نقش مذهب در انقلاب اسلامی / محمدی، منوچهر
منابع : انقلاب اسلامی در مقایسه با انقلابهای فرانسه و روسیه | تاریخ درج : ‎1385/5/1 | بازدید : 1695
کلید واژه ها :

اما اسلام به عنوان یک مذهب و مکتب الهی در اعماق قلبها و روحهای اقشار وسیع جامعه نفوذ تاریخی داشت. مذهبی که در روستاها و شهرها در میان طبقات فقیر و غنی کارگر، کشاورز، کارمند، دانشجو، و روشنفکر حداقل به راه و رسم زندگی افراد و احوال شخصیه آنها حاکم بود. جامعه ای که حداقل 98 درصد به صورت سنتی مسلمان هستند و اکثر آنها به دستورات کتاب آسمانی اعتقاد داشته و به صورت احکام آن عمل می کنند، آمادگی زیادتری برای پذیرفتن ایدئولوژی مزبور به عنوان ایدئولوژی تحول و تغییر سیاسی - اجتماعی و از جمله انقلاب داشتند.

ویژگیهایی که ایدئولوژی اسلام را از سایر مکاتب سیاسی جدا می نماید و به آن امتیاز و جلوه خاصی می دهد، در جهان بینی اسلام نهفته است که خطوط مشخصه آن عبارت است از:

1. واقعیت و هستی مساوی با ماده و طبیعت نیست (ماده پرتوی از واقعیت مطلق غیر مادی است.)

2. جهان مادی پدیده ای است که از هستی و واقعیت مطلق سرچشمه می گیرد و دارای مبدا و مدبری عالم، حکیم، و قادر می باشد که بر تمام روابط و عوامل طبیعی حاکم است و همه عامل و عوامل طبیعی و حرکتها و فعل و انفعالات در ماده، فعل خداوند و مظهر و تجلی گاه اراده اوست.

3. در جهان بینی الهی، جهان هستی تحت سرپرستی و ولایت الهی قرار دارد و موجودات مادی با ولایت و تدبیر خداوند از نقص به سوی کمال در حرکتند و بازگشت همه به سوی اوست.

4. در این جهان بینی انسان تنها دارای بعد مادی نیست بلکه بعد معنوی هم دارد و این انسان به سوی کمال مطلق، یعنی آفریننده هستی، در حرکت است و کمالش در لقاء الله است.

5. انسان موجودی ابدی و جاودانی است و با مرگ فانی و نابود نمی شود و عوالم دیگری در پیش دارد که در آن عوالم آثار و نتایج اعمال و زندگی این جهان خود را خواهد یافت.

6. انسان موجودی است آزاد و مسئول که با اختیار حرکت تکاملی خود را به پایان می رساند و چون آزاد است، گاهی حرکت به سوی او را انتخاب می کند و گاهی به سوی شیطان حرکت می کند.

7. زندگی این جهان مرحله ای است که انسان در آن تحصیل کمال می کند و با عمل خود زندگی ابدی و حیات جاودانی را تامین می نماید. (1)

بزرگترین موانع و مشکلات در به کارگیری این ایدئولوژی به عنوان ایدئولوژی انقلاب مسائل زیر بود:

1. سالیان دراز در اثر تبلیغ استعمار غرب با تکیه بر مکتب لیبرالیسم تلقین شده بود که مذهب از سیاست جداست و مذهب ارتباطی به مسائل سیاسی - اجتماعی ندارد و نسخه و دارویی برای حل معضلات پیچیده سیاسی - اجتماعی روز در اختیار ندارد و این تبلیغ در میان طبقات مختلف و حتی بعضی از روحانیون و علمای مذهبی نیز تاثیر گذارده بود.

2. جامعه کمال مطلوبی که اسلام می خواست نشان بدهد متعلق به چهارده قرن قبل بود که برای بسیاری تصور نمی رفت که امکان پیاده کردن احکام آن در جوامع صنعتی پیشرفته و عصر به اصطلاح اتم حاضر عملی بوده و پاسخگوی مسائل پیچیده امروز باشد.

3. با تکیه بر بعضی از اصول اسلامی از جمله اصل تقیه و انتظار فرج در میان تشیع و اصل اطاعت از ولی امر در میان اهل سنت، این تصور که اسلام می تواند به عنوان ایدئولوژی انقلاب و در جهت دگرگونی ارزشهای حاکم مورد استفاده قرار گیرد، برای بسیاری از مردم حتی بعضی از مسلمانان معتقد هم وجود نداشت.

مکتب اسلام که از 1400 سال قبل به ایران وارد شده و با مردم مانوس بوده و قاطبه مردم به آن اعتقاد داشته و با آن زیست کرده و در تار و پود زندگی آنها نفوذ و رسوخ کرده بود نه تنها تعارضی با ارزشهای جامعه نداشت بلکه با توجه به جهان بینی الهی خود افق بسیار وسیعی را برای پیروان خود فراهم کرده علاوه بر آنکه سعادت اخروی را به همه معتقدین خود نوید می داد برای همین دوره کوتاه مدت زندگی نیز در این دنیا دستورالعملها و راهنماییهای لازم را برای امور روزمره زندگی فردی و اجتماعی و اداره جامعه در جهت تامین سعادت دنیوی فراهم کرده بود و در مقایسه با دو مکتب دیگر از عظمت ویژه ای برخوردار است.

موفقیت ایدئولوژی انقلابی اسلام همچون امری ارزشمند و علامت ممیزه جهان بینی انقلاب اسلامی در ایران بود. این ایدئولوژی پاسخی قدرتمند به خواسته های سیاسی شده معاصر و در عین حال مایوس شده از مکاتیب مادی بود. این ایدئولوژی در عین بهره برداری از همه امتیازات تکنولوژیکی و تجربه نهضتهای ایدئولوژیکی و سیاسی غرب به کار گرفته شد. به عبارت دیگر این ایدئولوژی امتیاز قابل توجهی بر کمونیسم که با مذهب در تعارض است، دارد. به جای اینکه یک جایگزینی جدیدی برای مذهب خلق کنند همان طور که کمونیستها کردند، انقلاب اسلامی مذهب پر تلاش و تهاجمی را که وجود داشت به کار گرفته و با ابزار ایدئولوژیکی مورد نیاز برای جنگ در صحنه سیاست مردمی مجهز گردید. با این عمل آنها کمک بزرگ و ممتازی به تاریخ جهان کردند.

تجربه تاریخ به ما نشان می دهد که انقلاب اسلامی، در حقیقت نقطه اتصال و پیوند دو حرکت عظیم در تاریخ بشریت می باشد. یکی حرکت انبیا و اولیای الهی است که به فرمان خدا و برای تحقق سعادت بشر در دنیا و اخری مکتبهای الهی را پایه گذاری کرده و در هر عصر و زمانی موجب نجات بشریت از سقوط در منجلاب تباهی و فساد در عین حال از شر ظلم و جور طواغیت زمان شده اند که آخرین و تکامل یافته ترین آنها مکتب حیات بخش اسلام است. انقلاب اسلامی با تکیه بر مکتب الهی - آسمانی اسلام تداوم بخش این حرکت تاریخساز می باشد.

از طرف دیگر بشر بدون تکیه بر مکاتیب الهی در چند قرن اخیر حرکتی را بر علیه بی عدالتیها، استبداد، و ظلم و جور حکام بر پایه مکتبهای فلسفی - سیاسی ساخته و پرداخته فکر انسانی و با جهان بینی خاص خود که نوید جامعه کمال مطلوب را در همین دنیا می داد، آغاز کرد که به انقلابهای سیاسی - اجتماعی معروف هستند. انقلاب اسلامی در عین حال که تداوم بخش مکتبهای الهی و آسمانی است، دستاورد قیامی مردمی بوده و موجبات سرنگونی نظام سیاسی حاکم و برقراری جامعه کمال مطلوب را فراهم کرده است، تداوم بخش انقلابهای سیاسی اجتماعی و در عین حال تکامل یافته ترین آنها می باشد.

این پیوند بی نظیر و در عین حال عجیب مقام و موقعیت خاصی به انقلاب اسلامی داده است که در خور کمال توجه و مطالعه است.

پی نوشت:

1. ولایت فقیه یا حاکمیت ملت (طاهری خرم آبادی) 18- 19.

ارسال نظر