محمد رضا آقا جاني قناد
ولادت و خاندان
اينجانب، در سوم خرداد ماه 1345 در شهرستان قم در خانواده اي مذهبي، ديده به جهان
گشودم . پدرم، فروشنده لوازم خانگي در بازار قم بود و پدر بزرگم، از بازاريان
متدين قم، که به شغل قنادي و قندريزي اشتغال داشت و از اين رو او را « حاج شيخ علي
قناد» مي ناميدند. پدر مادرم، مرحوم شيخ محمد علي انصاري قمي، مترجم غرر الحکم و
درر الکلم مي باشد که نهج البلاغه مولا علي عليه السلام را نيز ترجمه کرده و به
علاوه ، آن را در پنج جلد و شصت هزار بيت، در قالبِ نهج البلاغه منظوم به نظم آورده
است. وي همچنين کتابهايي در پاسخ به ايراد شبهات درباره تشيع و روحانيت با
عنوانهايي چون « دفاع از اسلام و روحانيت » و در پاسخ به بدانديشان نگاشته و نيز
وصاياي پيامبر صلي الله عليه و آله و سلم به ابوذر غفاري را با عنوان « دُرج گهر»
به سلک نظم کشيده و اشعار فراواني نيز در مدح اهل بيت عصمت و طهارت و جايگاه فقيهان
اهل بيت در حوزه علميه قم و نجف و اقدامات آنان سروده که با عنوان « ديوان انصاري »
انتشار يافته است.
خانواده مادري اين حقير، به دليل وجود عالمان دين و مردان روحاني، از ويژگي خاصي
برخوردار است . عموي مادرم، مرحوم شيخ مرتضي انصاري قمي ، واعظ شهير ايران در دهه
چهل بود که در اکثر نقاط ايران، به وعظ و ارشاد مردم مي پرداخت. و به همراه مرحوم «
محمد تقي فلسفي » قدومش در همه جا گرامي داشته مي شد و گروهي از مردم قم و مؤمنين
تهران ، هنوز خاطره منبرهاي شيرين ايشان را به ياد دارند. وي به « حاج انصاري واعظ»
شهره بود و در 1349 در قم وفات يافت.
از ديگر عموهاي مادرم، مرحوم حجت الاسلام شيخ احمد انصاري و حجت الاسلام شيخ محمود
انصاري ، از فعالان حوزه علميه نجف بودند که يار و ياور مراجع بزرگوار تقليد در کار
اداره حوزه علميه و رسيدگي به امور طلاب علوم ديني و اقدامات عام المنفعه به حساب
مي آورند که حاج شيخ احمد انصاري که بازوي اجرائي آيت الله العظمي خويي در حوزه نجف
بود، پس از شهادت آيت الله صدر به دليل همراهي توسط رژيم بعثي صدام دستگير و
مظلومانه در زندانهاي اين رژيم به شهادت رسيد. دايي اينجانب، جناب حجت الاسلام و
المسلمين ناصر الدين انصاري قمي از محققان کوشاي حوزه علميه قم مي باشد که ضمن
تدريس فقه و اصول، تأليفات فراواني به صورت مقاله و کتاب درباره زندگي علماي دين
نگاشته و کتاب « علماي قم » « کتابشناسي حضرت فاطمه زهرا سلام الله عليها » و «
خورشيد فقاهت » ( زندگي نامه آيت الله العظمي گلپايگاني ) از آثار ايشان است . شوهر
خاله اين ناچيز ، حضرت آيت الله العظمي سيد محمد علي علوي گرگاني ، مدرس دوره خارج
فقه و اصول و صاحب رساله عمليه در حوزه علميه قم مي باشد. حجت الاسلام مهدي انصاري
قمي پسر عموي مادرم و ديگر شوهر خاله اين حقير است که کتاب « شيخ فضل الله نوري ،
رويارويي دو انديشه » از آثار اوست و کارهاي زيادي به صورت تحقيق و تصحيح کتب ديني
به خصوص در آثار فيض کاشاني به انجام رسانده است.
تحصيلات ابتدايي خود را درمدرسه ملي و غير دولتي «روحاني» در سال 1350 در قم شروع
کردم. در اين مدرسه آموزشهاي ديني به نحو جدي تري دنبال مي شد. دوره راهنمايي را در
مدرسه امير کبير قم (1356) و دين و دانش (1357) گذراندم. مدرسه دين و دانش به
مديريت شهيد بهشتي در دهه چهل بنيان نهاده شده بود. معلمان دانشمندي همچون سيد عباس
اسماعيلي طبا مرا از دانش و ديانت خويش سيراب مي کردند. ديپلم تجربي را در سال 1363
در همين دبيرستان گرفتم و در حالي که آموزگاران به قبولي من در رشته پزشکي اميدوار
بودند با توجه به ارتباط خانوادگي من با سلسله جليله روحانيت ، يکسره به حوزه آمدم
و در مدرسه مبارکه رضويه به تحصيل در پايه دوم حوزه (سيوطي و حاشيه) مشغول شدم چرا
که جامع المقدمات را در فرصت هاي دبيرستان خوانده بودم. در مدرسه رضويه از استاداني
چون حجه الاسلام مهدي هادوي تهراني و حجه السلام محسن کديور و استاد حجه الاسلام
طالقاني و استاد آقا جواد فاضل لنکراني به ترتيب در درسهاي حاشيه، سيوطي، مغني و
معالم بهره بردم. استاد مختصر المعاني حجه الاسلام حسن عرفان بود. پس از دو سال
تحصيل در مدرسه رضويه به سال 1365 وارد درس آزاد حوزه براي پايه چهارم شدم لمعه را
نزد استاد آيت الله رضا استادي و مرحوم استاد وجداني فخر فرا گرفتم و اصول فقه را
در محضر استاداني همچون حجه الاسلام حسن ممدوحي و ديگران آموختم. در آزمون سالانه
مرکز مديريت حوزه علميه قم در پايه چهارم رتبه اول در پايه هفتم رتبه سوم و در پايه
هشتم رتبه دوم را به ترتيب در سال هاي 1365، 1368 و 1369 احراز نموده و از سوي امام
راحل و آيت الله گلپايگاني مورد تشويق قرار گرفته و هدايايي دريافت نمودم. هداياي
مربوط به پايه هشتم را از دست مقام معظم رهبري در اولين سفر ايشان به قم پس از
مسئوليت رهبري در مدرسه فيضيه دريافت کردم. به لطف الهي درس رسائل را نزد استاد
اعتمادي و مکاسب را نزد مرحوم استاد پاياني، استاد حجه الاسلام سيد علي محقق داماد
و مرحوم استاد حجه الاسلام ابوالحسن مصلحي اراکي فرزند مرجع عاليقدر خواندم. کفايه
الاصول را نيز نزد مرحوم استاد پاياني و حجه الاسلام موسوي تهراني و حجه الاسلام و
المسلمين گنجي تلمذ نمودم. بنابراين پايه نهم حوزه را در نظام قديم که معادل پايه
دهم کنوني است در خرداد 1371 امتحان دادم و از مهرماه همان سال به درس خارج فقه و
اصول استاد گرانمايه حضرت آيت الله العظمي سيد محمد علي علوي گرگاني شرکت نمودم. نا
گفته نماند که حقير به دليل علاقه به حضور در مراکز دانشگاهي در سال 1364 در کنکور
سراسري دانشگاه ها شرکت نموده و با رتبه 19 در رشته الهيات دانشگاه تهران ( در
گرايش فقه و مباني حقوق اسلامي ) پذيرفته شدم. بنابراين ضمن تحصيل در حوزه علميه
قم، يک تا دو روز از هفته به تهران سفر مي کردم و درس هاي رشته الهيات را به سبک
دانشگاهي که البته واجد نقاط قوت و ضعف بود فرا مي گرفتم. به همين ترتيب، دوره
ليسانس را در تيرماه 1369 به پايان بردم و همان سال يعني در شهريور 69 در کنکور
ارشد رشته الهيات با گرايش فقه و مباني حقوق اسلامي شرکت جسته و با کسب رتبه اول،
پذيرفته شدم. بنابراين از بهمن سال 1369 تا بهمن 1372 که از پايان نامه خود دفاع
کردم، دانشجوي دانشکده الهيات دانشگاه تهران بودم. از آنجا که در آذر ماه 1370
ازدواج کرده بودم، با شروع زندگي جديد، در مرداد ماه 72 بنا به درخواست دانشگاه
ايلام که طي يک فراخوان از فارغ التحصيلان دانشکده الهيات دعوت به همکاري کرده بود،
به ايلام هجرت نمودم، درشهريور 72 در آزمون دکتراي رشته الهيات در دانشگاه آزاد
شرکت جستم. اين در حالي بود که هنوز مشغول نگارش پايان نامه بودم. وقتي نامه قبولي
در مقطع دکترا به دستم رسيد، شرط ثبت نام را که دفاع از رساله بود نداشتم. به هر
ترتيب، بلافاصله تحصيل در مقطع دکترا را در دانشگاه آزاد اسلامي واحد علوم و
تحقيقات آغاز نمودم که از بهمن 1372 تا اسفند 1377 ادامه داشت و اين کار، با تردد
مکرر بنده از ايلام به تهران صورت مي گرفت. بنابراين تحصيل در مقطع دکترا را در
کنار تدريس موظف و فوق العاده در دانشگاه ايلام ادامه دادم. در حوزه صاحب الزمان
(عج) در شهر ايلام تا حدودي درسهاي عوامل في النحو، هدايه، آموزش عقايد استاد مصباح
و سيوطي را (مقداري از هر کدام) تدريس نمودم. در حوزه فاطمه الزهراء (س) ايلام که
ويژه خواهران طلبه بود نيز تدريس منطق مظفر داشتم. از آنجا که از مرداد 73 رسماً
عضو هيات علمي دانشگاه ايلام هستم، به دليل دوري راه و محروميت منطقه ايلام، و قمي
الاصل بودن وقصد ادامه تحصيل در حوزه ، خواهان انتقال به دانشگاه هاي قم هستم .
بنابراين از مهر ماه 1381 در دانشگان پيام نور قم به صورت ماموريت به خدمت به تدريس
پرداختم و همزمان در درس خارج فقه آيت الله مکارم شيرازي و اصول آيت الله جعفر
سبحاني شرکت کردم. از بهمن 82 به دنشگاه قم جابجا شدم و اين ماموريت تا بهمن 1383
ادامه داشت . از مهرماه 1384 با اتمام مأموريت در دانشگاه قم ، به ايلام بازگشتم و
تا بهمن آن سال به تدريس پرداختم . اما بار ديگر از بهمن ماه 1384 به مدت يک ترم از
دانشگاه شاهد ( تهران ـ روبروي مرقد مطهر امام خميني ره ) براي مدت يک ترم مأمور به
خدمت شدم که به تدريس فقه و اصول در رشته فقه و حقوق اسلامي اشتغال داشتم هم اکنون
مأمور به خدمت در دانشگاه پيام نور اراک از اول مهرماه 1385 به مدت يک سال مي باشم
و به صورت حق التدريس با دانشگاه قم نيز همکاري دارم. به هر حال، حقير استاديار
پايه 11 دانشگاه ايلام و در وضعيت رسمي قطعي و عضو گروه الهيات هستم.
پايان نامه ها و آثار علمي
عنوان پايان نامه کارشناسي ارشد اينجانب "ترجمه و تحقيق بخش رهن از قواعد علامه
حلي" به راهنمايي حجه الاسلام و المسلمين گرگاني عضو هيات علمي دانشکده الهيات
دانشگاه تهران بوده است و در بهمن 1372 از آن دفاع کرده ام. پايان نامه دکترا رابا
راهنمايي دکتر عليرضا فيض و مشاوره دکتر هادي عالم زاده و با عنوان «بررسي تطبيقي
نظرات محقق اول و ثاني در احکام بيع» نگاشته ام. در اين نوشته نظرات محقق حلي در
شرايع الاسلام، مختصر النافع و نکت النهايه، با نظرات محقق ثاني در جامع المقاصد،
رسائل المحقق الکرکي و حاشيه شرايع و حاشيه قواعد علامه حلي مقايسه و نکات اختلافي
را استخراج و به بررسي استدلال طرفين پرداخته ام. با بازگشت موقت بنده به قم و
آشنايي با مرکز پژوهش هاي اسلامي صدا و سيما به سال 1379 که از سوي رهبر معظم
انقلاب به سال امام علي (ع) لقب يافت، توانستم کتابي با عنوان « تساهل و تسامح از
ديدگاه امام علي عليه السلام» بنگارم که توسط آن مرکز، چاپ داخلي شده است. مقالات
ديگري نيز نگاشته ام که در مجلات معتبر دانشگاهي و يا همايشها پذيرفته يا چاپ شده
که ليست آنها در زير ارائه خواهد شد. با عنايات و فضل خداوند، درسال 1369 در
مسابقات حفظ و قرائت قرآن مجيد حوزه علميه قم، رتبه دوم در حفظ 3 جزء قرآن را کسب
نمودم. همچنين در سال 1376 در اولين مسابقات حفظ و قرائت قرآن مجيد ويژه اعضاي هيات
علمي دانشگاه ها رتبه اول در حفظ يک جزء را به دست آورم که البته ناچيز است. حقير ،
از ابتداي تدريس در دانشگاه با گروه معارف اسلامي نيز همکاري داشته و دروس عمومي
معارف اسلامي همچون تاريخ اسلام ، اخلاق اسلامي، معارف اسلامي 1و2 را تدريس نموده و
هم اکنون مجوز تدريس درس تفسير موضوعي قرآن و نهج البلاغه ( يک ساله ) ، تاريخ و
تمدن اسلامي و اخلاق اسلامي ( آيين زندگي ) را به صورت سه ساله، از معاونت اساتيد
معارف اسلامي دريافت داشته ام.
شايان ذکر است حقير از مهر ماه 1383 به عنوان دانش پژوه در موسسه آموزشي و پژوهشي
مذاهب اسلامي زير نظر مرکز مديريت حوزه علميه قم به تحصيل اشتغال داشته و تاکنون دو
ترم از دوره سه ساله اين مرکز را پشت سرگذاشته ام .