اعتباری بودن ماهیت » را پژوهیده و در این زمینه از بیست موضوع سخن به میان اورده است. عنوان: امر به معروف و نهی از منکر در علم کلام
دانش پژوه: صدیقه محقق نجفی
استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین احمد عابدی
استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین دکتر محمد ذبیحی
سطح:کارشناس ارشد، رشته: الهیات و معارف اسلامی، 158ص، 1379.
انچه در این مجموعه مورد بررسی قرار گرفته کاوشی در امر به معروف و نهی از منکر در کلام اسلامی با توجه به ایات و روایات است که مشتمل بر مقدمه و دو بخش است.
در مقدمه سعی شده پیشینه تاریخی بحث امر به معروف و نهی از منکر در کلام شیعی و سنی; فایده و ضرورت بحث و معنای لغوی و اصطلاحی واژه های امر، نهی، معروف و منکر بررسی و تبیین شود. آن گاه قلمرو و معیارهای شناخت امر به معروف و نهی از منکر و جایگاه آن در قرآن و روایات مورد بررسی قرار گرفته است.
در بخش اول رابطه ایمان با امر به معروف و نهی از منکر و قاعده لطف و رابطه آن با امر به معروف و نهی از منکر، بررسی و تحلیل شده است; بدین معنا که انکار امر به معروف و نهی از منکر، از آن جا که مستلزم انکار یکی از ضروریات دین است، موجب خروج از ایمان است و این که امر به معروف و نهی از منکر از نوع لطف مقرب می باشد. آن گاه مؤلف شرایط و مراحل و مصادیق آن را وارسیده و در ضمن نظریات فقهی را نیز بیان کرده است.
در بخش دوم تجسم اعمال از نظر کلام و فلسفه به طور مختصر بیان و نتیجه گرفته شده که انسان مسؤول اعمال خویش است و هر عملی به طور تکوینی مستوجب پاداش و کیفر دنیوی و اخروی است. سلاس اثار و نتایج امر به معروف و نهی از منکر از نظر قرآن و نهج البلاغه مورد بررسی قرار گرفته و در پایان نقش امر به معروف و نهی از منکر در مسائل تربیتی مطرح شده است.
در اخر رساله نتایج به دست آمده تذکر داده شده و چند پیشنهاد ارائه گردیده است. پایان نامه های طلاب دانشکده اصول دین عنوان: پژ وهش در قرائت های تفسیر طبری
مؤلف: محمد جواد حیطاوی
استادراهنما: دکتر محمد کاظم شاکر
استاد مشاور: آیة الله محمد هادی معرفت
سطح: کارشناسی ارشد، رشته: علوم قرآن و حدیث، 865ص،1379.
در این پایان نامه به جمع اوری و تحقیق بخش قرائت از تفسیر طبری پرداخته شده و در دو فصل سامان یافته است:
فصل اول، کلیات بحث، مانند معیارهای پذیرش قرائت، معیارهای رد قرائت، اثر قرائت در فقه، اثار و احوال طبری، گزارشی از بخش قراات تفسیر طبری و اختلاف نظر طبری با قرای سبعه مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.
در فصل دوم: قرائت های موجود در تفسیر که 874 قرائت را شامل می شود استخراج و نوشته شده اند و با مراجعه به کتاب های قراات، مستندسازی شده اند. عنوان: اسیب شناسی تفسیر قرآن در حوزه ظاهر گرایی
دانش پژوه: علی اسعدی
استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین دکتر ولی الله نقی پور
استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین اکبر میرسلااه
سطح: کارشناسی ارشد، رشته: علوم قرآن و حدیث، 215ص، 1379.
مراد از ظاهرگرایی در این نوشتار، عقل گریزی و جمود بر ظواهر ایات و روایات است.
تاریخ تفکر اسلامی در دوره های مختلف شاهد حضور چشمگیر این پدیده بوده و اثار ناگواری تا به امروز در جوامع اسلامی باقی گذاشته است.
این که فرقه های ظاهرگرا کدامند؟ و میزان جمودشان بر ظواهر چه مقدار بوده است؟ ریشه ها و عوامل ظاهرگرایی چیست و آن ها در مبانی نظری خود گرفتار چه شبهاتی شدند؟ نمودهای ظاهرگرایی آن ها چه بوده و این تفکر چه اثاری را در سطح جوامع اسلامی باقی گذاشته است؟ از جمله مسائل مطرح در این نوشتار است.
تحقیقات نشان داده که نخستین رگه های ظاهرگرایی را می توان در تفکر بعضی از صحابه، به وضوح ملاحظه کرد. دیگر این که عمق و وسعت این مساله در اهل سنت به مراتب بیشتر از شیعه بوده است; زیرا در زمان ائمه(ع) و بعد از ایشان، شیعیان همواره از روش ایشان پیروی کردند. بنابراین نمودهای ظاهرگرایی در شیعه نیز نتیجه جدایی از خط اهل بیت(ع) بوده است.
عواملی از قبیل جدایی قرآن از سنت; منع تدوین حدیث; نقش محیط سیاسی فرهنگی; پیدایش مذاهب کلامی و افراط عقل گرایان در نگرش عقلی به دین و... از جمله مسائل تاثیر گذار در شکل گیری ظاهرگرایی بوده است و اثاری چون عقب ماندگی، ظلم پذیری، خمود و سستی و ... از جمله اثار این پدیده بوده است. عنوان: بررسی تطبیقی قصص انبیا از دیدگاه قرآن و عهدین
دانش پژوه: حمید علیمرادلو
استاد راهنما: دکتر محمد کاظم شاکر
استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین احمد عابدی
سطح: کارشناسی ارشد، رشته: علوم قرآن و حدیث،293ص،1379.
رساله حاضر در دو فصل تنظیم شده است:
فصل اول، در بیان کلیات قصه از جمله معرفی کتب عهدین; تفاوت قصه در قرآن، عهدین و یادکرد انبیا و سیر تاریخی و جغرافیایی انبیای مذکور در قرآن و عهدین; اعتبار و حجیت قرآن، تورات و انجیل، شیوه بیان و ویژگی ها و اهداف قصه در قرآن است.
در فصل دوم، قصص 25 تن از انبیایی که در قرآن ذکر شده اند به ترتیب تاریخی بیان و مقایسه ای بین انچه در قرآن و عهدین آمده انجام شده است.
در این فصل، به ویژگی های شخصی و شخصیتی و رابطه پیامبران با اقوام خویش و حوادث مهم دورانشان و وجه اشتراک و اختلاف انچه در قرآن و عهدین آمده، پرداخته شده است. عنوان: پژوهش پیرامون وحدت موضوع سوره های قرآن
دانش پژوه: محمد خامه گر
استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین دکتر ولی الله نقی پور
استاد مشاور:آیة الله محمد هادی معرفت
سطح: کارشناسی ارشد،رشته: علوم قرآن و حدیث، 275ص،1379.
پژوهش حاضر به منظور بررسی نظریه وحدت موضوعی سوره ها و پاسخگویی به شبهات مطرح شده در این مورد فراهم آمده و در پنج فصل تنظیم شده است. در این پژوهش، پس از بیان ضرورت و اهمیت بررسی موضوعی سوره ها، معنا و مفهوم وحدت موضوعی سوره ها ذکر شده است، تا به طور دقیق محل بحث و نزاع مشخص شود. آن گاه پی آمدها و فواید بررسی موضوعی سوره های قرآن، در ده بند ذکر شده است. در انتهای همین فصل گزارشی از تلاش های قرآن پژوهان در زمینه وحدت موضوعی سوره ها و ارتباط ایات ارائه و کلیه کتب، تفاسیر و پایان نامه هایی که در این زمینه نگاشته شده برای نخستین بار جمع اوری و تنظیم گشته است.
بررسی و نقد دلایل موافقان و مخالفان وحدت موضوعی سوره ها و بررسی روش های کشف غرض اصلی هر سوره، از دیگر مباحث اصلی این پژوهش است. به منظور محک زدن میزان توانایی روش های ذکر شده، به عنوان نمونه «سوره الملک » بررسی شده است و با طرح دیدگاه های مفسران در مورد موضوع این سوره و کیفیت استدلال بر آن، چالش های فرایند کشف غرض اصلی سوره نمایش داده شده است. در انتها، گزارشی از سبک های نمایش وحدت موضوعی سوره ها ارائه گشته است. کلیه عناوین و سرفصل های این پژوهش ابتکاری است و سابقه قبلی ندارد. عنوان: جلوه ها و جذبه های قرآنی
دانش پژوه: محسن سالاری
استاد راهنما: آیة الله محمد هادی معرفت
استاد مشاور:حجة الاسلام والمسلمین دکتر ولی الله نقی پور
سطح: کارشناسی ارشد،رشته: علوم قرآن و حدیث،230ص،1379.
این تحقیق از شش بخش تشکیل شده است که هر بخش شامل چند فصل و هر فصل دربرگیرنده چند گفتار است.
بخش اول با عنوان کلیات پژوهش، از جنبه های گوناگون، موضوع تحقیق را بررسی می کند.
دربخش دوم نظریات و مباحث دانشمندان مسلمان متقدم و متاخر و دانشمندان غیر مسلمان، در مورد تاثیر و جاذبه ایات قرآن اورده شده است.
بخش سوم به بحث درمورد وضعیت فرهنگی عرب، قبل از نزول قرآن و ظهور و تجلی قرآن در میان عرب، تعلق گرفته است.
بخش چهارم، عکس العمل های مختلف در برابر سحر قرآنی را که شامل سه گروه مؤمنین، مستعدین و معاندین است بیان می کند.
بخش پنجم ریشه های جاذبیت قرآن نام دارد که در آن علل فاعلی و قابلی این جاذبیت به تفصیل مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. و سرانجام در بخش ششم، روش قرآن در به تصویر کشیدن برخی حقایق از قبیل، قصص، احکام و...بیان گردیده است.
به طور خلاصه، هدف عمده مؤلف در این پایان نامه،نگاهی نو به ایات قرآن، و اثبات این مطلب است که معانی و مفاهیم بلند ایات قرآن برای هر فطرت سلیم و ضمیر روشنی قابل درک و فهم است و پرداختن بیش از حد به مسائل صرفی و نحوی، تاریخی و... در تفسیر ایات قرآن، در فهم صحیح ایات خلل ایجاد می کند و زیبایی و هم اهنگی فنی را که در سراسر ایات شریفه قرآن به چشم می خورد از بین می برد. این مطلبی است که سید قطب نیز به آن اشاره کرده است. پایان نامه های طلاب حوزه علمیه خراسان
کمیته ارزشیابی تحصیلات حوزوی خراسان عنوان: الاعتکاف
دانش پژوه: قنبر درویشی
استاد راهنما: حجة الاسلام و المسلمین سیدمهدی احمدی جمال ابادی
سطح: چهار، رشته: فقه، 208ص، 1379.
رساله مزبور مشتمل بر یک مقدمه و مباحثی در مورد اعتکاف است.
مؤلف در مقدمه این رساله، با اشاره به معنا و اثار عبادت، درباره بعضی از عبادات خصوصا روزه سخن به میان اورده است. وی پس از ذکر مقدمه با بیان واژه اعتکاف از منظر لغویین و معنای شرعی آن، اقسام و شرایط اعتکاف را مور د بحث قرار می دهد و به شرایطی همچون عقل، بلوغ، ایمان، نیت، روزه، مکان و زمان و... اشاره می کند و مباحثی از قبیل اعتکاف در ماه رمضان و در سفر و موارد جواز خروج از مسجد در ایام اعتکاف مثل قضای حاجت، غسل، عیادت مریض، نماز جمعه و... را بررسی می کند.مؤلف در این رساله همچنین مبحث جواز اشتراط برای خروج از اعتکاف و محل و کیفیت و فایده این شرط را مورد بحث قرار داده است و در خاتمه، مسائلی از قبیل انچه بر معتکف حرام است; مثل استمتاع از زنان، بیع و شرا، جدال و... و نیز کفاره فاسد کردن اعتکاف را با محرمات مذکور، مورد بحث قرار می دهد. عنوان: ولایت در قرآن و روایات
دانش پژوه: رضا کهساری
استاد راهنما: حجة الاسلام و المسلمین سید مهدی احمدی جمال ابادی
سطح: سه،رشته: معارف قرآن، 328ص،1379.
مؤلف پس از ارائه یک مقدمه، به بررسی ایات متعددی در موضوع مزبور می پردازد; از جمله ایاتی را که مورد تحقیق و بررسی قرار داده است، ایات امامت، ولایت، تبلیغ، اکمال دین، صادقین، مودت، مباهله، تطهیر، انذار و... است.
وی با تبیین واژه های وارد شده در ایات از منظر لغویین و مفسرین و نیز وجه استدلالی ایات مزبور و ارائه شواهدی از روایات، مباحث را به گونه ای شیوا و مبسوط ادامه داده و در موارد لازم به شبهات مطرح شده نیز پاسخ می گوید.
ارزیابی دیدگاه مفسرین شیعی و سنی از جمله دیدگاه علامه طباطبائی(ره) و فخررازی راجع به ایات مورد بحث، از جمله مطالبی است که نگارنده به آن اهتمام ورزیده است.
از دیگر ویژگی های رساله مزبور، این است که مؤلف در بخش پایانی هر مبحث، جمع بندی و نتیجه گیری کرده است. عنوان: پژوهشی نو در قصص قرآن
دانش پژوه: محمد حسن صادق پور مقدم
استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین علی اکبر الهی خراسانی
سطح: سه، رشته: معارف قرآن،181ص،1379.
رساله مزبور مشتمل بر یک مقدمه و هشت فصل است. مؤلف در مقدمه این رساله، به جایگاه قرآن در معارف اسلامی و حجم پژوهش های قرآنی انجام شده در زمینه قصص قرآن و انگیزه تحقیقش در این موضوع می پردازد و پس از ذکر مقدمه، با بیان معنای واژه قصه از منظر لغویین و معنای اصطلاحی آن، به علل گرایش قرآن کریم به قصه و اهداف قصص قرآن و الگوپذیری از قصه های قرآن می پردازد. از این رو، مؤلف در فصل اول به بیان معنای لغوی و اصطلاحی قصه و پیشینه قصه در جهان و در فصل دوم، علل گرایش قرآن به قصه و جایگاه قصه در قرآن و در فصل سوم، پیدایش اسرائیلیات و قصاصین و موضع ائمه(ع) در مقابل قصه گویان و در فصل چهارم، حق بودن قصص قرآن و فرق آن ها با سایر قصص و مقابله قرآن با افسانه های تورات و انجیل و در فصل پنجم، اهداف دینی و اجتماعی و تاریخی و تربیتی قصص قرآن و در فصل ششم، الگوهای مثبت و منفی قصه های قرآن و در فصل هفتم، ویژگی های ساختاری قصه های قرآن و جاذبه و فصاحت و بلاغت در قصه های قرآن را مورد بحث قرار داده است و در آخرین فصل، با بیان کتاب شناسی قصه های قرآن به جایگاه کتاب شناسی در حوزه پژوهش علوم قرآنی پرداخته است. عنوان: حج و مذاهب خمسه
دانش پژوه: محمد موحدی
استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین عبداللهی نژاد
سطح: سه، رشته: فقه، 167ص،1379.
رساله مزبور از یک مقدمه و پنج فصل تشکیل شده است. نگارنده در مقدمه، اهتمام اسلام به امر حج و اثار آن را یاداور می شود و پس از ذکر مقدمه با تبیین واژه لغوی حج و اصطلاحی فقهی آن، به احکام فقهی و ادله حج پرداخته و استطاعت را از منظر فقه شیعی و مذاهب چهارگانه اهل سنت مورد بحث قرار داده است.
در بخش دیگر این رساله، اعمال عمره را مورد تحقیق قرار می دهد. از این رو در فصل اول، بحث میقات های احرام و در فصل دوم، واجبات و مستحبات احرام را بحث کرده است، آن گاه با تبیین اعمال حج و اقسام آن، به برخی از احکام حج از جمله حکم وقوف، رمی جمرات، هدی و... اشاره می کند.
در آخرین فصل، حکم حصر و صد را از دیدگاه لغت شناسان و علمای حنفی و شافعی و شیعی مورد تحقیق قرار داده است. عنوان: ترجمه و تعلیق کتاب حج از فقه القرآن(قطب راوندی)
دانش پژوه [ مترجم :] زین العابدین طالع زاده
استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین محمود یزدی مطلق (فاضل)
سطح: سه،رشته: فقه، 194ص،1379.
رساله مزبور یک مقدمه و دوازده باب دارد. در مقدمه این رساله، به اثار بعضی از عبادات، و زندگی مؤلف کتاب فقه القرآن (قطب راوندی) اشاره شده است.
پس از ذکر مقدمه با بیان واژه حج از منظر لغویین و معنای اصطلاحی آن، به دلیل وجوب حج و معنای استطاعت و انواع و اعمال و واجبات حج پرداخته است. بنابراین در باب اول، دلیل وجوب حج و در باب دوم، معنای لغوی و اصطلاحی حج و عمره و در باب سوم، معنای استطاعت و در باب چهارم، انواع حج و نحوه به جا اوردن عمره و حج تمتع و در باب پنجم، با اشاره به ایات و روایات در مورد حج، ماه های حج، طواف، سعی بین صفا و مروه را مورد بحث قرار داده است. مؤلف در باب ششم، به اعمال حج تمتع و واجبات احرام و در باب هفتم، واجبات حج قرآن و افراد و بیان معنای رفث، فسوق، جدال و تجارت در ضمن اعمال حج و همچنین بنای کعبه و در باب هشتم، اعمال منا و بیان ایام تشریق و در باب نهم، ممنوعات احرام و بیان احکام صید و در باب دهم، حصر و صد و معنای حصر و در باب یازدهم، به حج عمره و معنای اتمام حج پرداخته است. سرانجام در آخرین باب این رساله از مسائل متفرقه حج، از قبیل ظلم و جدال در حرم و معنای جدال، فضیلت قرائت سوره های حج، نبا، معنای اعمی و... سخن به میان آمده است. عنوان:ترجمه و تحقیق کتاب ایات العقائد(مرحوم آیة الله سید ابراهیم حجازی طبسی)
دانش پژوه [ مترجم :] رامین گلمکانی
استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین علی اکبر الهی خراسانی
سطح: سه،رشته: عقاید، 577ص،1379.
مؤلف در مقدمه این رساله، اشاره ای به طریقه و روش خود در این رساله نموده است و بعد از ذکر مقدمه، با بیان بعضی از صفات و معجزات قرآن با استفاده از ایات و روایات به ذکر بحث تدبر و تفکر پرداخته و آن گاه وارد بحث اصول دین شده است و در بحث توحید، مراحل توحید و اثار اجتماعی و فردی اعتقاد به توحید و صفات الهی، مثل علم، قدرت، عدل و اسمای حسنای خداوند را مورد بحث قرار داده است. سلاس مؤلف مبحث جبر و تفویض، قضا و قدر، بداء، هدایت و ضلالت، سعادت و شقاوت را مطرح نموده و در ادامه بحث اصول دین، وارد بحث نبوت شده و مباحثی از قبیل نبوت عامه، دلایل احتیاج به بعثت انبیا، اهداف انبیا، عصمت انبیا، وظایف انبیا، طریقه شناخت انبیا، نبوت خاصه، اعجاز قرآن و سایر معجزات انبیا، خصایص و اوصاف انان، بالاخص خصایص پیامبر اسلام حضرت محمد(ص) را مورد بحث قرار داده و در ادامه، مبحث امامت را مطرح کرده است. وی آن گاه به مباحثی مثل معنای امامت و ولایت، دلایل احتیاج به امام، طریقه انتخاب امام می پردازد و با استفاده از ادله نقلیه از کتاب و سنت، به امامت امام علی(ع) اشاره می کند و ایات و روایاتی را که مربوط به حضرت علی(ع) و معصومین(ع) است مورد بحث قرار می دهد; مثل ایه ابلاغ; ایه تطهیر و...; حدیث غدیر; حدیث مدینة العلم; حدیث ثقلین و.... در خاتمه، مبحث معاد را مطرح کرده که در این مبحث، به عالم برزخ; ادله اثبات معاد و مساله شفاعت اشاره می کند.
ناگفته نماند مؤلف در این رساله، بعد از هر بحثی روایات مربوط به آن بحث را در اخر همان بحث ذکر می کند. پایان نامه های طلاب مؤسسه اموزش عالی باقرالعلوم عنوان: فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن
دانش پژوه: عبدالله نظرزاده اوغاز
استاد راهنما: آیة الله محمد هادی معرفت
استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین سید محمد تقی آل غفور
سطح: کارشناسی ارشد، رشته: علوم سیاسی، 385ص، 1379.
از آن جا که قرآن کریم، کتاب الهی مسلمانان، حاوی قواعد و قوانین الهی برای تامین سعادت بشری است و غایت هر جامعه و نظام سیاسی اسلام نیز هست، مبانی و اصول علوم انسانی بر مبنای اندیشه اسلامی را باید در ایات قرآنی جستجو کرد، به خصوص در علوم سیاسی، که تدبیر امور جامعه انسانی را بر عهده دارد. برای ورود عالمان و دانشوران سیاسی در محضر قرآن و تدبر در ایات الهی، اولین قدم، فهم مراد و معنای حقیقی اصطلاحات و واژه های قرآنی و اشنایی دقیق با آن هاست که بر مفاهیم سیاسی دلالت دارند و آن را به مخاطبان منتقل می کنند. این پژوهش عهده دار «تبیین معنای اصطلاحات و واژه های سیاسی قرآن کریم » و تا حد امکان، معادل یابی آن ها در علوم سیاسی و همچنین ارائه این اصطلاحات در چارچوب یک مدل و چارچوب سیاسی است.
برای رسیدن به معنای حقیقی همچنین معادل یابی مناسب هر اصطلاح، از روش «زبان شناسانه قومی » )، Ethnoliniquistics) که توشیهیکو ایزوتسو دین شناس و قرآن پژوه ژاپنی در تحلیل «مفاهیم اخلاقی دینی قرآن کریم » از آن بهره گرفته، استفاده شده است. بر این اساس در فصل اول این پژوهش، حدود چهارصد اصطلاح و واژه سیاسی قرآنی ریشه یابی و معادل یابی و تحلیل شده اند.
با توجه به وجود نظریات و تفکراتی که قرآن کریم را کتابی غیر سیاسی و مرتبط با حوزه فردی و معنوی انسان قلمداد می کنند، در فصل دوم، با به کارگیری «تحلیل گفتمانی » )، Discourse Analysis) به عنوان «تکنیک و چارچوب برای ساماندهی اصطلاحات سیاسی قرآن در گفتمان های سیاسی » در صدد این فرضیه بوده ایم که قرآن کریم، در ابعاد مختلف سیاسی اجتماعی حاوی مقررات، الزامات و قوانینی است که حداقل، حکومت اسلامی «مدینة الرسول » را سامان داده و در دوره ای از تاریخ اسلام، این گفتمان سیاسی را حاکمیت بخشیده است. ساماندهی گفتمان های سیاسی قرآن، در فصل دوم براساس محورهای زیر است: گفتمان نهادسازی و اقتدار بخشی; کار ویژه های دولت; اسیب شناسی و دشمن شناسی; فرهنگسازی و جامعه پذیری; دشمن ستیزی و عوامل مؤثر برتحولات سیاسی و اجتماعی.
روش و نظریه سیاسی که عامل ارتباط دهنده و هم اهنگ کننده گفتمان های قرآنی است، نظریه سیاسی هنجاری )، Normative) با رهیافت اجتماع گرایی است که در آن کشف یا کاربرد اندیشه های اخلاقی در عرصه روابط سیاسی به عنوان اصل مطرح است و به باورها و کنش ها و رفتارهای انسان وضعیت مند )، Situated) که در جامعه ساخته و تربیت می شود و برای خیر و نفع عمومی و مشترک تلاش می کند، توجه دارد. در واقع سیر تکوین این پژوهش، از لحاظ روشی، عکس ترتیب ذکر شده در چکیده بوده است; یعنی براساس نظریه سیاسی هنجاری، اصطلاحات مورد نظر از قرآن کریم، استخراج و با بهره گیری از تحلیل گفتمان، چینش و بر طبق نظریه «زبان شناسانه قومی » تحلیل شده اند. عنوان: تحول نظری فقه سیاسی شیعه از مشروطیت تا انقلاب اسلامی
دانش پژوه: عباس حیدری بهنوئیه
استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین سید محمد تقی آل سیدغفور
استاد مشاور: دکتر علی رضا صدرا
سطح: کارشناسی ارشد، رشته: علوم سیاسی، 122ص، 1379.
شکل گیری اجتهاد دین شناختی جامع و ناب، گفتمان ولایت را در فقه سیاسی شیعه در دوره مشروطیت به بعد، مسلط ساخت و گفتمان حسبه را در حاشیه قرارداد. بیان ویژگی های این اجتهاد جدید و اثار آن هرچه باشد برای این پژوهش خیلی مهم نیست، بلکه انچه در درجه اول اهمیت قرار دارد، بیان عوامل شکل گیری این اجتهاد است.
این پژوهش همراه با ملاحظه بعضی از اصول معرفت شناسی و بایدها و نبایدهای مکتب هرمنوتیک، چارچوب نظری را طراحی می کند و در پرتو آن، عوامل زیر را به عنوان عوامل ذهنی و عینی شکل گیری اجتهاد جدید در فقه سیاسی شیعه در دوره مورد نظر، شناسایی می کند:
1. بسط تحقیقات اصولی; 2. گرایش فلسفی فقها; 3. افزایش نفوذ اجتماعی فقها; 4. همکاری متقابل استبداد و استعمار. عنوان: حکومت امام علی(ع) و عدالت اجتماعی
دانش پژوه:حسن کاملی فر
استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین محمد جواد ارسطا
استاد مشاور: دکتر علیرضا صدرا
سطح: کارشناسی، رشته: علوم سیاسی، 85ص، 1379.
این پایان نامه از یک مقدمه و سه فصل تشکیل شده است. مؤلف در مقدمه طرح تحقیق را بیان و در فصل اول، چارچوب نظری و مفهوم عدالت، جایگاه و منزلت آن از دیدگاه اندیشمندان و در کلام معصوم(ع) را تشریح کرده است. در فصل دوم، جریان سقیفه، پی آمدها و تاثیر آن در بی عدالتی جامعه مسلمین و نیز زمینه ها و عوامل پیدایش بی عدالتی در جهان اسلام بحث شده است. در فصل سوم، حکومت عدالت خواه امام علی(ع)، برنامه ها، طرح ها، سیاست ها و اقدامات عدالت گسترانه ان حضرت و نیز مشکلات و موانع برنامه های ایشان و نهایتا تاثیر حکومت کوتاه مدت امام در تبیین عدالت اجتماعی بیان شده است و در پایان نتایج تحقیق به صورت ذیل آمده است:
1. حکومت کوتاه مدت حضرت علی(ع) به عدالت، عظمت و حیات بخشید و آن حضرت عدالت را فدای مصلحت ننمود و حکومت را برای اجرای عدالت پذیرفت.
2. بدون حکومت و نظام سیاسی، اجرای عدالت اجتماعی غیرممکن و حکومت اسلامی همواره ضمانت اجرایی عدالت اجتماعی است.
3 . انسان های جاه طلب، مال دوست و نیز انسان های بی فکر و بی منطق، همواره مانع مهمی بر سر راه اجرای عدالت هستند. عنوان: نقش علمای نجف در انقلاب مشروطه (آخوند خراسانی)
دانش پژوه:مجید جاکیان
استاد راهنما: دکتر محمد علی اکبری
استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین سید محمد تقی آل غفور
سطح: کارشناسی ارشد، رشته: تاریخ، 117ص، 1379.
این نوشته کوشیده ابتدا لغت مشروطیت را بررسی کند آن گاه به تبیین نظریات علما و روشنفکران در مورد مشروطه که معتقد بودند حکومت مشروطه مساوی با حاکمیت قانون است بلاردازد. در فصل بعد به زمینه های انقلاب مشروطه ایران پرداخته شده است. فصل سوم به نقش روحانیان نجف در انقلاب مشروطه می پردازد و بیان کننده آن است که عالمان نجف علاوه بر همراهی با انقلاب مشروطه، مشروطه را مقوم اسلام می دانسته اند. فصل بعدی به بررسی زندگی نامه آخوند پرداخته است. در فصل پنجم، مواضع آخوند خراسانی بررسی شده است. فصل ششم نیز، به تبیین اندیشه های سیاسی آخوند خراسانی تعلق دارد که مؤلف در بحث مواضع و فکر سیاسی مرحوم آخوند به این نتیجه رسیده است که ایشان مشروطه را حکومتی موافق با اسلام و الترناتیو مناسب در عهد مشروطه می دیدند و مشروطیت را مانع استبداد می دانستند. عنوان: قاعده نفی سبیل در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران
دانش پژوه: حسین ابوالفضلی
استاد راهنما: دکتر محمد ستوده
استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین نجف لک زایی
سطح: کارشناسی، رشته: علوم سیاسی، 87ص، 1379.
قاعده نفی سبیل یکی از قواعد مهم در زمینه سیاست خارجی است که در عین حال، نحوه ارتباط آن با سیاست خارجی چندان مشخص نشده است و معلوم نیست قاعده مورد نظر غ اگونه در سیاست خارجی جای می گیرد و کدام چارچوب مفهومی می تواند ان را مورد مطالعه و بررسی قرار دهد. به همین مناسبت سؤالی اصلی در این پژوهش مطرح شده است که، غ اگونه می توان قاعده نفی سبیل را در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران مطالعه کرد؟ در پاسخ به این سؤال و با توجه به دو مفهوم «استراتژی و توان ملی » سعی شده است قاعده نفی سبیل در ابعاد نظری و عملی بررسی و مطالعه شود. از این روی، در ادامه پژوهش گفته شده است که «سیاست نه شرقی و نه غربی » استراتژی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران طی دو دهه گذشته بوده است و از این طریق با قاعده نفی سبیل ارتباط برقرار می کند، با توجه به این که مفهوم قاعده نفی سبیل و سیاست نه شرقی و نه غربی، استقلال است; سیاست فوق، وظیفه راهبردی قاعده نفی سبیل را در سیاست خارجی به عهده دارد. همچنین توان ملی، نقش قابل ملاحظه ای در ایجاد قدرت و استقلال برای پیش برد سیاست خارجی دارد. با توجه به این که اکثر مفسرین قاعده نفی سبیل را مشروط به توانایی و قدرت مسلمانان نموده اند، ارتباط آن با سیاست خارجی مشخص می شود و نشان می دهد قاعده نفی سبیل که اشاره به برتری مسلمین بر کفار و عدم سلطه انان بر مسلمانان دارد در صورتی عملی می شود که امکانات بالقوه مسلمانان به امکانات بالفعل تبدیل شود. به همین مناسبت، به امکانات و محدودیت های محیطی قاعده اشاره و در پایان گفته شده است که قاعده مزبور در طی دو دهه گذشته، مورد نظر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بوده و هست و در راستای عملی نمودن آن تلاش هایی صورت گرفته است. عنوان: فلسفه افرینش انسان از دیدگاه عقل و نقل
دانش پژوه: عبدالحسن افتخاری
استاد راهنما: حجة الاسلام و المسلمین دکتر احمد بهشتی
استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین دکتر محمد مهدی گرجیان
سطح: کارشناسی ارشد، رشته: فلسفه و کلام اسلامی، 141ص، 1379.
پژوهش حاضر، تلاشی مجدد برای پاسخگویی به سؤالی بسیار قدیمی است که اکنون حضوری تازه یافته است. برای انتخاب چنین موضوعی انگیزه و هدفی خاص مورد نظر پژوهشگر بوده که در مقدمه تحقیق امده است. هر چند در ابتدای امر به نظر می رسید این مبحث به دلیل شیوع آن در جمع نسل جوان جامعه به ویژه دانشجویان و نخبگان، مکررا مورد عنایت و پی گیری پژوهشگران دانشگاهی قرار گرفته باشد، ولی در مراجعات متعدد به کتابخانه های دانشگاهی با چنین عنوانی مواجه نشدیم و این خود به تازگی و مطلوبیت آن کمک رساند.
هدف اساسی در انجام دادن این پژوهش ارائه جواب های مناسب برای سؤال از منبع فیاض عقل و نقل بود. ما در بررسی های عقلی، به نظر فلاسفه و متکلمین و عرفا مراجعه و در بررسی های نقلی، به کتاب وحی و روایات معصومین(ع) به ویژه نهج البلاغه مولی الموحدین استناد کرده ایم.
در مقدمه، به منشا ایجاد این سؤال،که فضای طبیعی جامعه و فضای ویژه و احیانا غیرطبیعی باشد، اشاره شده است و نتایج عدم اهتمام به پاسخ مناسب این سؤال و ظهور بدبینی و پوغ اگرایی و نتایج و عوارض روانی و اجتماعی ناشی از آن به تفصیل مورد بررسی قرار گرفته است. این قسمت از مباحث در یک فصل و بخش های متعلق به آن گنجانده شده است.
در دو فصل دیگر باتحلیل بیشتر موضوع، معنای هدف و غایت و علت نهایی، مورد بررسی قرار گرفته و پرسش از «هدف خالق از خلقت انسان »، و همچنین پرسش از «هدف مخلوق از خلق شدن » به عنوان موضوع های اساسی این پژوهش مورد توجه بوده اند. ما در بخش های متعدد، پاسخ های لازم را از فلسفه و عرفان و همچنین قرآن و روایات در حد میسور، جستجو نموده و به ترتیبی منطقی، مسائل را تحلیل و بررسی و نتیجه گیری لازم را ذکر کرده ایم.
خلاصه در این دو فصل، (ضمن نشان دادن هم اهنگی عقل و نقل در مواجهه با این مبحث) هدف خداوند از خلقت، به «اقتضاء ذات او و تجلی ذات حق تعالی » منسوب شده و هدف انسان از خلق شدن به «مطلق گونگی و بازگشت به مبدء خالقی و فاعلی » او منجر شده است.
در نهایت، تمام انچه در این پژوهش به دست امد همان چیزی بود که شعار جمیع موحدان عالم و تمامی انبیا و رسل الهی است; یعنی «انا لله وانا الیه راجعون ».
عنوان: اندیشه سیاسی طالقانی
دانش پژوه: علی شیرخانی
استاد راهنما: دکتر حاتم قادری
استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین ابوالفضل شکوری
سطح: کارشناسی ارشد، رشته: علوم سیاسی، 278ص، 1379.
طالقانی متولد زمان مشروطه خواهی مردم ایران بود که کودکی و نوجوانی خود را در این دوران سلاری کرد و با مفاهیمی چون ازادی، مبارزه با استبداد، دولت مشروطه اسلامی و مجلس شورای ملی اشنا گردید. این مفاهیم در شکل گیری اندیشه این نوجوان تاثیر به سزایی داشته است.
از سوی دیگر، ایشان جوانی و دوران تحصیل خود را در زمان رضاشاه گذراند که استبداد نوی در جامعه شکل گرفته بود و نظام سیاسی ایران از مسیر اصلی خود، یعنی مشروطه اسلامی منحرف گردیده بود و خط بطلانی بر مبارزات نوگرایان مسلمان و روشنفکران ایران (در زمان نهضت مشروطیت) کشیده شده بود. این معضل انحراف از اصول دولت مشروطه اسلامی در زمان محمد رضا پهلوی نیز ادامه پیدا کرد، به ویژه، پس از کودتای 28مرداد بر شدت آن افزوده شد.
طالقانی، حل معضل را در لزوم اصلاح نظام سیاسی ایران در چارجوب قوانین دولت مشروطه اسلامی و جلوگیری از انحراف آن دانسته و درمان آن را مقید بودن ان نظام سیاسی به قوانین مشروطه و رعایت مردم سالاری و دموکراسی توام با حکومت دینی می داند.
وی با توجه به اندیشه توحیدی خود در تکوین و تشریع، معتقد است که حاکمیت اصلی و اولی بر جهان هستی، از آن خداست و پس از او حاکمیت در زمین، از آن انسان است. از آن جا که انسان ها در زمین به علت روحیه استخدام طلبی دچار اختلاف و پراکندگی شدند، خداوند پیامبران را بر انان مبعوث کرد. در نظر شیعه پس از خاتم پیامبران(ص)، جانشین او که ائمه(ع) باشند حاکمیت خواهند داشت. در عصر عدم حضور امام، نوبت به فقهای عادل و عدول مؤمنین می رسد و به علت تعدد فقها و عدول مؤمنین، انتخاب و گزینش حاکم به وسیله رای مردم، معقول ترین و مطلوب ترین راه به نظر می رسد.
با این بیان، طالقانی به حکومت های مردم سالاری نزدیک می شود و داشتن ابزارها و نهادهای مردم سالاری را در حکومت های دینی لازم می داند. حکومت مردم سالاری که ایشان ارائه می دهد، تکیه بر ارای عمومی مردم و با توجه به معیارها و موازین متکامل و متحول اسلام است.
وی جهت برقراری قسط و عدل در جامعه، نظام شورایی را در کلیه سطوح جامعه مناسب می داند و اعتقاد دارد که حضور مردم در شوراها و اداره جامعه، نه تنها اهداف حکومت دینی را تضمین می کند، بلکه از انحراف و فساد حکومت نیز جلوگیری می کند.
عنوان: بررسی نقش علمای زنجان در انقلاب مشروطیت
دانش پژوه: یوسف خانمحمدی
استاد راهنما: دکتر علیرضا ملایی
استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین نجف لک زایی
سطح: کارشناسی، رشته: تاریخ، 100ص، 1379.
در این پژوهش سعی شده تا به دلایل هواداری یا مخالفت علمای زنجان در مواجهه با انقلاب مشروطه به عنوان سؤال اصلی پاسخ گفته شود. از این رو پایان نامه بر این فرضیه مبتنی است که نوع موضع گیری علمای زنجان در برابر مشروطیت رابطه مستقیمی با مبانی فکری، دینی و فهم اجتماعی انان دارد.
از مجموعه علمای زنجان، ملاقربانعلی، نمونه ای از علمای مخالف و شیخ ابراهیم زنجانی نمونه ای از علمای هوادار مشروطه بود که مورد بررسی قرارگرفتند و به این نتیجه دست یافتیم که ملاقربانعلی در اغاز به علت عدم شناخت کافی از ماهیت نظام مشروطه در برابران سکوت اختیار کرد، اما پس از اشراف بر کارکرد و وظایف این نظام و محتوای آن، به مخالفت با آن برخاست. البته مخالفت او به معنای هواداری از استبداد نبود; زیرا ایشان، قاجاریان را غاصب می شمرد، بلکه او مشروطیت را به مثابه سوغات غرب و کانالی برای نفوذ املاریالیسم به ویژه سلطه بریتانیا بر ایران ارزیابی می کرد و با توجه به این واقعیت، که حکومت مشروطه را دارای کاستی هایی اشکار در مقایسه با اندیشه حکومتی خود می یافت، با آن از در مخالفت درامد; زیرا هدف اساسی او اجرای احکام شرعی بود که خود راسا آن را در منطقه تحت فرمانش اعمال می کرد.
شیخ ابراهیم زنجانی عالمی مشروطه گرا و اشنا به تمدن غرب و دست اوردهای نو آن در حوزه سیاست، اقتصاد و علوم جدید و شخصیتی پژوهشگر و منتقد بود که اساسا حکومت را به مثابه امری عقلی می نگریست و شرع را در حوزه حکومت دخیل نمی دانست. او حتی بر این باور بود که پیامبر(ص) اسلام نیز، تعیین حاکم یا زمامدار پس از خود را به مردم واگذاشت. از نگاه او حکومت پارلمانی نتیجه تکامل اندیشه سیاسی است.
عنوان: بررسی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از دیدگاه امام خمینی(ره)
دانش پژوه: محمود یوسفی
استاد راهنما: دکتر ستوده
استاد مشاور: دکتر سید صادق حقیقت
سطح: کارشناسی، رشته: علوم سیاسی، 115ص، 1379.
مؤلف با مطالعه دیدگاه های حضرت امام(ره) در صحیفه نور و کتاب های دیگر ایشان، به این نتیجه رسیده که باید دیدگاه های امام خمینی(ره) در چارچوب منظمی قرار گیرد تا به ازمون فرضیه خود بلاردازید. لذا چارچوب نظری «هالستی » را، که برگرفته از کتاب مبانی تحلیل سیاست بین الملل است، برگزید.
انچه وی در این تحقیق خواهان دست یابی به آن است ازمون این فرضیه است که تمام اصول و اهداف و ابزارهای سیاست خارجی، براساس راهبرد و استراتژی «نه شرقی، نه غربی » تحقق می یابد و نیز در این رساله به این نکته پی ببرد که اگر این استراتژی رعایت نشود هیچ کدام از این دیدگاه های حضرت امام خمینی (ره) در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران تحقق نمی یابد. البته باید متذکر شد که امام عزیز(ره) در زمان حیاتشان همیشه بر این استراتژی تاکید داشتند و حتی به مسؤولین ایران سفارش می کردند لحظه ای از راهبرد «نه شرقی، نه غربی » حتی در امور کشور غافل نشوند.
عنوان: تطور مفهوم حاکمیت در اندیشه سیاسی اهل سنت و مقایسه دوره میانه با معاصر
دانش پژوه: محمد حیدری زاد
استاد راهنما: دکتر علیرضا صدرا
استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین نجف لک زایی
سطح: کارشناسی ارشد، رشته: علوم سیاسی، 183صفحه، 1379.
اندیشه سیاسی اهل سنت براساس واقعیت های عینی و تحولات تاریخی شکل گرفته و نسبت به آن ها متاخر بوده است و همیشه با توجه به شرایط و زمینه های متفاوت بیرونی و واقعیت های تاریخی در دوره های مختلف تاریخی تحول و تطور یافته است. در یک منظر می توان گفت اندیشه سیاسی اهل سنت تاریخمند است و در این تاریخمندی علت وجودی می یابد; به این معنا که اگر دهه اول تاریخ اسلام حذف شود، کلیت اندیشه سیاسی اهل سنت حذف می گردد و این پیوستگی اندیشه با واقعیت های تاریخی در حیات سیاسی اهل سنت باعث شده مفاهیم سیاسی در پی تحولات و شرایط زمانه متحول گردد. انچه این رساله دنبال آن است نشان دادن تطور مفهوم حاکمیت در اندیشه سیاسی اهل سنت در دو دوره حساس میانه و معاصر می باشد. مفهوم حاکمیت دوره میانه بر محور حاکم می گردد; یعنی حکومت با حاکم یک چیز است و با توجه به شرایط خاص دوره میانه، بحث این است که حق اعمال قدرت و اراده از آن کسی است که بتواند در شرایط بحرانی موجود، امنیت و وحدت و حفظ شریعت را به ارمغان اورد از این رو تمام مسائل مربوط به حاکمیت، از جمله شروط و صفات حاکم، شیوه های نیل به حاکمیت و الگوهای حکومتی، متناسب با شرایط زمانی تغییر می یابد. با توجه به واقعیت قدرت سلاطین در کنار خلافت، از تمام شروط حاکم صرف نظر و تنها به شوکت و قدرت بسنده می شود و همچنین شیوه استیلا در دست یابی به قدرت به عنوان شیوه مشروع، وارد اندیشه سیاسی اهل سنت می گردد.
در دوره معاصر با توجه به تحولات داخلی و خارجی در جهان اسلام و مطرح گشتن اندیشه های جدید در جهان معاصر و عرضه شدن مفاهیم جدید در عرصه اندیشه از یک طرف و از طرف دیگر، وقوع بحران خلافت در جهان اسلام، اندیشه سیاسی هل سنت به شدت تکان می خورد; چرا که خلافت محور فقه سیاسی اهل سنت درتاریخ بوده است. با توجه به همه این شرایط، از سوی اندیشمندان اهل سنت در پاسخگویی به مسائل پیش امده نظریات متفاوتی ارائه می گردد: برخی با بیان تفکیک دین از سیاست، نظام خلافتی در اسلام را امری سیاسی و غیرشرعی دانسته و به سکولاریسم روی می اورند و امر حکومت و حاکمیت را به عهده مردم می گذارند و برخی با تاکید بر مبانی اسلامی از یک طرف و واقعیت های موجود در جهان و تاثیر افکار جدید از طرف دیگر، دولت دینی و حکومت اسلامی را ارائه می دهند و بدین صورت، بین مبانی اسلامی و عناصر دمکراتیک در مقوله حاکمیت جمع می کنند.
پی نوشت:
× مالک بن انس به منظور مقابله با ابن اسحاق، اتهام او را به تشیع دامن می زد تا کتاب ابن اسحاق را بی اعتبار کند; به همین سبب از کتاب مغازی موسی بن عقبه دفاع کرده آن را صحیح ترین کتاب مغازی اعلام می کرد.

ارسال نظر