حوزه علمیه تبریز
منابع : | تاریخ درج : ‎1385/5/3 | بازدید : 3738
کلید واژه ها :

دوره نخست

نخستین دوره از حوزه علمیه تبریز به دو قرن چهارم و پنجم قمری تعلق دارد و پیش از آن به واسطه تسلط خرم دینان بر این منطقه مذهب شیعه نمودی از خود نشان نداده است و در قرن چهارم حکومتها با سنی گری های خود مانع رشد شیعه در این منطقه شده اند.

حمزة بن عبد العزیز معروف به سلار دیلمی از دانشمندان شیعه و فقهای بزرگ امامیه است که در این دوره می زیسته است.

در دو قرن چهارم و پنجم حوزه تشیع در تبریز رونق گرفته است و دانشمندانی چون سلار دیلمی با حضور خویش این حوزه را به اوج شکوفایی رسانده اند.

نخستین عامل رشد حوزه تبریز در این دوره وجود علوی مبارزی چون سید حمزه از احفاد امام کاظم(ع) است و دومین عامل رشد تشیع دعوت ابوالقاسم جعفر بن علی از داعیان اسماعیلی آذربایجان به کیش اسماعیلی است.

دوره دوم

دوره دوم از حوزه علمیه تبریز به قرنهای ششم و هفتم هجری تعلق دارد که مقارن با رکود حرکت علمی است حکومتهای سنی مذهب و حملات قبایل زرد پوست تاتار موسوم به مغول مانع از رشد کافی و شکوفایی دانش در این دوره است.

دوره سوم

این دوره از اواخر قرن هفتم شروع و تا اوایل قرن دهم هجری ادامه می یابد آغاز این دوره از حوزه علمیه تبریز که با اسلام گرایی و شیعی پذیری سلاطین مغول روبه روست آغاز خوبی برای رشد مکتب تشیع است لیکن با روی کار آمدن تیموریان (771 - 906) و حملات وحشیانه خود موقعیت فرهنگی به دست آمده دیگر بار دستخوش تغییرات اجتماعی می گردد که با قیامهای شیعی پاسخ داده می شود.

دوره چهارم

این دوره که از آغاز حکومت صفویان و تا پایان دوره قاجار از اوایل قرن دهم تا اواخر قرن سیزدهم ادامه می یابد دوره ای است که شیعه از تقیه بیرون آمده و جامعه شیعی نمود پیدا کرده است و با توجه به تفکر انقلابی شیعه اهل سنت نیز به این اندیشه متعالی پیوسته اند در چنین شرایطی نهضت توسط قبایل قزلباش که پیرو مذهب شیعه دوازده امامی بودند آغاز شد و تشیع به عنوان ایدوئولوژی و محور اصلی شکل گیری ملتی یکپارچه در سراسر ایران مورد استفاده قرار گرفت.

حوزه علمیه تبریز دراین دوره به پرورش خوشنویسان، شاعران، حکما، فقها، و محدثین شیعی پرداخته است. لیکن گرایش در آن روزهای نخست به فلسفه و حکمت سپس به حدیث آن گاه به فقه و اصول فقه است.

مدارسی که در این دوره تاسیس گردید، به قرار زیر می باشند: 1 - مدرسه طالبیه 2 - مدرسه صادقیه 3 - مدرسه صفویه 4 - مدرسه حاج صفر علی 5 - مدرسه حاج علی اصغر 6 - مدرسه میرزا علی اکبر

شیخ آقا بزرگ تهرانی شمار علمای قرن دهم در این حوزه را هفت نفر گزارش می دهد که عبارتند از: 1 - میرزا اویس تبریزی 2 - حسین کربلایی (مؤلف «الروضات فی مزارات تبریز» ساکن دمشق) 3 - زین العابدین تبریزی 4 - عبد الباقی تبریزی 5 - عبد الوهاب تبریزی 6 - میر قاسم تبریزی 7 - خواجه جلال الدین محمد تبریزی

حال آنکه شمار دانشمندان شیعی در قرن یازدهم قریب به سی نفر است که فزونی شمار دانشمندان شیعی در قرن یازدهم و قرون پس از آن به سبب رونق حوزه علمیه تبریز وجود دانشمندان فرزانه در این حوزه است.

شکوفایی فقه شیعه

گستره فقه شیعی در حوزه علمیه تبریز به مرحله ای از رشد رسید که توفیق یافت در قرن سیزدهم قمری مرجع تقلیدی را به جهان اسلام عرضه دارد این شخصیت ممتاز علمی که در علم و عمل و مراحل تقوی و ورع به قله کمال رسیده بود کسی جز حضرت آیة الله العظمی سید حسین حسینی کوه کمری تبریزی نبود. نسب شریف وی با بیست و چهار واسطه به امام حسین(ع) می رسید و از فحول شاگردان شیخ اعظم انصاری محسوب می گشت چنانچه شیخ در موارد احتیاط به مراجعه فتاوی او امر می نمود.

دانشمندان دیگری از حوزه علمیه تبریز در این قرن از شاگردان شیخ اعظم انصاری بودند که همزمان با آیة الله سید حسین حسینی کوه کمری در نجفت اشرف به درس شیخ حاضر می شدند برخی از آنان عبارتند از: 1 - شیخ مولی احمد تبریزی(زنده به سال 1271ق.) 2 - حاج شیخ میرزا باقر مجتهد(متوفی 1285ق.) 3 - میرزا محمد تقی قاضی تبریزی(متوفی 1276ق.) 4 - شیخ میرزا حسن آقا تبریزی(متوفی 1338) 5 - حاج میرزا محمد حسن زنوزی تبریزی(متوفی 1310ق.) 6 - میرزا حیدر علی علیاری(متوفی 1310ق.) 7 - حاج میرزا علی تبریزی(متوفی 1248ق.) 8 - سید علی سید الحکما حسینی مرعشی(متوفی 1316ق.) 9 - حاج مولی علی علیاری(متوفی 1327ق.) 10 - حاج میرزا موسی تبریزی(متوفی 1307ق.)

لازم به ذکر است که شماری از این فقها خود در مکتب آیة الله کوه کمری هم حاضر شده اند.

دوره پنجم

این دوره به دو قرن چهارم و پانزدهم هجری تعلق دارد و از پررونق ترین ادوار حوزه علمیه تبریز محسوب می شود چنانچه حضرت آیة الله العظمی سید محمد حجت که به سال 1310 ق. در این شهر تولد یافته بود به برکت عالمان فرزانه این سامان و عصر شکوفایی حوزه تبریز مراحل اجتهاد را سپری کرد و به مقام مرجعیت رسید آیة الله سید حسین کوه کمری عموی آیة الله حجت بود لذا حوزه نجف اشرف برای خاندان حجت حوزه ای آشنا بود و ایشان به سال 1330 ق. در بیست سالگی به این حوزه مهاجرت و به تکمیل علوم و معارف پرداختند مهاجرت ایشان یک سال پس از رحلت عموی بزرگوارشان بود.

البته پس از ارتحال آیة الله العظمی سید حسین حسینی کوه کمری آیة الله فاضل شرابیانی به مرجعیت رسید.

برخی از مشاهیر علم و فضیلت حوزه علمیه تبریز دراین دوره به قرار زیر می باشند: 1 - آیة الله آقا میرزا رضی تبریزی (متولد 1294ق.) 2 - آیة الله آقا میرزا ابوالحسن انگجی(متوفی 1357ق.) 3 - آیة الله سید مهدی انگجی 4 - آیة الله آقا میرزا عبد الحسین غروی (متولد 1328ق.) 5 - آیة الله آقا سید احمد خسروشاهی (متولد 1266ق.) 6 - آیة الله میرزا محمد علی قاضی طباطبایی (متولد 1333ق.) 7 - آیة الله سید ابراهیم دروازه ای(1381 - 1313ق.) 8 - آیة الله سید مرتضی خسروشاهی (متولد1299) 9 - آیة الله سید ابوالفضل خسروشاهی(متولد 1320ق.) 10 - آیة الله آقا میرزا صادق قره داغی (1351 - 1274ق.) 11 - آیة الله سید حجت ایروانی (متوفی 1354ق.) 12 - آیة الله سید عبدالمجید ایروانی (1371 - 1313ق.) 13 - آیة الله حاج شیخ رضا توحیدی (متولد 1332ق.)

در این دوره از حیات علمی حوزه تبریز اعلام تجزیه آذربایجان از سوی فرقه دمکرات و اسلام زدایی رضاخان مطرح بود که با ایستادگی آیات عظام تبریز آیة الله سید مرتضی خسروشاهی آیة الله میرزا صادق آقای قره داغی و آیة الله سید مهدی انگجی روبه روی شدند و در پی این مقاومت آیة الله آقا میرزا صادق و آیة الله انگجی هر دو نخست به سنندج و سپس قم تبعید شدند.

هر چند پس از مدتی آیة الله انگجی به تبریز بازگشت و آیة الله آقا میرزا صادق در قم به حال تبعید از دنیا رفت.

ارسال نظر