مقام معلم

سيدمحمدتقى مرتضوى‏زاده

اى تو مرا نادره آموزگار افسر زرين به سر روزگار روشنى جان من از جان توست خنده من از لب خندان توست

معلمى سوختن است، سوختنى كه مى‏سوزد ولى نمى‏سوزاند، هدايت مى‏كند و گمراه نمى‏سازد و آتش درونش برد است و سلام و دود او همچون عود و رايحه‏اش جهانگير. معلم چراغ هدايت و كشتى نجات است. معلم راهنماى خوبى‏ها و نيكى‏ها و هدايتگر و بيدار كننده است. معلمى، همان‏گونه كه معلم پير انقلاب‏رحمه الله فرموده، شغل انبياست و مت‏سرگردان را از وادى جهل و ضلالت‏به سر منزل هدايت و سعادت و از درياى پر تلاطم فساد و انحراف به ساحل اميدبخش نجات و نيكبختى مى‏رساند. سرنوشت جوامع بشرى مرهون سعى و تلاش آموزگاران و معلمان است. معلم بود كه معاويه پسر يزيدبن معاويه را آنچنان تربيت كرد كه به يكباره راه و رسم غلط و ظالمانه پدرش را كنار گذاشت و در سلك عابدان و زاهدان و هدايت‏يافتگان درآمد. همين معلمان بودند كه مصلحان بزرگى چون امام خمينى‏قدس سره، شهيد مطهرى‏رحمه الله و شهيد بهشتى‏رحمه الله و بزرگانى چون آية‏الله خامنه‏اى و حجة‏الاسلام رفسنجانى به جامعه تقديم كردند; بزرگانى كه هر كدام منشا خيرات و بركاتى براى مسلمانان شدند.

در قدرت و توان هيچ‏كس نيست كه مقام و ارزش معلم را برشمارد. چنان‏كه هيچ كس را ياراى آن نيست كه فعل ايزد بستايد و يا نقش عظيم رسولان الهى را بر كاغذ بنشاند.

از اينرو، خداوند متعال نسبت‏به شان و مقام عالم و متعلم عنايت‏خاصى مبذول داشته و آنان را بر ساير طبقات ممتاز ساخته است. او به شخصيت آنان ارج نهاده و براى آنان امتياز ويژه‏اى قايل شده است.

پروردگار عالم، دانش و معرفت را از لحاظ شرافت و ارزش در اوج همه مراتب و مقامات قرار داد و با نخستين عمت‏خويش - علم و بينش - بر آدم ابوالبشرعليه‏السلام منت نهاد; «و علم آدم الاسماء كلها.» (بقره:31) در اولين سوره‏اى هم كه بر پيامبر خاتمش‏صلى الله عليه وآله فرو مى‏فرستد ارزش نعمت علم و دانش را بازگو مى‏نمايد و خود را اول معلم عالم وجود قلمداد مى‏كند: «اقرا و ربك الاكرم الذي علم بالقلم، علم الانسان ما لم يعلم.» (علق: 4 و 5) در برخى ديگر از آيات كتاب متين خود نيز به صراحت، برترى معلمان را بر ساير خلق برمى‏شمارد و آنان را بر تارك تمامى طبقات مردم قرار مى‏دهد; «قل هل يستوى الذين يعلمون و الذين لايعلمون انما يتذكر اولوالالباب.» (زمر:9)در زمينه اهميت كار معلمى همين بس كه او فرمود: «من احياها فكانما احيا الناس جميعا.» (مائده: 32); هر كس نفسى را زنده كند بواقع، تمام جهانيان را زنده گردانيده است (با توجه به اينكه زنده كردن روح و دل آدمى به علم و دانش برتر از زندگى بخشيدن به بدن مادى است.) و همين افتخار براى معلم بس كه اگر تا قيامت‏بدان مباهات كند برازنده اوست.

در ميان احاديث پيامبر اكرم و ائمه اطهارعليهم‏السلام روايات مربوط به ارزش و اعتبار علم و عالم و متعلم به قدرى فراوان است كه احصاى تمامى آنها نزديك به محال مى‏نمايد. پيامبر گرامى اسلام‏صلى الله عليه وآله مى‏فرمايند: «ان معلم الخير يستغفر له دواب الارض و حيتان البحر و كل ذي روح فى الهواء و جميع اهل السماء و الارض و ان العالم و المتعلم فى‏الاجر سواء باتيان يوم القيمة كفرسى رهان يزدحمان.» (بحارالانوار، ج 2، ص‏17); تمامى جنبندگان روى زمين و ماهيان دريا و هر موجود زنده‏اى در فضا و همه اهل آسمان و زمين براى معلمى كه نيكى به مردم بياموزد طلب آمرزش مى‏كنند. دانشمند و دانشجو در پاداش با يكديگر برابرند و در روز قيامت‏بدين سبب، بسان دو اسب مسابقه با يكديگر به رقابت مى‏پردازند.

عظمت معلمى به قدرى زياد است كه پيامبر اسلام‏صلى الله عليه وآله خود را معلم مى‏داند; «انما بعثت معلما.» (احياء علوم‏الدين، ج 1 ، ص 21) آن حضرت‏صلى الله عليه وآله در حساس‏ترين لحظات جنگ، آنگاه رايت لشكر اسلام را به دست كسى مى‏دهند كه هم خدا و رسولش او را دوست دارند و هم او خدا و رسولش را دوست دارد به وى (حضرت على‏عليه‏السلام) مى‏فرمايند: «لان يهدى الله بك رجلا خير لك مما طلعت عليه الشمس.» (بحارالانوار، ج 32، ص‏447); اگر خدا تنها يك تن را به وسيله تو هدايت كند از آنچه خورشيد بر آن مى‏تابد برايت‏باارزش‏تر است.

پيشواى سوم مكتب ما نيز وقتى معلمى سوره حمد به فرزند دلبندش مى‏آموزد به پاس احترام و قدردانى از معلم، هزار دينار و هزار حله به او مى‏بخشد، دهان او را نيز پر از در مى‏گرداند. وقتى برخى از كوته‏نظران بر او خرده مى‏گيرند كه چرا چنين كردى، مى‏فرمايد: «و اين يقع هذا من عطائه.»; اين پاداش (بى‏مقدار) كجا و ارزش واقعى تلاش و آموزش او كجا؟ (بحارالانوار، ج 44، ص‏19)

بى‏سبب نيست كه معلم پير انقلاب، امام راحل‏قدس سره، در شان معلم مى‏فرمايد: «مقام معلم مقام والايى است، مقامى است كه بالاتر از مقام معلم نيست.» (پيام 20/2/58) رهبر محبوب نيز در اين باره مى‏فرمايند: «واژه معلم... جزو واژه‏هاى مقدس است. در جامعه ما، كه اساس در تعليم و تزكيه و تربيت قشرهاى گوناگون است، معلم مقام ويژه‏اى دارد.» (ديدگاهها، سيدعلى خامنه‏اى، ص 2)

هميشه روزگار از بدو خلقت و حتى پيش از آن، تا خدا بوده و هست معلم بوده و هست و هر روز، روز معلم است، اما در انقلاب عزيز ما، اين روز، مصادف با سالروز شهادت پاره تن امام راحل‏قدس سره، شهيد مرتضى‏مطهرى‏رحمه الله است; همو كه خلعت ديباى معلمى بر قامت رسايش برازنده‏بود و علاوه بر برخوردارى از «مداد العلماء» با نثار خون خويش مصداق «دماء الشهداء» نيز گرديد و از دو ويژگى علم و شهادت بهره‏مند شد. ياد او و تمامى معلمان راستين بشريت گرامى باد.