مجلات > ادبیات و هنر > حدیث زندگی > آذر و دی 1381، شماره 8


در زندگی، عاقلانه تصمیم بگیرید

پدید آورنده : عباس بخشنده بالی ، صفحه 43

زندگی، رودخانه ای است که ما هر روز در مورد شیوه گذر از آن تصمیم می گیریم. مسیر این رودخانه به طور مداوم تغییر می کند.

رودی که در گذشته جریان یافته است، به طور معمول به آرامش رسیده و تا اندازه ای، مشخّص و قابل کنترل است. رودی که در آینده جاری خواهد شد، متلاطم تر، غیر قابل پیش بینی و تا اندازه ای غیر قابل کنترل است.

مسیر رودخانه ای که روزانه آن را می پیماییم، تغییر می یابد و لذا چگونگی گذر کردن از آن نیز تغییر می کند. جهان امروز، شبیه رودخانه، به طور مداوم در حال تغییر است. فردی که در دنیای امروز تصمیم می گیرد، باید به همان اندازه که بر محیط تسلّط دارد بر تغییرات نیز تسلّط داشته باشد.(1)

هیچ چیز در دنیا آسان تر و عادی تر و در عین حال مشکل تر و سخت تر از اتّخاذ یک تصمیمِ عاقلانه نیست. اکثر ما در دوره ای از زندگی خود با این مشکل روبه رو شده ایم: ازدواج، تغییر کار، انتخاب این یا آن، و... و بدون شک آن احساس تلخ را نیز چشیده ایم: زمانی که نمی دانستیم کدام راه را باید برگزینیم.

1. نیازهای واقعی خود را بیابید

تصمیم گیریهای خام، ناپخته و نادرست را می توان عامل اصلی اکثر ناراحتیها و ناملایمات زندگی دانست، و شاید بدتر از آنها، «عدم تصمیم گیری» باشد. اتّخاذ تصمیمات غلط و یا عدم تصمیم گیری نه فقط به خاطر پیچیدگی فزاینده دنیای اطرافمان، بلکه همچنین نشانگر پیچیدگی دنیای درون ماست.(2)

شاید علّت واقعی تصمیمهای نادرست در زندگی، عدم آگاهی ما به نیازهای واقعی مان باشد. اشخاص موفّقِ واقعی، ابتدا در پی چیزی می گردند که به آن نیاز دارند. امکان دارد ما در زندگی، یک خانه مجلّل بخواهیم، ولی به یک سرپناه مناسب نیازمند باشیم. وقتی در پی آنچه می خواهیم هستیم، اغلب آنچه را که به آن نیازمندیم، از دست می دهیم.(3)

نمونه هایی از کوتاه فکری بعضی از امریکاییها را در سال 1980 باید به خاطر آورد که سبب شده بود ژاپنیها مقدار زیادی از شرکتهای امریکایی را تصاحب کنند و دارایی غیرمنقول به دست آورند و در این میان، امریکاییها فقط به آنچه می خواستند رسیده بودند: سودهای فراوان لحظه ای! امّا ژاپنیها به چیزهایی که نیاز داشتند دست یافتند: سرمایه های درازمدت و دارایی پایدار.

کلید کار، متمرکز کردن فکر بر نیاز واقعی است.(4)

«تئودور ریک(Theodore Reek)» روانشناس معروف، وقتی مرد جوانی بود با «زیگموند فروید(Sigmund freud)» درباره تصمیم مهمّی مشورت کرد. فروید به او پاسخ داد: «من فقط می توانم در مورد تجربیات شخصی خودم به تو بگویم. وقتی می خواهیم یک تصمیم معمولی و نه چندان مهم بگیریم، محاسبه تمام جنبه های مثبت و منفی خیلی مهم است؛ امّا در مورد تصمیمات خیلی مهم از قبیل ازدواج و کار، تصمیم باید از ناخودآگاه و درون خود انسان نشأت گرفته

باشد. به نظر من، در مورد تصمیمات مهم زندگی شخصی، ما باید از نیازهای درونی طبیعت و ذاتمان پیروی کنیم».(5)

2. اطّلاعات بیشتری به دست آورید

زمانی که بخواهیم تصمیمی مبتنی بر عقل و منطق اتّخاذ کنیم، باید در مورد موضوع مورد نظر، اطّلاعاتی جمع آوری کنیم تا با جوانب و زوایای آن بیشتر آشنا شویم.

اتّکای صرف به اطّلاعاتی که خود به خود به دست شما رسیده است، احتمالاً همه مسائل تحلیلی شما را حل نخواهد کرد. برای انجام دادن درست کار، لازم است که نگاهتان را به نقطه ای دیگر معطوف دارید و در پی اطّلاعات بیشتری برآیید.(6)

اطّلاعاتِ «مورد نیاز» آنهایی هستند که واقعاً محتاج به داشتنشان هستید تا بتوانید تصمیم بهتری بگیرید. هرچیز دیگری اطّلاعات اضافی خواهد بود. همچنان که به گردآوری اطلاعات می پردازید، از شنیدن چیزهایی که نمی خواهید بشنوید، خودداری کنید و الّا از آنچه واقعاً مورد احتیاج شماست، آگاه نخواهید شد و در توهّم، باقی خواهید ماند.(7)

در هنگام گردآوری اطّلاعات مربوط به هر فرضیه باید حتماً قضاوت را به حال تعلیق درآورد. شکل دهی تصوّراتی در رابطه با یک فرضیه بر اساس اطّلاعات اندک، کار چندان سختی نیست؛ امّا تغییر یک تصوّر، پس از ریشه گرفتن آن، بسیار دشوار است.

اگر در خود، این ذهنیّت را یافتید که پاسخ را پیشاپیش می دانید، از خود بپرسید که چه چیزی ذهنیّت شما را تغییر خواهد داد؟ سپس به دنبال همان نوع اطّلاعات بگردید. سعی کنید فرضیات مختلفی را مطرح سازید تا مشخص شود آیا یک فرض خاص - در صورت پیش آمدن فرصتی مناسب - می تواند به اندازه دیدگاهی که خود شما از پیش داشته اید قوّت داشته باشد یا خیر؟(8)

3. اطّلاعات را به هم ربط دهید

البته نباید فراموش کنیم که برخی افراد از ایده جمع آوری اطّلاعات، به غلط استفاده می کنند. آنها مرتّباً به دنبال جمع آوری اطّلاعات و گوش فرا دادن به نصایح گوناگون هستند، ولی نمی توانند آنها را به هم ربط بدهند.

ژنرال «توماس هارولد(Thomas Harold)» از فرماندهان سابق ارتش و رئیس کالج ملّی جنگ آمریکا عقیده دارد: «وقتی مشکلی برای تشکیلات پیش می آید، فقط جمع آوری اطّلاعات کفایت نمی کند بلکه باید هنر آن را داشت و توانست این اطّلاعات را نظم بخشید. در ارتش، ما به فرماندهان می آموزیم که از اوضاع، ارزیابی اوّلیه داشته باشند. اوّل، اهداف را به خوبی درک کنند. سپس به آنها می آموزیم جایگزینهایی برای یافتن اهداف و دستیابی به آنها تصوّر کنند».(9)

بنابراین ابتدا باید اطلاعاتی را در زمینه موضوع گردآوری کنیم و بعد از آن، آنها را به هم ربط داده منظّم سازیم و در آن هنگام، یک فرضیه متناسب با اهداف و نیاز واقعی خود را به دست آوریم.

4. اختیارات خود را بشناسید

یکی از اختیارات شما این است که دریابید اختیاراتی دارید. اغلب، اختیارات گوناگونی وجود دارد؛ ولی ممکن است شما به آنها آگاه نباشید. وقتی که آن اختیارات را دارید و می گویید: «انتخاب دیگری ندارم»، به خود بخندید و بدانید فقط از اختیارات خود آگاه نیستید. گاه پیش می آید که فکر می کنیم انتخابی نداریم و همین تصوّر، دهانمان را از ترس قفل می کند؛ امّا این امر، به ندرت اتّفاق می افتد و اگر بیفتد فقط و فقط نشانه ترس ماست که ما را فلج می سازد.(10)

5 . اهداف دروغین را نپرستید

بهترین راه برای پرهیز از پرستیدن اهداف اشتباه، نپرستیدن هر نوع هدف است. در عوض، هدف خوب و درستی برای خود بیابید و تقویت کنید و آن را همیشه در تصمیم گیری خود مدّ نظر قرار دهید. «هنری تورو(Henry Thoreau)» می گوید: «بسیاری از مردم در طول زندگی خود به ماهیگیری می پردازند و هیچ گاه نمی دانند که در پی چه ماهی ای هستند».

6 . توصیه همسایه خود را نادیده نگیرید

آنچه می دانید معمولاً کمتر از موضوعاتی است که نمی دانید. این امر حتّی در یک جامعه کاملاً فرهیخته نیز واقعیت دارد و چنانچه واقعیّت، به چشم فردی که می نگرد بستگی داشته باشد، شما باید بدانید که واقعیت فقط آن موضوعی نیست که شما می بینید.

«امیلی کارتر(Emily Carter)» بیان می کند که هیچ چیز خطرناک تر از این نیست که شما فقط یک «ایده» داشته باشید. بنابراین سعی کنید ایده دوم و سوم داشته باشید و از ایده همسایگان، دوستان و دشمنان نیز استفاده کنید و به خاطر داشته باشید که سود بردن از توصیه، دشوارتر از توصیه کردن است.(11)

صحبت کردن و مشورت کردن با دیگران می تواند از اشتباهاتی که بعدها ممکن است در پی تصمیم به وجود آید، تا حد زیادی جلوگیری کند.

7 . وقت مناسبی را برای تصمیم گیری انتخاب کنید

ما باید یاد بگیریم که بین خصوصیات عمیق وجودی مان و حالات روحی گذرای روزمان تفاوت قائل شویم. تحقیقات انجام شده بر روی پانصد نفر در دانشگاه کلمبیا نشان می دهد که رفتار و حالات ما به شدّت تحت تأثیر حالات گذرا و موقّتی ماست. وقتی روحیه مان خوب است، رفتارمان نیز قابل انعطاف و متوازن می شود و وقتی ناراحتی داریم و از چیزی دلخوریم، عملکرد ما به سمت تهاجم و ویرانی کشیده می شود. بعضی روزها حس می کنیم که نباید در هیچ موردی تصمیم گیری کنیم.(12)

8 . از اشتباهات گذشته درس بگیرید

باید خود را مقیّد کنیم که از اشتباهات خود پند بگیریم، نه اینکه به خود بپیچیم و خویشتن را ملامت کنیم. اگر از خطاهای خود درس نگیریم، ممکن است در آینده نیز آنها را تکرار کنیم، و «هیچ انسان عاقلی از یک شکاف، دوبار گزیده نمی شود».

9 . به تصمیمات عاقلانه خود عمل کنید

همه ما داستان افرادی را شنیده ایم که با توجه به محدودیتهای شرایط، دست به کاری شگفت زده و به صورت نمونه هایی از نیروی بی کران روح انسانی درآمده اند.

من و شما نیز می توانیم زندگانی خود را به صورت یکی از این انسانها درآوریم، به شرط اینکه شهامت داشته باشیم و بدانیم که قادریم اختیار اتفاقاتی را که در زندگی ما می افتد، به دست بگیریم. و اگر هم نتوانیم همیشه اتفاقاتی را که در زندگی ما می افتد کنترل کنیم، دست کم می توانیم بر واکنشهای خود نسبت به آن وقایع، و بر اعمالی که در مقابل آنها انجام می دهیم، مسلط باشیم.(13)

تحقیقات پژوهشگرانْ پیوسته نشان داده است که افراد موفّق، معمولاً به سرعت تصمیم می گیرند؛ وقتی انجام دادن کاری را درست بدانند به آسانی از تصمیم خود برنمی گردند؛ برعکس افراد شکست خورده و ناموفق.(14)

پس در تصمیمات خود سعی کنیم عاقلانه و حکیمانه فکر کنیم و با شهامت کامل به تصمیم خود عمل کنیم تا به اهداف عالی خود دست یابیم و زندگی ای سرشار از موفّقیت و کامیابی داشته باشیم.

bakhshanandehbali@hotmail.com


1. تصمیم گیری خلّاقانه در شرایط نامطمئن، اچ.بی.گلات، ترجمه: حسین شریفی، انتشارات وثقی، 1376، ص 8 .

2. مجلّه تدبیر، سال دوم، شماره یازدهم، اردیبهشت ماه 1370، ص 40 .

3. راهنمای تصمیم گیری بهتر، اسپنسر جانسون، ترجمه: کامران پروانه، انتشارات اردیبهشت، 1375، ص 35 .

4. همان جا .

5. مجلّه تدبیر، سال دوم، شماره 11 (اردیبهشت 1370)، ص 41 .

6. روانشناسی تحلیل اطّلاعات، ریچاردز هیوئر، ترجمه: علیرضا فرشچی و احمدرضا تقاء، انتشارات دوره عالی جنگ، 1380، ص 370 .

7. راهنمای تصمیم گیری بهتر، ص 49 .

8. روانشناسی تحلیل اطلاعات، ص 371 .

9. مجلّه تدبیر، شماره 11، ص 41 .

10. راهنمای تصمیم گیری بهتر، ص 48 .

11. تصمیم گیری خلّاقانه در شرایط نامطمئن، ص 100 .

12. مجلّه تدبیر، شماره 11، ص 41 .

13. به سوی کامیابی (ج 4)، آنتونی رابینز، ترجمه: مهدی مجردزاده کرمانی، 1374، ص 23 .

14. همان، ص 27 .