| مجلات >حديث زندگى>شماره 25 |
به كوشش: معصومه حقشناس
عصر حاضر، عصر جهانى شدن است و با گسترش روزافزون تكنولوژى (فنّاورى) و وسايل ارتباط جمعى، ايده دهكده جهانى مكلوهان، هماكنون كاملاً قابل لمس است.
فنّاورىهاى جديد و پيشرفته در عصر اطلاعات، جوامع بشرى را در كنار هم قرار داده و بسيار به يكديگر نزديك كرده است و زندگى در اين دهكده جهانى هم مىتواند زمينه رشد و ايجاد توسعه پايدار و خروج از ركود را براى كشورهاى در حال توسعه و جهان سومى، در پى داشته باشد و هم مىتواند آنها را با چالشهاى جدّى در حوزه فرهنگى مواجه كند.
از يك طرف، هر چه امكان دستيابى به اطلاعات، بيشتر فراهم باشد، سرعت توسعه بيشتر خواهد بود و عدم دسترسى به اطلاعات، جوامع را به حاشيه رانده و از اين دهكده جهانى طرد مىكند و از طرف ديگر، فرهنگ امريكايى، در حال تحميل كردن خود و حاكم شدن كامل بر اين جهان بدون مرز است، به طورى كه اين امر، حتى باعث نگرانى كشورهاى اروپايى هم شده است.
تجزيه و تحليل درست شاخصههاى جامعه كنونى مىتواند علاوه بر اين كه موجب استفاده از ظرفيتهاى موجود براى رسيدن به توسعه مطلوب و همه جانبه باشد، جريانهاى تهاجمى فرهنگ بيگانه را نيز تضعيف و كمرنگ كند.
كشور ما نيز با اكثريت جمعيت جوان، بهطور ويژه در معرض خطر امواج جهانى سازى قرار دارد و در اين ميان، مسئولان فرهنگى كشور مىتوانند با فرهنگسازى و زنده كردن اعتقاد به هويّت ملّى در ميان جوانان، نقش اساسى و محورىاى را براى مقابله با اين امواج ايفا كنند.
با توجه به اهميّت ديدگاه جوانان به عنوان اصلىترين جمعيت هدف، در بررسى پديده جهانى شدن در حوزه فرهنگى، نظر تعدادى از آنها را در زمينه جايگاه تمدّن ايرانى و اسلامى در دهكده جهانى و راههاى مبارزه با تهاجم فرهنگى، جويا شديم:
زهره، دانشجوى 21 ساله، در اين مورد مىگويد: «من فكر مىكنم در حال حاضر، فرهنگ و تمدّن ايرانى و اسلامى در اين دهكده جهانى، اصلاً به چشم نمىآيد. اگر چه پيشنهاد گفتگوى تمدنها كه توسط آقاى خاتمى مطرح شد، تا حدودى مىتوانست آغازى براى شناساندن فرهنگ و تمدن ما باشد، ولى اين هم تا مرحله عملى شدن، فاصله زيادى دارد».
او ادامه مىدهد: «به نظر من بايد براى مبارزه با تهاجم فرهنگى بيگانگان، از روش خود آنها استفاده كنيم. به عنوان مثال، روش اصلى امريكا براى ارائه فرهنگ خود به دنيا استفاده از صنعت سينما بود. آنها با توليد فيلمهاى هدفدار، در ناخودآگاه مردم دنيا، خود را نسلى برتر، قدرتمند و متمدّن معرفى كردند؛ ولى ما با اين همه مفاخر علمى و ادبى كه از گذشته تا به حال در كشورمان داشتهايم و با وجود داشتن تمدّن چندهزار ساله، هنوز هم كه هنوز است فيلمهايى را از كشورمان به دنيا ارائه مىدهيم كه فقط فقر، بدبختى، بىفرهنگى و بىسوادى ملّتمان را به تصوير كشيدهاند و اينها براى ساير ملتها چه جذابيتى مىتوانند داشته باشند؟».
به نظر مهدى، دانشجوى 24 ساله روانشناسى، تمدّن ايرانى و اسلامى، ظريفتهاى بسيار بالايى براى عرضه به جامعه جهانى دارد؛ ولى متأسّفانه بسيارى از اين ظرفيتها حتى براى جوانان كشور خودمان هم ناشناخته باقىمانده است. پس ما چگونه مىتوانيم انتظار داشته باشيم در اين زمينه، جايگاهى جهانى داشته باشيم؟
وى راه مبارزه با سلطه فرهنگى را هم فقط ارائه الگوهاى قابل رقابت با مدلهاى غربى به جوانان مىداند كه با استفاده از همين ظرفيتهاى بومى و مذهبى به دست مىآيند.
على، طلبه 26 ساله نيز بر اين باور است كه غرب براى تحميل الگوهاى فرهنگى خود به دنيا از اصول علمى و روانشناسى استفاده مىكند. به همين دليل، اين فرهنگ به راحتى در جوامع مختلف براى خود جا باز مىكند و حتى فرهنگ بومى و ملّى كشورها را نيز تحتالشعاع خود قرار مىدهد؛ در حالى كه در كشور ما در مواجهه با مسائل فرهنگى بيش از آن كه علمى برخورد شود، سليقههاى شخصى و گروهى اعمال مىشود.
او جايگاه تمدّن ايرانى و اسلامى را در فرايند جهانى شدن، كمرنگ مىداند و مىافزايد: «البته اگر هم در اين زمينه، كارى انجام شده است بيشتر مردمى بوده و توسط دلسوزان فرهنگ ملّى و اسلامى نقاط مختلف جهان، صورت گرفته است كه ما مىبينيم كموبيش گرايشهايى نسبت به اسلام و تمدّن اسلامى در جوامع غير مسلمان بهوجود آمده است».
مريم، 25 ساله و خانهدار، در اينباره مىگويد: «تمدن ايرانى و اسلامى مىتواند بالاترين جايگاه را در جامعه جهانى پيدا كند و ما بايد قدرت اين موقعيت و فضاى باز حاصل از آن را بدانيم».
او معتقد است: «اكنون كه مرزها (بخصوص مرزهاى فرهنگى) در حال از بين رفتن است، براى ما بهترين فرصت است تا با راهكارهايى ويژه، گنجينههاى عظيم تمدّن و فرهنگ كشورمان را كه سالهاست خاك مىخورند و مورد بىتوجهى واقع شدهاند، از دل كتابها و موزهها بيرون كشيده، علاوه بر معرفى به جوانان خودمان و ايجاد خودباورى در آنها، از اين هم فراتر رفته، به جهانيان عرضه كنيم».
وى مىگويد: «در عصر كنونى كه اينترنت، ماهواره و فنّاورى اطلاعات و ارتباطات نوين به خدمت بشر آمدهاند و مرزها را درهم شكستهاند، چرا ما در اين دهكده جهانى، سهم و جايگاه شايستهاى نداشته باشيم؟
به اميد روزى كه ما هم سهم و نقشى متناسب با تمدن باشكوه اسلامى و ايرانى خود در جهان بدون مرز داشته باشيم!