پایان نامه ها
منابع : فصلنامه پژوهش و حوزه، شماره 3 | تاریخ درج : ‎1388/7/16 | بازدید : 2665
کلید واژه ها :

پایان نامه های طلاب مرکز مدیریت حوزه علمیه قم

عنوان: قاعدة جواز البدار و عدمه لذوی الاعذار و تفصیل البحث فی التیمم

مؤلف: علی قریب دوست

استاد راهنما: آیة الله شیخ عباسعلی عمید زنجانی

استاد داوران: حجة الاسلام والمسلمین رحمتی، حجة الاسلام والمسلمین حسینی بیان

سطح: سه، رشته: فقه، 149ص، 1379

در این پژوهش، که از یک مقدمه و پنج فصل تشکیل یافته، یکی از مطالب مهم فقهی بررسی شده است. برخی مباحث آن از این قرار است: المقدمة: اهمیة المسالة، الاسئلة الموجودة حول المسالة. الفصل الاول: فی تعریف الاجزاء الماخوذة فی العنوان. الامر الاول:...، الفصل الثانی: فی ذکر اقوال فقهاء الشیعة و اهل السنة فی القاعده. الفصل الثالث: فی بیان ادلة الاقوال و تحقیقها. الامر الاول: فی بیان صور المسالة. الامر الثانی: فی البحث الثبوتی حول مسالة البدار. الامر الثالث: فی مقام الاثبات و تحقیق مقتضی الادلة فی القاعدة. الادلة التی استدل بها القائل بعدم جواز البدار بقول مطلق و هی الاول:...، ثم انه استدل للقول بجواز البدار بقول مطلق بامور الاول:...، اقول: و مقتضی التحقیق هذا القول الاخیر. الامر الرابع: فی تحقیق مقتضی الاصل العملی فی المسالة. الامر الخامس: فی احکام الفروع المترتبة علی الحکم بحسب القاعدة. الفصل الرابع: فی ذکر جملة من اهم مصادیق القاعدة منها.... الفصل الخامس: فی تفصیل البحث فی التیمم. الامر الاول:... الامر الرابع:.... استدل للقول بعدم جواز البدار ولزوم التاخیر... بامور:...، و استدل للقول الثانی ای جواز البدار... بامور:... القول الثالث:... الاستدل للقول الرابع و الجواب عنه... الاستدلال للقول التاسع والجواب عنه. الامر الخامس: جملة من الفروع المترتبة علی المساله فی التیمم.

×××

عنوان: پژوهشی فقهی اخلاقی پیرامون غیبت

مؤلف: رحمت الله کریم زاده

استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین حسینی خراسانی

استاد داوران: حجة الاسلام والمسلمین نکونام حجة الاسلام والمسلمین رحمتی

سطح: سه، رشته: فقه،142ص، بهار 1379

نگارنده پیرامون کردار ناپسند غیبت، طی هشت فصل، پژوهشی فقهی اخلاقی انجام داده و پس از مقدمه، در فصل اول تعریف و مفهوم لغوی اصطلاحی غیبت را آورده است.

وی فصل دوم را به اقسام غیبت (به اعتبار غیبت کننده و غیبت شونده) اختصاص داده، و در فصل سوم احکام غیبت را به استناد آیات، روایات، اجماع و عقل بیان کرده است و با این پرسش که گناه کبیره چیست؟ آیا غیبت از گناهان کبیره است؟ بحث را پی گرفته است.

«عوامل غیبت » عنوان فصل چهارم است. در فصل پنجم آثار سوء غیبت، زیان های شخصی اجتماعی، آثار روانی، تاثیر غیبت در عبادات و رابطه غیبت با سایر گناهان بررسی شده است. موضوع فصل ششم مستثنیات غیبت نام گرفته که مؤلف به یازده مورد اشاره و در آخر فصل، حکم غیبت غیر مؤمنین را نیز، بیان کرده است. مستثنیات غیبت از این قرار است:

1. تظلم و دادخواهی; 2. غیبت متجاهر به فسق; 3. غیبت در مقام مشورت; 4.غیبت در مقام استفتا و پرسش از حکم شرعی; 5. غیبت به قصد نهی از منکر; 6. غیبت بدعت گزار; 7. تفسیق ناقل روایت و شهادت فاسق; 8. غیبت جهت هشدار; 9. دفع ضرر از غیبت شونده; 10. لقب مشهور; 11. رد کسی که به دروغ ادعای نسبی کند.

فصل هفتم به علاج غیبت پرداخته و در این باره از سه مطلب مهم یاد شده است: الف) پشتوانه اعتقادی و ایمان; ب) یاد خدا; ج) خود آگاهی، انتقادپذیری و انتقاد از خود. در فصل پایانی این پژوهش، مباحثی نظیر کفاره غیبت، حرمت استماع غیبت و رد غیبت و دفاع از برادر دینی به چشم می خورد. و سرانجام فهرست های کتاب، پایان بخش این نوشتار است.

×××

عنوان: بیعت در نظام فقهی سیاسی اسلام

مؤلف: سید ابوالفضل موسویان

استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین مرتضی فهیم کرمانی

استاد داوران: حجة الاسلام والمسلمین نکونام حجة الاسلام والمسلمین واعظی

سطح: سه، رشته: فقه، 129ص، 1379

نگارنده در این پژوهش موضوع بیعت در نظام فقهی سیاسی اسلام را بررسی کرده و پس از مقدمه، معنای بیعت، بیعت در قرآن و بیعت در سنت را بیان و به موارد بیعت پیامبر اشاره کرده است. «بیعت و رای » قسمت دیگری است که مؤلف درباره آن چهار توجیه را مطرح و نقد کرده و پس از نتیجه گیری شرایط همسان بیعت و رای را گفته است. در مبحث «بیعت و مشروعیت » به مباحثی از این دست پرداخته است:... حکومت مردمی و استبدادی، معنای مشروعیت، مشروعیت در فلسفه سیاسی و جامعه شناسی سیاسی، مشروعیت و کارآمدی، انواع مشروعیت....

گردآورنده در بحث «دیدگاه اسلام در مورد مشروعیت حکومت » ابتدا نظریه نصب را مطرح می کند و بعد از توضیح مطلب سؤال هایی پیرامون این نظریه بیان می دارد و در توضیح حکومت در نگاه دین به این مطالب اشاره می کند: 1. حق مردم و حکومت; 2. حکومت و امانت الهی; 3. شرایط و وظایف حاکم; 4. وظایف مردم در رابطه با حکومت.... سپس نظریه مشروعیت غلبه و زور را طرح و رد می کند. در آخر به طرح نظریه انتخاب می پردازد و در این باره دیدگاه اعتبار رای اقلیت یا اکثریت را مطرح و سپس نقد و بررسی می کند و شبهه های موجود را پاسخ می دهد.

«بیعت نوعی قرارداد» موضوع قسمت دیگری از این نوشتار است که مؤلف در آن به ارائه مباحثی از قبیل بیعت در کلمات فقها، تفاوت عقد و ایقاع، انواع قراردادها، بیعت و لزوم وفا، پرداخته است.

آخرین قسمتی که در این پایان نامه آمده، «بررسی بیعت های پس از پیامبر» است که مطالب ذیل در آن به چشم می خورد: 1. بیعت با ابوبکر و واکنش علی بن ابی طالب(ع)، ایرادهای این بیعت; 2. بیعت با عمر، ایرادهای آن; 3. بیعت با عثمان، ایرادهای آن; 4. بیعت با علی(ع); 5. بیعت با امام حسن(ع)، کناره گیری از حکومت; 6. بیعت با امام حسین(ع)، برداشتن بیعت از اصحاب; 7. بیعت با امام زمان(ع).

×××

عنوان: بلوغ در مذاهب مختلف اسلامی با تاکید بر فرقه ناجیه امامیه اثنی عشریه

مؤلف: علی رجبی

استاد راهنما: آیة الله محمدهادی معرفت

استاد داوران: حجة الاسلام والمسلمین نکونام حجة الاسلام والمسلمین رحمتی

سطح: سوم، رشته: فقه،141ص، 1379

پایان نامه مزبور از یک مقدمه و پنج بخش تشکیل یافته و گردآورنده در این پژوهش، مساله بلوغ را در مذاهب مختلف اسلامی با تاکید بر فرقه ناجیه امامیه اثنی عشریه بررسی کرده است. در بخش اول مبادی بحث بلوغ مطرح و طی سه فصل به پیشینه تحقیق، آشنایی با واژه های بحث و تعریف بلوغ از دیدگاه روان شناسی و علوم طبیعی اشاره گردیده است.

عنوان بخش دوم که از سه فصل تشکیل شده مستند آرای فقهاست. مؤلف در فصل نخست به مستند فقها از قرآن اشاره کرده و در فصل دوم مستند فقها از سنت و اجماع را آورده است. در این فصل به روایات دال بر سن بلوغ پسران، دختران (روایات نه سالگی، روایت سیزده سالگی) نیز پرداخته و در پایان آن علاج اختلاف روایات را نیز مطرح ساخته است. فصل سوم این بخش به بررسی بلوغ در کلام فقیهان اختصاص یافته است.

نقد و بررسی نظریه مشهور موضوع بخش سوم است که در سه فصل: 1. بررسی نقش عنصر زمان و مکان در شناخت موضوع; 2. تجزیه و تحلیل موضوع; 3. نقد و بررسی مستند آرای مشهور، بیان شده است. بخش چهارم موضوع بلوغ از دیدگاه اهل سنت را مطرح کرده است. در بخش پنجم متعلقات بحث بلوغ را گفته است که شامل مباحثی نظیر بلوغ در قوانین بشری و حقوقی کشورها، ملاک بلوغ و... می شود. با این بخش، پژوهش به پایان می رسد.

×××

عنوان: تحلیلی بر سوگندهای قرآن

مؤلف: محمد فاکر میبدی

استاد راهنما: آیة الله محمد هادی معرفت

استاد داوران: حجة الاسلام والمسلمین امامی حجة الاسلام والمسلمین آشتیانی

سطح: چهار، رشته: تفسیر و علوم قرآن، 330ص، 1379

مؤلف بعد از یادآوری مطالبی در پیش نوشتار بخش های متنوعی درباره سوگندهای قرآن آورده است که چنین است: کلیات. در این بخش تعریف قسم، ریشه یابی واژگان، تاریخچه سوگند، سوگند در جوامع مختلف، منشا سوگند، پیمان سوگندی و راز قسم خوردن آورده شده است.

مقدمه ای بر سوگندهای قرآن بخش بعدی است که از مباحث پیشینه پژوهش در سوگندهای قرآن، درآمدی بر سوگندهای قرآن، ارکان قسم،... و تنوع ادبی سوگند و... فراهم آمده است. در بخش سوگندهای التزامی قرآن مباحثی نظیر سوگندهای التزامی خداوند، انبیا، مردمان و شیطان به چشم می خورد. بخش سوگندهای تحقیقی قرآن از مطالبی همانند سوگندهای تحقیقی خداوند، سوگند به ذات مقدس خداوند، سوگند خداوند به جان پیامبر، قرآن و آفریده های گوناگون (سوگندهای مثبت و منفی)، نمایه سوگندهای خداوند، سوگندهای تحقیقی پیامبر و مردم و سوگند اهل بهشت و دوزخ تشکیل یافته است.

سوگندهای فقهی و حقوقی قرآن، بخش دیگری از پایان نامه است که به موضوع سوگند لغو و معتبر، سوگند و موضع گیری قرآن، سوگند فقهی و سوگند حقوقی پرداخته است.

بخش پایانی این نوشتار با عنوان نگاهی به سوگندهای عهدین آغاز و با مباحثی همچون آشنایی با عهدین (قدیم و جدید)، سوگند در کتاب مقدس، تنوع سوگند در عهدین و مقایسه قسم های قرآن و عهدین پی گرفته می شود.

مؤلف نوشتار خود را با ذکر فهرست های مطالب، قسم ها، آیات و منابع به انجام می رساند.

×××

عنوان : نقش فطرت در خداشناسی و عوامل انحراف از آن

مؤلف: علی اکبر پرچ (محمدی)

استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین دکتر احمد بهشتی

استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین فیاضی

سطح: چهار، رشته: کلام، 273ص، 1379

این پایان نامه از سه بخش اصلی و چندین فصل متنوع تشکیل شده و مؤلف نقش فطرت در خداشناسی و عوامل انحراف از آن را بررسی کرده است. در بخش نخست، به طرح مبادی و مقدمات بحث می پردازد و دارای چهار فصل است: در فصل اول آن از موضوع هایی نظیر معنای لغوی و اصطلاحی فطرت، اصطلاحات امور فطری و فطرت، ویژگی های فطرت الهی مقایسه واژه طبیعت، غریزه و فطرت، تفاوت های غریزه و فطرت، فرق عادت و فطرت و... بحث می کند.

تاریخچه بحث فطرت در خدا شناسی عنوان فصل دوم، و اثبات فطرت الهی در انسان موضوع فصل سوم است که در آن به چهار روش شهودی، نقلی، تعقلی و تاریخی اشاره کرده است.

فصل پایانی این بخش درباره تقسیمات فطرت است و در آن از بینش های فطری، گرایش ها و کشش های فطری، (غرایز، عواطف، انفعالات و احساسات) و ویژگی های گرایش های انسان سخن به میان آمده است.

پدید آورنده در بخش دوم، طی سه فصل به نقش فطرت در خداشناسی پرداخته و در فصل نخست پس از ذکر مقدمه با طرح پرسش هایی نظیر کمال چیست؟ آیا کمال انسان قابل تجربه است؟ کمال حقیقی انسان چیست؟ به دنبال شناخت کمال رفته است. فصل دوم با ذکر این نکته که انسان فطرتا به کمال میل دارد این مباحث را بررسیده است: حقیقت جویی یا حس کنجکاوی، علم حضوری انسان به خدا در فلسفه، قرآن و سنت، قدرت طلبی، میل به عشق و پرستش، فطرت رجاء، نقد و بررسی نظریه ترس، حس دینی و.... در فصل سوم اشکال هایی را مطرح می کند و آن گاه به پاسخ آن ها می پردازد.

بخش سوم این نوشتار در سه فصل تنظیم گشته است: در فصل اول ابتدا چیستی انحراف مطرح می شود، آن گاه عوامل انحراف از فطرت الهی و عوامل درونی انحراف از فطرت: 1. هوای نفس; 2. غفلت; و عوامل بیرونی: 1. شیاطین جنی (تزیین اعمال زشت، وعده های دروغین)، 2. شیاطین انسی (مقلدان منحرف، حاکمان ناصالح، معلمان گمراه) بررسی شده است. فصل دوم به تبعات انحراف از فطرت الهی پرداخته و در فصل سوم عوامل مؤثر در بازگشت به فطرت را بر شمرده است. نویسنده با این فصل، پژوهش خود را به انجام رسانده است.

پایان نامه های طلاب مؤسسه آموزشی امام خمینی (ره)

موضوع: دیدگاه های روانشناختی خداگرایی و پایه های آن در قرآن

دانش پژوه: رحیم ناروئی نصرتی

استاد راهنما: دکتر محمود منصور

استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین سید محمد غروی

سطح: کارشناسی، رشته: روان شناسی، 1379

در این نوشتار نظر جمعی از روانشناسان نظیر ویلیام جیمز، استنلی هال، زیگموند فروید، جیمز بیست پرت، جیمز ایچ لیوبا، یونگ، تالس، پیاژه، مزلو و ویکتور فرانکل را مورد ارزیابی قرار داده ایم. نظریه های روان شناسان به دو دسته بزرگ قابل تقسیم است:

1. دیدگاه های فطری نگر; 2. دیدگاه های عارضی نگر.

از این دو دسته، گروه اول با قرآن و روایات مطابقت می نمایند و یا به گونه ای همپوشی دارند. اگر چه همین دیدگاه ها نیز جمیع رفتار مذهبی انسان را تبیین نمی کنند. اما گروه دوم به سختی با منابع اسلامی هماهنگ می باشند و یا این که در بسیاری از جهات در تعارض هستند. از دسته اول از ویلیام جیمز و یونگ می توان نام برد و از دسته دوم فروید و لیوبا شاخص می باشند. از نظر دسته اول دین با زندگی انسان گره خورده و خدا جزء جدانشدنی زندگی فردی و اجتماعی اوست. اما به نظر دسته دوم خدا بر اثر رشد شناختی و عاطفی انسان، به تدریج از صحنه حیات بشری محو خواهد شد. قرآن و روایات دو ریشه مکمل و متعامل برای خداگرایی انسان ارائه نموده اند که عبارتند از: 1.فطرت; 2. عقل. اگرچه ما می توانیم در بررسی قرآنی خود سه امر دیگر را نیز بیابیم که می توانند به منزله ابزار فطرت برای میل انسان به سوی خدا باشند: 1. حس زیبای خواهی; 2. حس مذهبی و دینداری; 3. تمام قوای مهم انسانی.

از مجموع این بررسی به این نتیجه رسیده ایم که خداگرایی انسان در جمیع ابعادش، در سایه دیدگاه های روان شناختی قابل تبیین نیست بلکه کامل ترین روشنگری چیزی است که در قرآن به آن پرداخته شده است. اگرچه بعضی دیدگاه های روان شناختی خیلی با آنچه در قرآن وجود دارد، نزدیک است.

×××

موضوع: خوارج در نگاه امام علی(ع)

دانش پژوه: ولی الله عیسی زاده

استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین یعقوب جعفری

استاد مشاور: حجه الاسلام والمسلمین محمد دشتی

سطح: کارشناسی ارشد، رشته: الهیات و معارف اسلامی،1379

پیدایش فرقه خوارج که به ظاهر در جنگ «صفین » به وجود آمد زخم تازه ای بر پیکر جامعه اسلامی بود. این گروه متعصب و پرخاشگر، که نقاب تقوا و دینداری بر چهره زده بودند با عقاید و باورهای عجیب و دور از منطق خود، همواره برای حکومت نوپای امیرالمؤمنین علی(ع) و در واقع برای حکومت اسلامی مشکل ساز بودند و پی در پی فتنه انگیزی می کردند و مشکلات زیادی بر سر راه حاکمیت اسلام پدید می آوردند; به همین دلیل، چهره حقیقی آنان می بایست روشن شود و ماهیت فراپرده شان مشخص گردد; از این رو امام علی(ع) که آنان را مردمی کم عقل و آلت دست شیطان خطاب می کند در چندین مرحله برخوردهای متفاوتی با آن ها داشت و ضمن آن که نظر صریح اسلام را درباره حکمیت و برخی مسائل دیگر بیان فرمود، توانست گروهی بی غرض از این بی خردان را از سراشیبی سقوط نجات دهد، ولی گروه دیگری که همچنان بر لجاجت و عصیانگری اصرار می ورزیدند، در نبردی سخت با سپاهیان امیر مؤمنان به هلاکت رسیدند. امام(ع) دیدگاه و نظر خاصی به این گروه و تفکراتشان دارد که باید به تامل و تفکر در آن ها پرداخت.

×××

موضوع: نقد و بررسی روش تفسیری «تفسیر المنار»

دانش پژوه: علی اوسط باقری

استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین محمد علی مهدوی راد

استاد مشاور: حجة الاسلام بابایی

سطح: کارشناسی ارشد، رشته: علوم قرآنی،1379

تفسیر المنار یکی از تفاسیر مهم اهل سنت و از پرآوازه ترین تفاسیر قرن چهاردهم است. این تفسیر در برهه ای پای به عرصه نهاد که افکار و اندیشه های جدید در میان اندیشمندان مسلمان گسترش یافته و مسلمانان در پی آشنایی با دو رویه تمدن جدید در تکاپوی بازیابی عظمت از دست رفته و رسیدن به پیشرفت و ترقی بودند.

پدید آورندگان المنار از فعالان عرصه اجتماعی و فرهنگی و از پیشگامان نهضت اصلاح طلبی و بازگشت به قرآن بودند و با رویکردی نو به تفسیر قرآن اقدام کردند. بدین سان شناخت و شناسایی برجستگی ها، کاستی ها، روش ها و مبانی تفسیری تفسیر المنار به عنوان یکی از تفاسیر مهم قرن اخیر موضوعی شایسته پژوهش است.

تفسیر المنار آغازگر گرایش اجتماعی در تفسیر به شمار می رود. نگاه المنار به قرآن، نگاهی هدایت جویانه است. پدیدآورندگان المنار در پی آنند تا از طریق ارائه نشانه های هدایتی قرآن،مسلمان را با مفاهیم اجتماعی قرآن آشنا ساخته، راه رسیدن به سعادت دنیا و آخرت را بنمایانند. یکی دیگر از مشخصه های مهم المنار، عقل گرایی در تفسیر است. «عبده » امام و پیشوای مدرسه عقلی جدید شمرده شده است. المنار عقل را به عنوان یکی از منابع فهم قرآن در جایگاهی بلند نشانده و تلاش گسترده ای در نشان دادن سازگاری دین و عقل به انجام رسانده است. از نگاه پدیدآورندگان المنار، مهم ترین منبع برای فهم قرآن، خود قرآن است. بر همین اساس، روایات در المنار از جایگاه والایی برخوردار نیستند و نیز قواعد بلاغی و بیانی موجود در کتاب های بلاغت، قوانینی قطعی برای تبیین نکته های بلاغی و ظرائف بیانی قرآن به شمار نیامده اند. المنار موضع قاطعی در برابر اسرائیلیات برگزیده و تفسیر وجوه مبهم قصه های قرآن را بر اساس روایات اسرائیلی افرادی چون وهب بن منبه به هیچ روی بر نمی تابد.

پدید آورندگان المنار به اهداف و مقاصد قرآن توجهی بلیغ داشته و بر پایه آن به تبیین اسلوب های بیانی قرآن و پاسخ و پرسش هایی درباره قصه های قرآن همت گماشتند.

×××

موضوع: معیارها و شاخص های توسعه انسانی در اسلام

دانش پژوه: نصرالله خلیلی تیرتاشی

استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین حسن نظری

استاد مشاور: دکتر یدالله دادگر

سطح: کارشناسی ارشد، رشته: اقتصاد، 1379

رساله حاضر به بررسی تطبیقی یکی از مسائل توسعه می پردازد. این سؤال که «معیارهای توسعه انسانی » چیست؟ با رویکردهای گوناگون قابل بررسی است. این که دین مبین اسلام درباره «معیارهای توسعه انسانی » حرفی برای گفتن دارد یا نه، سؤالی جدی و قابل تامل برای نگارنده بود. این رساله به دو رویکرد که یکی مبتنی براندیشه غیر دینی و دیگری مبتنی بر اندیشه دینی است، پرداخت. چون معیارهای اندیشه غیر دینی را کامل و نماگری تمام نما نیافت، در صدد تبیین نظر اندیشه دینی برآمد و قرآن را منبع اصلی قرار داد و بعد از غور و بررسی، با استخراج سه معیار زیر، به سؤال فوق پاسخ داد:

1. ایمان; 2. عمل صالح; 3. وسیله.

معیار مشترک دو رویکرد فوق، معیار وسیله است با این تفاوت که تفسیر آن دو از این معیار، و هدف از تامین آن مختلف می باشد.

×××

موضوع: باز خورد طلاب و دانشجویان نسبت به حقوق زنان در اسلام

دانش پژوه: ابوالقاسم باقریان

استاد راهنما: دکتر پریرخ دادستان

استاد مشاور: محمد تقی دلخموش

سطح: کارشناسی ارشد، رشته: روانشناسی، 1379

پژوهش حاضر به منظور بررسی و مقایسه بازخورد دانشجویان حوزه و دانشگاه در مورد حقوق زن در اسلام انجام گرفته است.

گروه نمونه پژوهش حاضر در برگیرنده 339 دانشجوی حوزه و دانشگاه است که براساس متغیرهای رشته تحصیلی (هنر، فنی، اقتصاد و حوزه)، جنس (زن و مرد) وضعیت تاهل (مجرد و متاهل) به صورت تصادفی انتخاب شده اند.

برای بررسی فرضیه های پژوهش از یک مقیاس بازخورد محقق ساخته استفاده شده است. یافته های پژوهش حکایت از آن دارند که:

1. بین باز خورد دانشجویان دانشگاه و طلاب حوزه نسبت به حقوق زن تفاوت معنادار وجود دارد. بدین معنی که بازخورد طلاب حوزه علمیه نسبت به حقوق زن از باز خورد دانشجویان مثبت تر است.

2. بین باز خورد زنان و مردان نسبت به حقوق زن تفاوت معنا دار وجود دارد. بدین معنی که باز خورد مردان نسبت به حقوق زن از زنان مثبت تر است.

3. بین بازخورد متاهل ها و مجردها نسبت به حقوق زن تفاوت معنادار وجود دارد. بدین معنی که باز خورد متاهل ها نسبت به حقوق زن از مجردها مثبت تر است.

×××

موضوع: نقش کارگزاران در تثبیت و تضعیف حکومت امیرالمؤمنین(ع)

دانش پژوه: نبی الله فضلعلی

استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین مهدی پیشوایی

استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین یعقوب جعفری

سطح: کارشناسی ارشد، رشته: تاریخ، 1379

این پژوهش که با استفاده از منابع کهن و معتبر در یک مقدمه و شش فصل تدوین شده، نقش کارگزاران حکومت حضرت علی(ع) را در تثبیت و تضعیف حکومت ایشان بررسی می کند.

پدیدآورنده در مقدمه، اهداف خود را گفته، آن گاه در فصل اول مفاهیم بحث، پیشینه تاریخی و... را تبیین کرده است. فصل دوم با عنوان «حکومت امیرالمؤمنین » از این بخش ها تشکیل یافته است: بیعت مردم، عزل کارگزاران; اجرای اصلاحات; عدالت اجتماعی; معیارهای گزینش; کارگزاران صالح (فرهیختگی، پرواپیشگی، تجربه، پاکی و صلاحیت خانوادگی); رفتار مولا (نظارت، بازرسی، پی گیری و حسابرسی).

نقش سیاسی کارگزاران موضوع فصل سوم است که ابتدا به مختصری از زندگی کارگزاران مثبت و شایسته از جمله: مالک اشتر، قیس بن سعد بن عباده، محمد بن ابی بکر، عبدالله بن عباس بن عبدالمطلب، ابو ایوب انصاری و غیره اشاره و بعد عملکرد منفی شخصیت هایی چون اشعث بن قیس و ابو موسی اشعری بیان شده است.

در فصل چهارم گوشه ای از نقش سیاسی اجتماعی کارگزاران در زمینه های نظامی، فرهنگی، اعتقادی و اقتصادی نشان داده شده است.

مؤلف در فصل پنجم نقش فرهنگی کارگزاران را بررسیده و به فعالیت های فرهنگی عبدالله بن عباس اشاره کرده است.

در فصل ششم از نقش اقتصادی کارگزاران بحث و از افراد متمکن نظیر سعد بن مسعود ثقفی، زیاد بن ابیه و... نام برده شده است.

پایان نامه های طلاب دانشکده اصول دین

عنوان : پژوهش پیرامون تاریخ علم تچوید

مؤلف:مراد علی شمس

استاد راهنما: آیة الله محمد هادی معرفت

استاد مشاور: حجة الاسلام و المسلمین احمد عابدی

سطح: کارشناسی ارشد، رشته: علوم قرآنی و حدیث، 1379

این رساله، با یک پیش گفتار و پنج فصل تنظیم گشته است. فصل اول به توضیح واژه های «قرائت »، «تلاوت »، «قاری »، «مقرئ »، «اقراء» و «ضوابط قرائت صحیح » که لازمه باحث بعدی بوده اختصاص یافته است.

در فصل دوم، به بحث اجمالی واگذاری قرائت پرداخته شده; زیرا که تجوید زاییده علم قرائت است و با آن رابطه تنگاتنگ دارد. و در این بحث به معرفی کتب و علمای مهم قرائت نیز پرداخته شده است.

در فصل سوم که اصل بحث این پایان نامه از این قسمت شروع می شود تاریخچه علم تجوید و ارتباط تجوید با برخی علوم، از قبیل قرائت، فقه و... بررسی شده است.

در فصل چهارم، مباحث و اصطلاحات تجویدی و چگونگی شکل گیری آن ها و تطورات و نوآوری ها در این زمینه مطرح شده است.

در فصل پایانی، معرفی اولین کتاب نوشته شده در تجوید و کتب مهم تجویدی و علمای این علم از قرن چهارم تا اواسط قرن چهاردهم به ترتیب تاریخی آمده است.

×××

عنوان : تاریخ حدیث شیعه در عهد صفویه

مؤلف: الیاس پوراکبر

استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین دکتر احمد عابدی

استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین محمد علی مهدوی راد

سطح: کارشناسی ارشد، رشته: علوم قرآنی و حدیث، 1379

بخش اول این پژوهش، درباره زمینه های پیدایش حکومت صفویه، دعوت از علمای جبل عامل، نقش آن ها در تثبیت حکومت و توجه پادشاهان صفوی به عالمان دینی در این دوره است.

در بخش دوم، بعد از شناخت کلی از مفهوم و خاستگاه تصوف، بحث بر این محور متمرکز است که تصوف که یکی از مهره های اصلی تشکیل حکومت صفویه بود چطور شد مورد بی مهری آنان قرار گرفت و چطور شد که علما در مقابل آن ها ایستادند و با ارائه آثار علمی علیه تصوف، زمینه های زوال آن ها را در حکومت صفویه فراهم ساختند.

در بخش سوم (یعنی بخش اصلی رساله) گفته شده، هدف رساله، تخصصی نمودن تاریخ حدیث است و به همین لحاظ، بعد از اشاره به زمینه های اجتماعی و سیاسی روآوری به حدیث در این دوره، به بحث های جالب توجهی در مورد محتوای فعالیت های حدیثی، پالایش منابع حدیثی این دوره از روایات مخالفین، فعالیت های فقه الحدیثی، شناسایی پژوهش های حدیثی مختلف در محورهای تدوین، ترجمه، حاشیه نویسی، درایه، رجال و شرح نویسی پرداخته ایم.

در بخش چهارم، مراد از اخباری، علل و عوامل پیدایش این تفکر، جریانات و برخوردهای فکری اصولی و اخباری و مناقشات آنان بر روی مسائل حدیثی را بررسیده ایم.

×××

عنوان : محورهای فعالیت غلاة

مؤلف: علی رضایی کهنمویی

استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین محمد علی مهدوی راد

استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین دکتر احمد عابدی

سطح: کارشناسی ارشد، 1379، رشته: علوم قرآنی و حدیث

در فصل اول رساله حاضر، ابتدا به تبیین مفهوم واژه غلو پرداخته ایم و آن گاه تشرفی داشته ایم به آستان مقدس کلام الهی و اشاراتی از آن کلام کریم را در باب معضل غلو عرضه نموده ایم.

در فصل دوم، تاریخچه ای مختصر از برخی فرق غلات با تفکیک به دو دوره قبل و بعد از غیبت کبری ارائه گردیده است.

در فصل سوم، به ارائه تحلیل هایی در باب جریان غلات پرداخته شده و در ابتدا بخشی مبسوط در باب زمینه ها، علل و انگیزه های غلو ارائه شده است که دقت در آن برای درک و تحلیل مقرون به واقعیت پدیده غلو بسیار اساسی است. آن گاه به صورتی گذرا مقوله بسیار مهم تطورات غلو مورد اشاره قرار گرفته و نقش عوامل مؤثری چون مفوضه، تصوف، صفویه، اخباریگری، شیخیه و... در چهره به چهره شدن های افکار غالیانه تا حدودی نمایانده شده است. همچنین رابطه این تطورات با جو اصیل شیعه مطرح گشته و نمادهایی از تاثرات و تطورات فرهنگ حاکم بر شیعه در طول تاریخ مورد اشاره قرار گرفته است. در ادامه این فصل، بحث مهم و تعیین کننده «جعل حدیث » به عنوان عمده ترین مجرای رخنه غلات در فرهنگ شیعه مورد بحث مبسوط و موشکافانه قرار گرفته است. روی هم رفته این فصل مهم ترین فصل این رساله بوده و دربردارنده نوع نگرش نگارنده به مقوله غلو است.

پایان نامه های طلاب دانشگاه علوم اسلامی رضوی

عنوان: بلوغ در حقوق جزای اسلامی و حقوق موضوعه

مؤلف: عبدالرضا اصغری

استاد راهنما: دکتر جعفر کوشا

استاد مشاور: دکتر عباس شیخ الاسلامی

سطح: کارشناسی ارشد، رشته: حقوق، 229ص، 1379

موضوع این دفتر «بلوغ در حقوق جزای اسلامی و حقوق موضوعه » است که از دیر باز از جایگاهی برجسته، اهمیتی والا و کاربردی بالا برخوردار بوده است.

نگارنده، پژوهشی گسترده در عرصه فقه اسلامی نموده و با استنباط از کتاب و سنت به نتایجی رهنمون شده است. دیدگاه های گوناگون کهن و نو فقهی و حقوقی وابسته به موضوع را واپژوهیده به نتایج و ثمرات حقوقی و کیفری بایسته نایل آمده است. نتایج و ثمراتی که در قلمرو جامعه دینی نظر به بسامد بالای کاربردی نیاز جامعه حقوقی می باشد. گزیده اموری که به حاصل آمد:

الف) مفهوم بلوغ

1. بلوغ، امری تکوینی و از موضوعات خارجی است. در فرایند رشد طبیعی و در مورد عواملی اقلیمی، وراثت و مانند آن ظهور می یابد و عوامل در تعجیل یا تاخیر تکوین بلوغ مؤثر است و جعل شارع در تحقق آن تاثیری ندارد.

2. گوناگونی چندی و چونی عوامل مؤثر در ظهور و تحقق بلوغ، گوناگونی سن تحقق بلوغ را در پی دارد. پس سن معینی برخاسته از شرع و تعبد که هماهنگ با تمام واقعیت های خارجی بلوغ باشد نمی توان در نظر گرفت; زیرا واقعیت های خارجی بلوغ، پدیده هایی متغیر و متاثر از عوامل گوناگون شناخته و ناشناخته ای است، که پیرو تغییر در عوامل سن تحقق بلوغ، متغیر خواهد بود.

3. کتاب و سنت، ظهور احتلام برای پسر و بروز حیض یا عادت ماهانه برای دختر را نشانه بلوغ دانسته است. بی تردید فقیهان و قانونگذاران، سن خاصی را به عنوان قدر متیقن برای ظهور احتلام و بروز حیض در نظر باید بگیرند.

ب) مسؤولیت کیفری کودکان

مسؤولیت کیفری کودکان امری تدریجی است و کودکان از حیث مسؤولیت دارای سه دوره جداگانه هستند:

1. دوران فقدان مسؤولیت کیفری. دورانی است که کودکان دارای قدرت تمییز و تشخیص نیستند.

2. دوران مسؤولیت ناقص کیفری. دورانی است که دارای قدرت تمییز هستند، ولی بالغ نیستند.

3. دوران مسؤولیت کامل کیفری. دیدگاه حقوق اسلامی و حقوق موضوعه در این باره گوناگون است:

در دیدگاه حقوق موضوعه، دوران مسؤولیت کامل کیفری، دورانی است که کودک به سن هیجده سال کامل برسد و فرقی بین پسر و دختر نیست.

در دیدگاه حقوق جزای اسلامی دو دیدگاه به چشم می خورد:

دیدگاه نخست: شخص با رسیدن به حد بلوغ شرعی، مسؤولیت کامل کیفری پیدا می کند.

دیدگاه دوم: شخص علاوه بر رسیدن به حد بلوغ شرعی، باید رشد کیفری نیز در وی تحقق یابد.

ج) تحقق مسؤولیت کیفری

نگارنده بر آن است که تحقق مسؤولیت کامل کیفری رهین دوامر است:

1. رسیدن کودک به حد بلوغ شرعی;

2. تحقق رشد کیفری.

رساله تدوینی در بردارنده واژگانی کلیدی است که «عوامل رافع مسؤولیت »، «رشد کیفری »، «بلوغ »، «کودکان و مسؤولیت کیفری » برخی از آن است.

×××

عنوان: نیازهای انسان از دیدگاه قرآن و سنت

مؤلف: سید محمود مرویان حسینی

استاد راهنما: آیة الله محمد هادی معرفت

استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین کاظم مدیرشانه چی

سطح: کارشناسی ارشد، رشته: علوم قرآنی و حدیث،296ص، 1379

انسان شناسی دینی بخش در خور توجهی از معرفت دینی را تشکیل می دهد. برای طرح انسان شناسی دینی، نخست باید پدیدارها و واقعیت های اساسی تکوین آدمی را مشخص سازیم و قابلیت های ویژه و یا محدودیت های انسانی را شناسایی نماییم.

موضوع این رساله، اختصاص به نیازهای گوناگون انسان از دیدگاه قرآن و سنت دارد.

تنظیم فهرست دقیق و نظام واره کاملی از نیازهای انسان می تواند در ترسیم خط سیر نظام تعلیم و تربیت اسلامی و ارائه اولویت های اساسی نظام اجتماعی دینی، مؤثر و کارآمد باشد.

قرآن کریم و روایات امامان معصوم(ع) مجموعه نیازهای اصیل انسانی را در نظر می گیرند، نه آن که برخی را به رسمیت بشناسند و از برخی تغافل کنند. انسان اسلام نباید نیازهای خود را سرکوب نماید; چه این که نیاز با تکوین آدمی رابطه مستقیم دارد و برای مصلحت هایی در وجود او قرار داده شده است، پس باید برای تامین آن از روش های معقول و متناسب بهره گرفت. از نظر اسلام نیازها، وسیله های قابل توجهی برای رساندن آدمی به قله های کمال و انسانیت به شمار می روند.

در این رساله نیازهای انسان در چهار محور به طور مفصل بررسی شده اند: نیازهای مادی، نیازهای روانی، نیازهای شناختی و نیازهای معنوی.

همچنین در این رساله نظریه «هرم نیازهای ابراهام مزلو» و نیز نظریه «نیازهای انسان شهید آیة الله مطهری » مطرح و نقد و ارزیابی شده است.

×××

عنوان: روش شناسی تفسیر معصومان

مؤلف: علی اکبر رستی

استاد راهنما: آیة الله محمد هادی معرفت

استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین علی اکبر الهی خراسانی

سطح: کارشناسی ارشد، رشته: علوم قرآنی و حدیث، 244ص، 1379

وجود پیوندی ریشه دار و ناگسستنی، میان قرآن و همتایان معصوم و بی مانندش، که از حدیث زرین «ثقلین » و ده ها روایت دیگر بر می آید، بایسته بودن مطالعه ژرف و تحلیل گونه سخنان تفسیری آن بزرگواران را برای تفسیر پژوهان، به منظور انجام دادن تفسیری مطمئن و استوار از قرآن کریم، آشکار ساخته است.

لیکن، بی گمان، بهره مندی روشمند و درست از روایات تفسیری که گفته های تفسیری معصومان(ع) را در آن باید جستجو نمود از یک سو، نیازمند آگاهی از آسیب ها و آفاتی است که سوگمندانه سبب شده است تا در گذر زمان و حوادث، ناراستی هایی در دو حوزه «سند» و «متن »، با سخنان روشنگرانه مفسران حقیقی قرآن، آمیخته شود که شناخت این آسیب ها با راهکارهای درمان آن، نخستین گام برای بهره گیری از آن در تفسیر است.

از سویی دیگر، شناخت روش های گوناگون معصومان(ع) در ارائه تفسیری استوار و روزآمد، از رهگذر بررسی عمیق نمونه های فراوانی از تفسیرهای آنان، گام مهم دیگری است، که در کنار گام نخست، پیش نیازی بایسته برای بهره مندی از این روایات در تفسیر به شمار می آید.

در این راستا، رساله حاضر، چگونگی جایگاه و نقش روایات تفسیری در تفسیر و آسیب شناسی و روش شناسی آن را به بحث نهاده و پیش از آن، پیوند معصومان(ع) با قرآن را در فصلی کوتاه، عنوان کرده است.

×××

عنوان: هماهنگی و تناسب در ساختار قرآن کریم

مؤلف: حسن فرقانی

استاد راهنما: آیة الله محمد هادی معرفت

استاد مشاور: دکتر مرتضی ایروانی

سطح: کارشناسی ارشد، رشته: علوم و حدیث، 229ص، 1379

«هماهنگی و تناسب در ساختار قرآن کریم » بحثی مهم از قرآن شناسی را تشکیل می دهد; که از یک سو در پی بردن به ژرفای معنایی قرآن و نکات ظریف آن، ما را یاری می رساند و از سوی دیگر، پاسخگوی کسانی است که سبک قرآن را پراکنده می دانند و وجود نظم و تناسب را در آن انکار می کنند، و فزون بر آن، مانند ناپذیری قرآن را اثبات می کند.

این رساله پس از اثبات وحیانی بودن ساختار قرآن در تمامی جنبه های آن، به کندو کاو در ابعاد گوناگون هماهنگی در قرآن می پردازد و بحثی نظام مند و جامع را درباره تناسب های آن ارائه می دهد. این تناسب ها شامل تناسب های واژگانی و آوایی، درون آیه ای، درون سوره ای و تناسب میان سوره ها می باشد.

به طور فشرده می توان گفت که واژگان قرآنی با معانی، در معانی، با دیگر واژگان آیه و با جایگاه دلالی خود سازمندند. آیات نیز درون ساختی همبسته دارند که اجزای آن پیوستگی و نظمی شگرف دارد و در تناسب فواصل با مضمون آیه به اوج خود می رسد.

هر سوره هدفی ویژه دارد که آیات و موضوعات بر محور آن گرد آمده اند و آغاز و انجام سوره متناسب با مضمون آن و نیز با یکدیگر است. انتقال از یک آیه یا مقطع به دیگری براساس روابطی لفظی یا معنایی صورت می گیرد و به طور کلی در سراسر سوره، نمودهایی از همبستگی را می توان جست و گاه میان سوره های هم جوار مناسبت هایی مانند همانندی مضمون یا اشتراک در سرآغاز وجود دارد.

×××

عنوان: کمال انسان در قرآن

مؤلف: ابوالقاسم حسن پور

استاد راهنما: آیة الله محمد هادی معرفت

استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین علی اکبر الهی خراسانی

سطح: کارشناسی ارشد، رشته: علوم قرآن و حدیث، 213ص، 1379

انسان فطرتا جویای کمال است و موجودی است مرکب از جسم و جان (تن و روان)، که خصوصا از جهات روحی ناشناخته است. به همین جهت در تشخیص کمال و مسیر آن، گاه دچار اشتباه می شود. بنابراین باید کمال انسان و راه رسیدن به آن را خداوند که خالق انسان است و آگاه به رمز و راز آن معین کند. قرآن مجید به عنوان کلام پروردگار، کمال انسان را در بندگی خدا و قرب به او معرفی می کند. نمونه هایی (مؤمنین، متقین، مفلحین...) را به عنوان بندگان خوب خدا ارائه می دهد و برای رسیدن به این مقام، راه هایی را بیان می کند; مثلا ارتکاب آنچه خداوند از آن نهی نموده، موجب بعد انسان از خدا و ضد کمال است. خداوند در قرآن، پیامبر اکرم(ص) را برترین انسان کامل و «اسوه حسنه » و الگو معرفی نموده است.

پایان نامه های طلاب مرکز تربیت مدرس دانشگاه قم

عنوان: فلسفه زیبایی و هنر در اسلام

مؤلف: مرضیه سلطانی

استاد راهنما: دکتر رهنورد

استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین دکتر احمد بهشتی

سطح: کارشناسی ارشد، رشته: الهیات و معارف اسلامی، 248ص، 1379

نگارنده در این پژوهش که از یک مقدمه و سه بخش فراهم آمده است، مباحث متنوعی درباره فلسفه هنر و زیبایی در اسلام مطرح کرده است.

وی در مقدمه، زیبایی و هنر را در قرآن و روایات بررسی و آن گاه در بخش اول، هنر و زیبایی را از دیدگاه بازنمایی، فرانمایی و فرم مطرح می کند.

«نظرات متفکران و فلاسفه در حوزه تمدن غرب پیرامون هنر و زیبایی » عنوان بخش دوم است که در چهار فصل تدوین گردیده است. فصل اول به عصر باستان اشاره دارد. در فصل دوم، که دیدگاه عصر روشنگری است، ابتدا نظریات کانت و بعد هگل در این باره مطرح می شود و در آخر به نقد نظریه های هرکدام می پردازد. همچنین در فصل سوم (قرن بیستم) دیدگاه بند تو کروچه را بیان و سپس نقد کرده است. فصل چهارم که به طرح دیدگاه متفکران مسلمان در حوزه تمدن غرب پرداخته است نخست دیدگاه تیتوس بورکهات را به میان آورده، و پس از آن عقاید فریتهوف شووان را بیان کرده است.

موضوع بخش سوم ارائه نظریات متفکران و فلاسفه اسلامی پیرامون هنر و زیبایی است که در شش فصل از دیدگاه های علامه شعرانی، دکتر سید حسین نصر، مارتین لینگز، امام خمینی(ره)، ابن سینا و حکیم صدرالمتالهین یادکرده است.

پدید آورنده در انتهای فصل ششم، نظریه «نگرش الهی در باب فلسفه هنر در اسلام » را مطرح می کند و پژوهش خود را به انجام می رساند.

×××

عنوان: روش تفسیری محمد عبده

مؤلف: سید باقر میر عبداللهی

استاد راهنما: آیة الله محمد هادی معرفت

استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین دکتر احمد بهشتی

سطح: کارشناسی ارشد، رشته: الهیات و معارف اسلامی، 234ص، 1379

نگارنده با پیش گفتاری پژوهش خود را پیرامون شناساندن «روش تفسیری محمد عبده » آغازیده و در پنج فصل ادامه داده است.

در فصل نخست، با طرح پرسش هایی درباره «روش تفسیری » به تبیین آن پرداخته و در فصل دوم که گذری بر احوال و افکار عبده دارد به موضوع هایی نظیر تاثیر حرکت اصلاحی عبده در تفسیر قرآن، تفسیر عقلی اجتماعی، کاستن از رتبه تفسیر نقلی، توجه خاص به آیات قصص، پرهیز از تعصبات مذهبی،... اشاره کرده است.

مؤلف در فصل سوم که به بررسی «نگرش ها درباره روش تفسیری عبده » اختصاص یافته سه نگرش را بر شمرده است: 1. روش تفسیری عبده روش علمی است. در این مبحث تعاریف، پیشینه، دلایل مخالفان و موافقان، تفسیر علمی و نمونه هایی از تفسیر علمی عبده آمده است; 2. روش تفسیری عبده روشی اجتماعی است. در این قسمت نیز پس از مقدمه، تعریف و نمونه هایی از تفسیر اجتماعی عبده بیان شده است; 3. روش تفسیری عبده روش عقلی است.

«مبانی روش تفسیری عبده » عنوان فصل چهارم است که نویسنده هشت مبنا را بر شمرده است: 1.اعتقاد به یکپارچگی و پیوستگی آیات; 2. عمومیت و شمول قرآن; 3.قرآن نخستین منبع تشریع; 4.انکار تقلید; 5. بهره گیری از اندیشه و روش علمی; 6. دوری از توضیح تفصیلی مبهمات: الف) روش عبده در تفسیر مبهمات، ب) توضیح عبده درباره چند مفهوم قرآنی مربوط به عالم آخرت همانند میزان، جنت، نار و...، ج) قضا و قدر; 7. کاستن از تفسیر ماثور و دوری از اسرائیلیات; 8. اهتمام به تنظیم حیات اجتماعی براساس رهنمون قرآن.

پژوهنده در آخرین فصل این نوشتار، روش تفسیری رشید رضا را نیز بررسی و در انتهای این فصل نوگرایی و سلفی گری رشید رضا و نفی شفاعت و توسل از سوی وی را مطرحح می کند و پژوهش خود را به پایان می برد.

×××

عنوان: گناه مانع معرفت

مؤلف: فرانک بهمنی

استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین مهدوی راد

استاد مشاور: دکتر قاسم کاکائی

سطح: کارشناسی ارشد،رشته: الهیات و معارف اسلامی، 161ص، 1379

این پژوهش از پیش گفتار و هفت فصل تشکیل می شود. معرفت اساسی ترین ویژگی بشر، اهمیت بررسی عوامل و موانع معرفت، اهمیت تبیین تاثیر گناه بر معرفت و تاریخچه شناخت شناسی، از مباحث فصل اول است. در فصل دوم اهمیت کسب معرفت حقیقی از دیدگاه قرآن بیان گردیده است.

فصل سوم که «بررسی تعاریف، اقسام و مراحل شناخت » نام گرفته از مباحثی نظیر تعریف شناخت، نخستین تقسیم علم، تقسیمات دیگر شناخت، مراحل و مراتب شناخت، بحث می کند.

پژوهنده در فصل چهارم، ابتدا امکان شناخت از دیدگاه سوفسطائیان، شکاکان، افلاطون، حسیون، مادیون، الهیون، عرفا، فلاسفه متاخر اروپا و قرآن را، بررسی و آن گاه ارزش شناخت، حقیقت و معیار آن، ارزش شناخت در فلسفه اسلامی را مطرح می کند و در آخر به بیان محدودیت علم بشر می پردازد.

تعریف، اقسام و مراتب گناه، مطلبی است که مؤلف در فصل پنجم به دنبال تبیین آن است. شناسایی روان انسان موضوع فصل ششم این نوشتار است و در فصل هفتم، تاثیر گناه بر معرفت بررسی و موانع معرفت شامل هواپرستی، دنیاپرستی، خودبینی، تکبر، نفاق، تعصب، لجاجت، تقلید کورکورانه و دروغ شناسایی شده است.

این رساله با کتاب نامه و فهرستی از آیات پایان پذیرفته است.

×××

عنوان: پاداش و کیفر در قرآن

مؤلف: صدیقه موحد

استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین دکتر احمد بهشتی

استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین دکتر احمد عابدی

سطح: کارشناسی ارشد، رشته: الهیات و معارف اسلامی، 176ص، 1379

این پژوهش که از یک مقدمه و دو بخش و شش فصل تشکیل یافته به بررسی پاداش و کیفر در قرآن می پردازد.

پژوهنده در مقدمه به اهمیت، فایده و پیشینه بحث و نیز معنای لغوی و اصطلاحی پاداش و کیفر اشاره، و در بخش اول طی سه فصل، پاداش و کیفر را از دیدگاه فلسفی، کلامی و تربیتی بررسی کرده است.

موضوع بخش دوم «پاداش و کیفر در قرآن » نام گرفته که در فصل نخست آن، پاداش و کیفر با ملاحظه اصناف مردم بیان شده و در آن از اصناف سعادتمندان (مؤمنین، متقین و ابرار) و شقاوتمندان (کافران، منافقان) نام برده است. در فصل دوم به پژوهش درباره پاداش و کیفر با ملاحظه ملکات نفسانی پرداخته که در آن به ایمان و آثار آن، تقوا، انفاق، رباخواری و تکذیب اشاره کرده است.

در فصل سوم چند نمونه پاداش و کیفر دنیوی از جمله تقوا و آثار آن، عمل صالح و پاداش آن، و کیفرهای معنوی در دنیا شامل خود فراموشی، کوردلی، قساوت قلب، تکذیب آیات حق، قوم عاد و امهال و استدراج آورده شده، و با این فصل پایان نامه به انجام رسیده است.

×××

عنوان: دروغ در نظام اخلاق اسلامی

مؤلف: سید حسن اسلامی

استاد راهنما: دکتر محسن جوادی

استاد مشاور: دکتر امیر دیوانی

سطح: کارشناسی ارشد، رشته: الهیات و معارف اسلامی، 416ص، 1379

پژوهش مزبور از دو بخش و چندین فصل فراهم آمده است، که مؤلف در بخش نخست مباحث نظری را مطرح و پس از مقدمه، در فصل اول ده درس کوتاه درباره دروغ را بیان می کند.

«دروغ چیست؟» عنوان فصل دوم است که در آن به مفهوم دروغ می پردازد، تعاریف آن را نقل و نقد می کند و سرانجام تعریفی کاراتر و بهتر ارائه می دهد.

موضوع فصل های سوم تا پنجم به ترتیب: «دروغ مصلحت آمیز کدام است؟»، «آیا هرگز می توان دروغ گفت؟»، «چرا گاهی می توان دروغ گفت؟» است که مؤلف برخی دیدگاه ها را در این سه فصل بررسیده است. در فصل ششم، موضوع «کانت و مساله دروغ خیرخواهانه » مطرح و نظرگاه کانت کاویده و نقد شده است.

بخش دوم این رساله با عنوان «بررسی های موردی » آغاز می شود و با هشت فصل زیر سامان می یابد: دروغ در جنگ، دروغ برای اصلاح، دروغ به زن، دروغ به کودکان، دروغ به بیماران دم مرگ، دروغ برای مصالح دینی، دروغ برای مصالح سیاسی و دروغ های بی ضرر. پژوهنده در هر یک از فصل های هشت گانه به طرح دیدگاه ها و دلایل می پردازد و آن ها را نقد و تحلیل و بررسی می کند.

×××

عنوان: مرگ و زندگی پس از آن

مؤلف: محمد رضا متقیان

استاد راهنما: دکتر احمد احمدی

استاد مشاور: آقای مصطفی ملکیان

سطح: کارشناسی ارشد، رشته: الهیات و معارف اسلامی، 169ص، 1379

موضوع رساله مزبور، ترجمه چهار مقاله از کتاب «مرگ و زندگی پس از آن » اثر استیفن تی. دیویس است که مترجم پیش از آغاز ترجمه، در پیش گفتار به مباحثی نظیر ضرورت ترجمه، درباره کتاب و ترجمه می پردازد و آن گاه مقاله ها را معرفی می کند و سپس به ترجمه مقاله ها همراه پاسخ آن ها می پردازد که از این قرار است:

1. صور فنا ناپذیری، اثر کی نیلسن;

2. خدا، نفس و زندگی اخروی، اثر پل بدم. خدا و نفس: پاسخ به پل بدم، اثر کی نیلسن;

3. حیات پس از مرگ، فرا روانشناسی و جان گرایی پسانوین، اثر دیوید ری گریفین. نفس در فلسفه نوین: پاسخ، اثر ادوارد جی. هیوز;

4. رستاخیز مردگان، اثر استیفن تی. دیویس. از این جا تا ابدیت: پاسخ به دیویس، اثر جری ای. ایریش. خدا، نفس، سازگاری منطقی، پاسخ به دیویس و هیک کی نیلسن.

×××

عنوان: مرگ و جاودانگی

مؤلف: محمد رضا محسنی نیا

استاد راهنما: دکتر محمود خاتمی

استاد مشاور: آقای هدایت علوی تبار

سطح: کارشناسی ارشد، رشته: الهیات و معارف اسلامی، 115ص، 1379

این رساله، ترجمه کتاب «مرگ و جاودانگی » است که مترجم پس از پیش گفتار، به ترجمه محتویات کتاب می پردازد که به قرار زیر است:

مقدمه; فصل اول: آیا اعتقاد به جاودانگی مبتنی بر یک اشتباه است؟; فصل دوم: بقای بعد از مرگ و حقانیت این اعتقاد; فصل سوم: زندگی ابدی و جاودانگی نفس; فصل چهارم: جاودانگی و صدق.

×××

عنوان: خداشناسی در نهج البلاغه

مؤلف: حسن سراج زاده

استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین دکتر احمد بهشتی

استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین استاد احمد عابدی

سطح: کارشناسی ارشد، رشته: الهیات و معارف اسلامی، 231ص، 1379

این نوشتار به انگیزه بررسی موضوع «خداشناسی در نهج البلاغه » با دیباچه ای آغاز و در دو بخش اصلی و چندین فصل متنوع تدوین شده است.

نگارنده در دیباچه پژوهش، از مفهوم خدا، خدا از دیدگاه اسلام و فلاسفه، و ذات و صفات خدا در نهج البلاغه یاد کرده است.

مؤلف در بخش اول با دو فصل از وجود خدا و شناخت او بحث می کند و در فصل نخست مباحث استدلال عقلی بر وجود خدا در نهج البلاغه و قرآن را کاویده و در فصل دوم از حدود شناخت خدا و نفی تشبیه در نهج البلاغه و... سخن به میان آورده است.

بخش دوم با موضوع ادله اثبات وجود خدا، در هفت فصل زیر سامان یافته است: فصل اول: برهان نظم; فصل دوم: برهان هدایت و راه یابی; فصل سوم: برهان حدوث; فصل چهارم: خداشناسی از راه فطرت و دل; فصل پنجم: خداشناسی از راه خودشناسی. مؤلف مباحث گسترده ای را با بهره گیری از نهج البلاغه در این چند فصل کاویده است; فصل ششم: خداشناسی از راه فسخ و نقض است که این دلیل از بیان حضرت علی(ع) استفاده شده است; در فصل پایانی، از برهان امکان و وجوب بحث می شود.

×××

عنوان: ذات و صفات خدا از دیدگاه مشاء و اشراق

مؤلف: حمیده انصاری

استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین دکتر احمد بهشتی

استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین دکتر احمد عابدی

سطح: کارشناسی ارشد، رشته: الهیات و معارف اسلامی، 185ص، 1379

پدید آورنده این رساله کوشیده است با یک مقدمه و چهار فصل، پژوهشی درباره «ذات و صفات خداوند از دیدگاه مشاء و اشراق » ارائه دهد. بدین منظور، در مقدمه از آثار و زندگی نامه ابن سینا و سهروردی بحث می کند، آن گاه در فصل نخست به اهمیت علم خداشناسی و راه های اثبات وجود خدا می پردازد و در ادامه، فطری بودن شناخت خدا و امکان استدلال برهانی بر وجود خداو اقسام براهین فلسفی را بیان می کند و در پایان فصل از برهان صدیقین نیز نام می برد.

موضوع فصل دوم «اثبات ذات خدا»ست، که ابتدا برهان صدیقین ابن سینا و تقریرات دیگر از برهان ابن سینا را مطرح می کند و پس از آن، تقریرات ملاصدرا، خواجه نصیرالدین طوسی، فخر رازی، مصباح یزدی و نیز تقریرات سهروردی را بر می رسد. نویسنده در ادامه، به کاوش در روش های دیگر اثبات واجب در آثار ابن سینا و سهروردی از جمله: برهان حرکت و برهان نفس می پردازد.

«اثبات توحید واجب تعالی » موضوع فصل سوم است که این مباحث را در بر دارد: مراحل و اقسام توحید، معنای وحدانیت، انواع براهین توحید، براهین اثبات توحید در آثار ابن سینا (برهان تعین و تشخص، برهان توحید، برهان ترکیب) ،براهین سهروردی در توحید. نگارنده در انتهای این فصل، برهان بسیط الحقیقه را بهترین برهانی که بر توحید اقامه شده، معرفی کرده است.

در فصل چهارم به بررسی صفات واجب می پردازد که دارای مباحث زیر است: نظرهای گوناگون درباره صفات خدا، نقش عقل در شناخت خدا، اقسام صفات (سلبی، ثبوتی، حقیقی و اضافی)، توحید صفاتی، سر صعوبت مساله علم، علم واجب از دیدگاه ابن سینا و دو فرق ثمره برهان ابن سینا و سهروردی درباره علم واجب به ماسوا و....

پایان بخش مباحث این پژوهش «قدرت و حیات خداوند» است، که دیدگاه فلاسفه و متکلمان و نیز ابن سینا و سهروردی در آن مطرح شده است.

×××

عنوان: گناه در اسلام

مؤلف: هادی واسعی

استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین دکتر احمد بهشتی

استاد مشاور: آیة الله محمدهادی معرفت

سطح: کارشناسی ارشد، رشته: الهیات و معارف اسلامی، 196ص، 1379

این نوشتار که به بررسی «گناه در اسلام » می پردازد دارای هفت فصل است. پدیدآورنده، نخستین فصل پژوهش خود را با تعریف گناه می آغازد و از مباحثی مانند شناخت گناه، جهان شناسی، انسان شناسی و هدایت در قرآن بحث می کند و در فصل دوم بحث ارکان گناه (علم، اراده و عمل) را پی می گیرد.

فصل سوم این تحقیق درباره تقسیم گناه است که ابتدا در تصویر نظام طولی برای گناهان از ملاک در کبائر نام برده و پس از آن در تصویر نظام عرضی برای گناهان، از گناهان اعتقادی، اخلاقی، فقهی و اجتماعی یاد کرده و در انتهای فصل چهره های مختلف مجرم را شناسانده است.

«آثار گناه » عنوان فصل چهارم است که در آن به فرق امتحان الهی و عذاب الهی، آثار گناه در دنیا (مکافات تکوینی و تشریعی) و آخرت، اشاره شده است.

موضوع فصل پنجم پایان نامه به «تنزیه پیامبران » اختصاص یافته، که عصمت پیامبران، معنای عصمت و انظار مختلف پیرامون عصمت انبیا بررسی شده است.

پدید آورنده در فصل ششم، یعنی نجات از گناه، راه های مختلف رهایی از گناه را چنین برشمرده است: توبه و استغفار، تکفیر سیئات، تحمل سختی ها و رنج ها، اجرای حدود الهی و شفاعت.

«گناه و تئوری نجات در سایر ادیان » عنوان فصل پایانی این رساله است که نویسنده درباره گناه و تئوری نجات در آیین زرتشت، یهود و مسیح بحث و بررسی کرده است.

×××

عنوان: علم و قدرت خداوند در قرآن و عهدین

مؤلف: خدیجه شمس

استاد راهنما: آیة الله محمد هادی معرفت

استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین حسین توفیقی

سطح: کارشناسی ارشد، رشته: الهیات و معارف اسلامی، 155ص، 1379

این پایان نامه از یک مقدمه و دو بخش اصلی تشکیل یافته و هر بخش دارای دو فصل است. نگارنده در مقدمه، مباحثی از قبیل اهمیت بحث درباره صفات، علم و قدرت خداوند، رجوع به کتب آسمانی، گفتگو میان ادیان

مطالبی درباره چگونگی تحقیق و پیشینه آن بیان و آن گاه در بخش اول، طی دو فصل، علم و قدرت خداوند را از دیدگاه قرآن بررسی می کند.

فصل اول به علم خداوند از دیدگاه قرآن اختصاص دارد که شامل مطالبی همچون، علم چیست؟، علم خداوند در مقام ذات، غیب و شهادت، علم خداوند حضوری است، مراتب علم خداوند، قرآن و اسمای حسنای خداوند، عمومیت علم خداوند، و... می شود. در فصل دوم که پیرامون قدرت خداوند در قرآن کریم است مباحثی چون قدرت چیست؟، تبیین قدرت خداوند و عموم قدرت خداوند مطرح شده است.

بخش دوم این رساله نیز در دو فصل تدوین شده که به موضوع علم و قدرت خداوند در عهدین پرداخته است.

در فصل نخست، علم خداوند در کتاب مقدس بررسی شده و نظریات ابن میمون، توماس آکوئینی و جیمس انس و مباحثی مانند تفاوت علم خدا و علم انسان و چگونگی بحث از علم خداوند را در خود جای داده است. موضوع فصل دوم قدرت خداوند در کتاب مقدس است که این مباحث را در بردارد: خداوند قادر مطلق است، قدرت خداوند سرمدی است، قدرت حقیقی منحصر به خداوند است و قدرت خداوند منشا همه قدرت هاست.

پایان نامه های طلاب مؤسسه آموزش عالی باقر العلوم

عنوان: آسیب شناسی انقلاب اسلامی ایران

مؤلف: محمود شریعتی

استاد راهنما: آقای عبدالوهاب فراتی

استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین دکتر منصور میراحمدی

سطح: کارشناسی ،رشته: علوم سیاسی، 98ص، 1379

این پژوهش در سه فصل تنظیم شده است که به اختصار به بیان آن خواهیم پرداخت:

در فصل اول، کوشش شد تا آسیب هایی را که در انقلاب ها و حکومت ها به وقوع پیوسته است، بررسی نماییم. حکومت های غیر دینی و دینی در یک نقطه به هم می رسند و آن استبداد است. برنیتون در بررسی چهار انقلاب دنیا به این نتیجه می رسد که انقلابیونی که علیه استبداد به مبارزه برخاسته بودند خود گرفتار استبدادی دیگر شدند. استاد مطهری(ره) بزرگ ترین عامل شکست انقلاب را سلب آزادی تفکر از جامعه می داند. کواکبی با بررسی حکومت عثمانی به این نتیجه می رسد که قدرت سیاسی برای مشروعیت خویش لباس دین بر تن می نماید.

در فصل دوم، آسیب های معرفتی انقلاب مورد بررسی قرار گرفت: یکی از آسیب هایی که از این ناحیه به انقلاب اسلامی وارد خواهد شد آن است که سیاست دینی تبدیل به دین سیاسی شود; بدین معنا که دین به صورت ابزاری در خدمت سیاست قرار گیرد. برای پرهیز از چنین آسیبی دو راه پیشنهاد شده است: یکی آن که جنبه معنوی دین تقویت و مورد اهمیت قرار گیرد. دیگر آن که حکومت و حاکمان دینی را نباید مثل دین مقدس دانست. دیگر آسیب معرفتی، نگاه سیاست مدارانه به ولایت فقیه است. بدین معنا که عده ای در صدد تقویت جنبه سیاسی و حکومتی ولایت فقیه برآیند و بعد معنوی و ارشادی ولایت فقیه را که می تواند نزد افکار عمومی از استقبال خوبی برخوردار گردد به فراموشی بسپارند.

در فصل سوم، آسیب های اجتماعی انقلاب مورد بررسی قرار گرفت: یکی از آسیب های اجتماعی، افت مشارکت سیاسی مردم است که مرتبط با نگاه و عملکرد نظام با مردم خویش است. بحران هویت نسل جوان یکی دیگر از آسیب های اجتماعی است که مشکل را بیشتر متوجه نسل اول انقلاب می داند; چرا که فرهنگ خودی و فرهنگ غرب را برای نسل جوان به خوبی و صادقانه تبیین ننموده است و این امر زمینه جذب جوانان را به دیگر فرهنگ ها فراهم آورده است. سومین آسیب های مورد بررسی، نظریه توطئه است; بدین معنا که عده ای با بزرگ نمایی توطئه بیگانگان در صدد انحراف افکار عمومی از واقعیات و مشکلات جامعه هستند.

×××

عنوان: آزادی سیاسی در اندیشه آیت الله مطهری و آیت الله بهشتی(ره)

مؤلف: شریف لک زایی

استاد راهنما: جناب دکتر علی رضا صدرا

استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین دکتر منصور میراحمدی

سطح: کارشناسی، رشته: علوم سیاسی، 108ص، 1379

موضوعاتی نظیر آزادی و به ویژه آزادی سیاسی همواره محور بحث و گفتگوهای فراوان بوده است. اما پاسخ اندیشوران مسلمان شیعی به این پرسش که «آزادی سیاسی چیست؟» کمتر مورد بحث و پژوهش قرار گرفته است. پژوهش حاضر به این بحث از زاویه نگاه آیة الله بهشتی و آیة الله مطهری(ره) می پردازد و در پی پرسش فوق، این فرضیه را مطرح می سازد: آزادی سیاسی عبارت است از: فقدان موانع رشد و تکامل و وجود زمینه های رشد و تکامل فرد در عرصه اجتماع.

بهشتی و مطهری(ره) در بحث از آزادی، معتقدند آزادی گوهر آدمی و نشان هویت و وضعیت انسان است. از این رو انسان می تواند در زندگی خود به گزینش دست بزند و زندگی، محیط، جامعه و نظام سیاسی خویش را بسازد و در آن تاثیرگذارد. برقراری نظامی سیاسی، منوط به پذیرش و اقبال مردم است. مردم در نظام سیاسی از حق رای و آزادی انتخاب برخوردارند و می توانند نسبت به امور نامطلوب واکنش نشان داده، انتقاد و اعتراض کنند و بر عملکرد مسؤولین نظارت داشته باشند. از دیگر سوی کارگزاران نظام سیاست نیز در هر سطحی باید پاسخگوی مردم باشند. در چنین نظامی احزاب و گروه های سیاسی در چارچوب قانون شکل می گیرند و به فعالیت می پردازند.

به هر روی با توجه به بحث های ارائه شده در پاسخ «چیستی آزادی سیاسی در اندیشه بهشتی و مطهری(ره)» این نتیجه به دست می آید که، آزادی سیاسی، زدودن موانع و برقراری شرایط و تکامل آدمی در سطح جامعه است. موانعی که رودرروی انسانند عبارتند از: استبداد، ظلم و ستم، جهل، فقدان قانون، هوا و هوس های درونی و شهوات. اوضاعی که منجر به بهبود وضعیت آزادی سیاسی می شوند نیز عبارتند از: حکومت قانون و نظم، آگاهی، برقراری عدالت و وجود معنویت. هنگامی که موانع زدوده و اوضاع مهیا شد، رابطه ای میان مردم و حاکم شکل می گیرد که با عنوان «آزادی سیاسی » می توان از آن یاد نمود. به عبارتی آزادی سیاسی را می توان بیان رابطه متقابل حاکمان و شهروندان دانست.

×××

عنوان: عناصر نظارتی در حکومت اسلامی

مؤلف: حسن افخمی اردکانی

استاد راهنما: حجة الاسلام والمسلمین محمد جواد ارسطا

استاد مشاور: حجة الاسلام نجف لک زایی

سطح: کارشناسی، رشته: علوم سیاسی، 105ص، 1379

قدرت، محور اساسی در روابط سیاسی جامعه است. لذا مباث مختلفی در حول و حوش آن مطرح است. یکی از مباحث عمده ای که اطراف موضوع قدرت قابل طرح است، بحث کنترل و نظارت بر قدرت است; چرا که تجربه تاریخی نشان می دهد کشورهایی که قدرت در آن ها به صورت مطلق و متمرکز بدون هیچ عنصر نظارتی حاکم است، دیر یا زود به فساد کشیده می شوند و از ایفای نقش اصلی (یعنی حفظ منافع ملی کشور ) باز می مانند.

بنابراین امروز، کشورهای زیادی هستند که برای فرار از این حالت به یک سری ابزارهایی متمسک شده اند تا بر قدرت حاکمه کشور نظارت و آن را کنترل و در مسیر درست هدایت کنند. بر همین اساس در قدرت اسلامی، چهار عنصر اساسی پیش بینی شده است که عبارتنداز:

1. بیعت; 2. امر به معروف و نهی از منکر; 3. نصحیت به ائمه مسلمین; 4. شورا.

مردم در قالب این چهار عنصر، نقش اساسی در کنترل قدرت حاکمه دارند. همچنین در حکومت اسلامی بحث صفات و خصوصیات شخص حاکم نیز مطرح است که این نوع عناصر نظارتی، در حکومت های غیر دینی کمتر مورد توجه قرار می گیرد.

×××

عنوان: نقش روحانیت در مشارکت سیاسی مردم از ابتدای پیروزی انقلاب

مؤلف: پرویز باقرپور

استاد راهنما: دکتر رحیم ابوالحسنی

استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین داود فیرحی

سطح: کارشناسی، رشته: علوم سیاسی، 93ص، 1379

در جامعه ما همه چیز متحول و پویا و از نو بنیاد شده است و بی شک این تحول بنیادی عظیم را اقشار مختلف مردم و قشر روحانیت و به خصوص سلسله جنبان آن، یعنی حضرت امام خمینی(ره) به وجود آورده اند. ما در این نوشتار به گوشه ای از کارها و رفتارهای روحانیت خواهیم پرداخت. در این نوشته، بحث در مورد نقش روحانیون در مشارکت سیاسی مردم است که در ابتدا به خلاصه ای از نقش آن ها در دوران قبل از انقلاب و بعد در پیروزی انقلاب و دفاع مقدس و همچنین در تحول و دگرگونی های بعد از پیروزی و صحنه های انتخاباتی و غیره می پردازیم و گوشه ای از فعالیت های روحانیت را مورد بررسی و ارزیابی قرار می دهیم و این که آیا آن ها توانسته اند در قبل از انقلاب مردم را به صحنه سیاسی بکشانند و آیا بعد از پیروزی انقلاب روحانیت توانسته این نقش را به خوبی ایفا کند؟

پس از انقلاب اسلامی روحانی فرصت بیشتری برای بیان ایده ها و نظریات خویش داشته است و در تمام صحنه های سیاسی و مبارزاتی توانسته ابراز وجود کند. به عبارت دیگر، همه صحنه ها در دست علمای دین و روحانیت بوده است.

×××

عنوان: تساهل و تسامح در اندیشه امام خمینی(ره)

مؤلف: ابوالفضل آژند

استاد راهنما: حجة الاسلام نجف لک زایی

استاد مشاور: حجة الاسلام سیدعلی میرموسوی

سطح: کارشناسی، رشته: علوم سیاسی، 112ص، 1379

پاسخگویی به این پرسش که آرا و عملکرد امام خمینی(ره) در باب تساهل و تسامح مبتنی بر چیست؟ دغدغه اصلی نگارنده در این رساله است. فرضیه اصلی این است که آرا و عملکرد امام خمینی(ره) در باب تساهل و تسامح مبتنی بر اجرای قانون اساسی، اصول اساسی اسلام، عدم توطئه علیه نظام اسلامی و رعایت مصلحت نظام اسلامی بوده است. نگارنده در بخش نخست فصل اول، به سابقه تاریخی موضوع تساهل و تسامح پرداخته است. در بخش دوم این فصل، معنای لغوی تساهل و تسامح را در کتب لغوی مورد بررسی قرار داده و آن گاه به ارزیابی معنای مصطلح تساهل و تسامح در اندیشه متفکران غربی و اسلامی پرداخته است.

بخش سوم این فصل، به تقسیم بندی تساهل و تسامح از ابعاد مختلف اختصاص دارد و در بخش چهارم این فصل، مخالفین و موافقین تساهل و تسامح را در غرب و اسلام ارزیابی کرده است.

نگارنده در فصل دوم حدود و ثغور تساهل و تسامح در اندیشه امام خمینی(ره) را بیان کرده و لذا مواردی که در اندیشه امام خمینی(ره) از اصول ثابت اندیشه ایشان بوده است از بیانات وی استخراج کرده است که در آن موارد امام خمینی(ره) دیگر جایی برای تساهل و تسامح نمی دید و شدت عمل و قاطعیت از خود نشان می داد; نظیر رعایت نکردن قانون اساسی، زیر پا گذاشتن اصول مسلم اسلام و توطئه علیه نظام اسلامی. در این موارد امام خمینی(ره) با هر شخص و نهادی در هر مقام و منصبی برخورد قاطع داشتند. در بخش نخست فصل سوم، تساهل و تسامح در نظریه امام خمینی(ره) بررسی شده و برای این منظور نویسنده واژه هایی نظیر آزادی، دمکراسی، انتخابات و حقوق اقلیت ها در بیانات ایشان را مورد مداقه قرار داده است. در بخش دوم این فصل تساهل و تسامح در سیره عملی امام خمینی(ره) به بررسی گذاشته شده است.

×××

عنوان: تاثیر ساختار سیاسی بر فرهنگ سیاسی دوره صفویه

مؤلف: سید محمد حسین بهشتی

استاد راهنما: جناب دکتر محمود سریع القلم

استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین سیدمحمدتقی آل سیدغفور

سطح: کارشناسی، رشته: علوم سیاسی، 154ص، 1379

در این تحقیق بر آن بودیم تاثیرات ساختار سیاسی بر فرهنگ سیاسی را در دوره صفویه بررسی کنیم. در این راستا، نگرش پاتریمونیالیستی مارکس وبر، که نظریه دیوانسالاری سنتی دارد، و همچنین تقسیم بندی گابریل آلموند را مبنا قرار داده ایم، زیرا ساختار سیاسی بر دو قسمت عمده اهل قلم و اهل شمشیر قرار گرفته و شاه در راس ساختار سیاسی، شکل ویژه ای از اقتدار سیاسی را در ساختار سیاسی به وجود آورده است که دیوانسالاری، ادامه وجودی شاه بوده و گویی روح او در زیردستان حلول کرده است و حکومت چون قائم به شخص است از معیارهای شایسته سالاری دورمانده است. شاه قطب است و شرط تقرب به او، وفاداری و اطاعت بی قید و شرط می باشد. این مساله در سلسله مراتب طولی نیز وجود دارد. چنین ساختاری زمینه ساز نوعی فرهنگ سیاسی گشته که در آن رابطه میان دولت و جامعه، رابطه ای اقتدار گرایانه و پیرومنشانه خواهد بود; زیرا مردم، اتباع حاکم تلقی گشته و حقی برای مشارکت و رقابت ندارند این خود، مانع رشد فرد به لحاظ فرهنگ سیاسی گردیده است; چون فرد می کوشد تا به نحوی از انحا، رضایت حاکم را به دست آورد و به حریم او نزدیک شود. از این جاست که فضای فرصت طلبی و چاپلوسی گسترش می یابد. جهت روشن شدن این فرهنگ سیاسی، از چگونگی بررسی فرهنگ سیاسی به وسیله آلموند، کمک گرفته ایم; زیرا آلموند برای ترسیم فرهنگ سیاسی هر ملتی، آن را در سه سطح از نظام سیاسی بررسی می کند: سطح نظام، سطح فرآیند و سطح سیاستگذاری. در پایان به نمادهای تاثیرگذاری اشاره ای نموده ایم. نتیجه این که ساختار سیاسی صفویه فرهنگ سیاسی قبلی را به همراه داشته و به واسطه این فرهنگ، فرد منفعل گردیده است.

×××

عنوان: جامعه مدنی و اندیشه دینی

مؤلف: علی ملکی

استاد راهنما: جناب آقای دکتر سید احمد موثقی

استاد مشاور: حجة الاسلام والمسلمین داود فیرحی

سطح: کارشناسی، رشته: علوم سیاسی،106ص، 1379

یکی از مباحث مهم در جامعه ما بحث جامعه مدنی است. دیدگاه اندیشه های دینی موجود در جامعه، درباره جامعه مدنی چیست؟ در این باره، دو اندیشه دینی سنتی و نوگرا مشخص و تعریف شده اند که دیدگاه آن ها درباره جامعه مدنی با هم متفاوت است. اندیشه دینی سنتی، جامعه مدنی را که با زمینه های فرهنگی و ارزش های تمدنی غرب شکل گرفته است با ارزش های دینی قابل جمع نمی داند; اما اندیشه دینی نوگرا اموری مانند فرهنگ سازی، تمدن سازی و... را امری غیر ایدئولوژیک و بشری دانسته و جامعه مدنی را به عنوان دست آورد عقلانی بشر با ارزش های دینی قابل جمع می داند.

در این پژوهش به دو مولفه مهم جامعه مدنی، یعنی تکثرگرایی فرهنگی (دینی) و تکثرگرایی اجتماعی (سیاسی) توجه شده است که در تکثرگرایی دینی، دیدگاه دو اندیشه دینی و نوگرا درباره تکثرگرایی بین ادیان الهی، تکثرگرایی بین مذاهب اسلامی و تکثرگرایی درون مذهبی تشریح شده است. طرفداران اندیشه دینی سنتی، تکثرگرایی بین ادیان الهی و تکثرگرایی بین مذاهب اسلامی را نمی پذیرند و تکثرگرایی درون مذهبی را در محدوده مسائل اعتقادی فرعی و ظنی و همین طور احکام فقهی می پذیرند. طرفداران اندیشه دینی نوگرا به دنبال تکثرگرایی در عرصه های مختلف هستند.

در تکثرگرایی سیاسی دیدگاه دو اندیشه دینی سنتی و نوگرا درباره شاخصه های مختلف آن، مانند امکان جابه جایی قدرت، وجود احزاب سیاسی و آزادی (آزادی قلم، بیان، مطبوعات و...) مورد بررسی قرار گرفته است که طرفداران اندیشه دینی سنتی، جابه جایی قدرت و احزاب سیاسی را نپذیرفته و رای مردم در نظر آن ها نقش کارآمدی برای نظام سیاسی دارد; ولی آزادی را در چارچوب ارزش های دینی تاکید می کنند.

طرفداران اندیشه دینی نوگرا بر شاخصه های مختلف تکثرگرایی سیاسی تاکید کرده و با تکیه بر رای مردم به دنبال حکومت دموکراتیک دینی هستند.

از دیدگاه اندیشه دینی سنتی، جامعه مدنی با ارزش های دینی سازگاری ندارد; اما بر طبق نظر اندیشه دینی نوگرا جامعه مدنی یکی از دست آوردهای عقلانی بشر بوده و با دین هم سازگاری دارد. در خلال این مباحث برای روشن شدن زوایای بحث و طرح دیدگاه های دیگر به دیدگاه برخی اندیشوران دینی، از جمله شهید مرتضی مطهری(ره) اشاره شده است که در عین اختلاف نظر با دیدگاه های اندیشه دینی سنتی و نوگرا، در برخی موارد، افکار و اندیشه های ایشان با جامعه مدنی مطابقت دارد.

ارسال نظر