| مجلات >حديث زندگى>شماره 22 |
ترجمه: ليلا جَهرودى
يونسكو (Unesco) يا همان «سازمان علمى، فرهنگى و آموزشى ملل متّحد»، در كنفرانس عمومى در بيست و هفتمين اجلاس خود در سال 1993 م، يكسرى امتيازات را براى جوانان در نظر گرفت كه بر نياز و توانايى آنها براى كمك به توسعه دموكراتيك و صلحآميز جوامع و جهان تأكيد مىكرد. تصميم كنفرانس در بيستوهشتمين اجلاس خود در سال 1995 از اين قرار بود كه جوانان بايد جزء اوّلين گروه منتخب براى اقدامات يونسكو باشند و بر اين اساس، يكسرى طرحهاى خاص در برنامه و بودجه يونسكو در سال 1996 تا 1997 به اجرا درآمد.
بر طبق معيار سازمان ملل، جوانان، شامل افرادى بين سنين پانزده تا بيستوچهار سال هستند كه حدود هجده درصد از جمعيت جهان را تشكيل مىدهند. گرچه مسائل جوانان از برترى نسبى در ميان موضوعات رسمى سازمان يونسكو برخوردار است، تعريف «جوان» بهطور شايسته، كارى است پرجدال و مسئلهاى است كه هنوز مورد توجه گسترده و جامع، قرار نگرفته است.
جوانان، يك گروه همگن و متجانس نيستند. تفاوتهاى اجتماعى، اقتصادى، فرهنگى، جنسى و همچنين سنّى آنها مشخص مىسازد كه به چه صورت و تا چه حد در برابر خطرات اجتماعى (خشونت، نيرنگ، شورش، اعتياد، و ...) آسيبپذير هستند و ميزان حساسيت آنها بسيار بالاست. همچنين اين تفاوتها زمينههاى متعددى را مشخص مىسازند كه از طريق آنها، جوانان مىتوانند در جامعه حضور فعال داشته باشند.
جوانان يك نيروى پرشور را تشكيل مىدهند؛ شرايط آنها نقطه اوجى از تجربه و انتظار است. آنها آرزوهايى دارند كه مخصوص به اين برهه از زندگى آنهاست. چنين توانايى و انرژىاى نبايد در رويارويى با شرايط بىثبات و ناپايدارى مانند بيكارى، اخراج از كار و فقر، از بين برود كه بخصوص براى جوانان محروم، زيانبار است.
مشاركت جوانان در زمان حال، لازم است. اين نظريه كه جوانان، زمانى زمين را به ارث خواهند برد، بايد از ميان برود. در حقيقت، مشاركت امروز آنهاست كه يك عامل مهم براى «شكل دادنِ» اين جهان است. اين، حقّ قانونى جوانان است كه به نظراتشان اهميت داده شود و توانايىهاى خود را نشان دهند. به علاوه، لازم است كه به مشاركت ارزنده آنها در جامعه پى ببريم. آنها قادرند انتقادات نيشدارى را ارائه كنند كه تمامى جنبههاى زندگى را شامل مىشود و بنا بر اين، در مواردى كه شامل حضور جوانان مىشود، نبايد زياد به بحث و گفتگو پرداخت؛ چرا كه تخصص آنها در اين زمينه كاملاً آشكار است.
حضور جوانان و مشاركت آنان براى تداوم و توسعه حيات انسانى لازم است.
آنها مىخواهند به عنوان يك شهروندِ بالغ و برابر با ديگر شهروندان، مورد توجه قرار گيرند. جوانان، توانايى قبول مسئوليت و پذيرفتن نقشهاى اجتماعى را دارند و فقط نيازمند فرصت و راهنمايى براى بهبود توانايىهايشان و شايسته مشاركت در تمام زمينههاى مبادلات اجتماعىاند.
آنها مىخواهند به عنوان همكارانى قابل اعتماد و صادق در طرح، برنامهريزى و تحقق سياستها و برنامهها در گروهها و جوامع خودشان پذيرفته شوند. جوانان، مانند ديگر افراد، در مورد مشكلات اجتماعى و راهحلهاى موجود، حرفهاى بسيارى را براى گفتن دارند. بنا بر اين توجه به مسائل و پيشنهادهاى آنها براى همه مفيد خواهد بود و بايد در تصميمگيرىهاى مهم حضور داشته باشند.
هدف ما بايد تقويت جوانان براى حضور كامل آنها در جامعه به عنوان افرادى ارزشمند و برابر با ديگر افراد جامعه باشد. واگذارى مسئوليت به جوانان، آنها را قادر مىسازد از نيروهاى خود در خدمت به توسعه استفاده كنند. عملكرد ما بايد به صورتى باشد كه در جهت توجه به جوانان و پاسخگويى به مسائل و انتظارات آنها قرار گيرد و مهارتهايى مفيد و با دوام را در آنها پرورش دهد. اين رويكرد هماهنگ و جامع، به منظور توجه به تمام جوانان به عنوان يك گروه ناهمگن در تحولى مداوم است.
لازم است كه به سهم يونسكو در موضوع جوانان توجه كنيم، بخصوص نظريه نقش اين سازمان در قرن بيستويكم. تا اين زمان، يونسكو بايد در جهت درخواست حمايت، پيشبرد حمايت، برانگيختن و تشويق حمايت و نيز آمادهسازى و ايجاد حمايت در دبيرخانه (از سوى كشورهاى عضو و ديگر اعضا) با توجه به سه بخش مهم عمل كند:
1 . حضور فيزيكى زنان و مردان جوان در ساختار يونسكو (دبيرخانه، هيئت نمايندگان، كميسيون ملى)، و همچنين در كارگاهها، نشستها، كنفرانسها و ديگر رخدادهاى سازماندهى شده از سوى يونسكو يا اعضاى سازمان.
2 . گنجاندن ديدگاههاى جوانان در ميان اولويتها و نيز تشريك مساعى با جوانان در برپا كردن طرحها و برنامههايى در حدود توانايى يونسكو. اين مسئله به سازمان اجازه مىدهد كه مشاركتهايى با جوانان داشته باشد و در مواجهه با مسئوليت و همكارى در توسعه جامعه، آنها را آماده كند و به آنها يارى رساند.
3 . اتّخاذ سياستهاى جوانانه كه فضا و فرصتى را براى مشركت جوانان ايجاد مىكند و توجه به همكارى آنها كه از طريق تأكيد بر نيازهاى جوانان در مباحثه با تصميمگيران جامعه صورت مىگيرد.
سياست يونسكو در ارتباط با جوانان بايد رويكردهاى جديد را با استفاده از شيوههاى جديد براى تشويق جوانان و تبادل نظر با آنان و شركت همه جانبه جوانان (حضور، اظهارنظر، ارزيابى) در فعاليتها و طرحها و همچنين در سياست و تصميمگيرى بپذيرد. به علاوه، اجراى دقيق و منسجم اين برنامه بايد به كارگيرى مفيد روشى از «خودْ ارزيابى» را در بر داشته باشد تا كارآيى برنامه با توجه به عرصهاى كه جوانان در آن به طور جدى مورد توجه قرار مىگيرند، تعيين شود.
مسئوليت يونسكو در حمايت از اقداماتى در جهت ريشهكنى فقر و انزوا مشخص است. به دليل نقش استراتژيك (راهبُردى) اين سازمان در پرورش افراد كارآزموده، آموزش براى مبارزه با محروميت بايد در حوزه برنامههاى آموزشى بسيار مهم قرار گيرد. تا اينجا يونسكو بايد به موارد زير توجه كند:
ـ تثبيت اجتماعى جوانان در گروههاى خود، به صورت تدريجى و از طريق تأكيد بر انواع مختلف فرصتهاى يادگيرى و توليد درآمد.
ـ حمايت از اقدامات به منظور پيشبرد حقوق بشر كه شامل عدالت جنسيّتى و شهروندى در عمل و در زندگى روزمره است.
امروزه جوانان به دنبال آموزش هستند تا انتخاب درستى داشته باشند. ارتقاء درمانهاى سالم با استفاده از داروها و بحث در مورد وسايلى براى بهداشت جنسى و بهداشت بارورى، از جمله موارد درخواستى آنهاست. با توجه به اين مسايل، بايد آماده پرداختن به موارد زير باشيم:
ـ ايجاد ابتكارات، ابزارها و فعاليتهايى در جهت ايمنسازى جوانان در برابر مواد مخدّر (از جمله توتون) و آموزشهايى با امتياز برابر و ابتكاراتى در اين زمينه.
ـ سازماندهى محلى براى بحث و تبادلنظر و ايجاد اصولى در ديدگاههاى جوانان و بررسى راهكارهاى توليد مثلى و جنسى.
با توجه به اهميت آموزش جنبى در زندگى جوانان در زمان تصميمگيرىهاى مهم مربوط به آينده و همچنين در زمينه آموزش مهارتهاى لازم براى حضور در بازار كار رايج، يونسكو بايد از اين ابتكارات حمايت كند تا:
سازمانهاى غيردولتى، توانمندى خود را در مورد شركت در برنامههاى آموزشى مربوط به جوانان در حوزههاى مختلف مشخص سازند.
ـ برنامههاى آموزشى جديدى براى دوره دبيرستان در نظر گرفته و راهاندازى شود كه شامل آموزش مهارتهاى فنّى در سطوح مختلف يا توانايىهاى خاصّ بازار كار باشد.
گردهمايى دانشآموزان در مورد آموزش برتر در كنفرانس جهانى آموزش برتر (اكتبر 1998 م) بر ضرورت ايجاد ارتباط قوى (به عنوان عنصر مكمّل در توسعه منابع انسانىِ بسيار ماهر) براى كمك به توسعه پايدار، تأكيد كرد. در اين موردِ بسيار مهم، همكارىهاى جديدى در نظر گرفته شده است. به اين منظور، يونسكو بايد در موارد زير به همكارى بپردازد:
ـ تعيين مكانيزمهايى (ساز و كارهايى) براى تسهيل دستيابى برابر همه جوانان به مؤسسات آموزش برتر.
ـ شركت دانشآموزان در گروههاى آموزش مهارت و توسعه.
ـ تسهيل مشاركت دانشآموزان و افرادى كه نقشهاى اجتماعى برعهده دارند، به منظور انتقال آنها به بازار كار جهانى.
فعاليت فيزيكى (بدنى)، مزاياى اثبات شدهاى براى توسعه روانى و جسمى جامعه و افراد از هر جنسيتى و در هر سنّى دارد و ورزش كردن، جوانان را با محيطى آشنا مىكند كه در آن، همبستگى، عدالت، احترام و انضباط فردى بهطور يكسان تأكيد شده است. عملكرد يونسكو بايد بر اين موارد، متمركز باشد:
ـ سازماندهى فعاليتهاى ورزشى و فيزيكى به كمك جوانان و براى جوانان به منظور ايجاد اوقات فراغتى جذّاب و سالم، بخصوص بعد از ساعت مدرسه و در طول تعطيلات مدرسه.
ـ حمايت از ابتكاراتى كه ورزش را ابزارى براى تساوى جنسيّتى قرار داده است و از طريق تسهيل دستيابى زنان جوان به اين زمينهها (امكانات ورزشى) عمل مىكنند.
وارد كردن ورزش در برنامههايى براى جوانان در زمان بحران و در زمينههاى بسيار خطرناك.
جوانان، نگران جهانى كه در آن زندگى مىكنند و منابع فردا هستند. بسيارى از آنها مشتاقاند در اقداماتى كه از شرافت انسانى و محيط آنها محافظت مىكند، مشاركت داشته باشند. يونسكو بايد اين توانايىها را از طريق تأمين اطلاعات لازم و فضايى كه آنها بتوانند در بحثها شركت كنند، علايق خود را بيان كنند، ابراز عقيده كنند و اقداماتى را انجام دهند، براى آنها مهيا سازد. سه شاخه از اقدامات طرح شده، از اين قرار است:
مشاركت با سازمانهاى غيردولتى جوانان، تعديل انتشارات علمى يونسكو به اين منظور كه براى جوانان پاسخگو و جذاب باشد و انتشار آنها به صورت بروشور و كتابچه تا بتوان آنها را بهطور گسترده پخش كرد. سه موضوع اصلى بايد در اولويت قرار گيرد:
ـ زيستْكردارشناسى (بررسى مسايل فلسفى و اخلاقى ناشى از پيشرفتهاى پزشكى)، آب و مديريت منابع و انرژىهاى قابل تجديد.
ـ برنامهريزى در مورد اينترنت، تبادلات و بحثهاى بين دانشمندان و جوانان در مورد نشستها، كنفرانسها، مؤسسات آموزش عالى و اجتماعات.
ـ تقويت طرحهاى گروهى براى دانشمندان و محققان جوان (بخصوص زنان) و ايجاد مكانيزمى براى آنها كه بتوانند با يكديگر ملاقات و مبادله اطلاعات داشته باشند، به اين منظور كه شبكهاى متشكل از دانشمندان نسل جديد را ايجاد كنند.
برنامههاى آموزشى غيررسمى در اين زمينه براى جوانان در نظر گرفته شده تا اگر شبكه ملّى يا محلّى سازمانهاى جوان از آنها كمك خواستند، از نظر اطلاعاتى پربار باشند و تأثيرگذارى بيشترى داشته باشند. شركت و حضور آنها مىتواند اين اطمينان را ايجاد كند كه جوانان به طور مناسب، مورد توجه قرار گرفتهاند. همكارى با چنين سازمانهايى را بايد براى اقدامات در زمينههاى زير جويا شد:
ـ توسعه پايدار و حفاظت از محيط كه شامل احياى جنگلها و فعاليتهاى بازيابى مىشود.
ـ آموزش و فعاليتهاى آموزشى و اطلاعاتى به منظور پيشگيرى از بلايا، و همچنين در زمينه شرايط قبل و بعد از فاجعه.
آمادهسازى جوانان براى طرحهاى آزمايشى در زمينه به كارگيرى فنّاورى جديد (مثلاً در قالب برنامه انرژى خورشيدى جهان) و تكيه بر برنامههاى آموزشى خاصّ جوانان كه شامل توسعه فرهنگ حفاظت از زمين و منابع آن باشد.
تدوين يك نظام ارزيابى كه مجموعهاى از اطلاعات مناسب (تحقيقات و آمارهاى جامع) از تمامى زمينههاى مربوط به جوانان را دارا باشد. هدف اين نظام مركزى ارزيابى، ايجاد ديدگاههاى تازهاى در مورد مسائل مختلف همچنين مستندات آمارى مربوط به جوانان است. اين وسيلهاى، است كه مىتواند يك مؤلفه اصلى در گفتگو با فعالان تصميم گيرنده و شكلگيرى سياستهاى درست مربوط به جوانان باشد. تا اينجا يونسكو بايد: ـ به ايجاد ساختارى بهتر، هم در سطوح ملى و هم در سطوح منطقهاى، براى جمعآورى و بررسى اطلاعات به منظور شناخت و تعيين شاخصهاى و سپس بررسى نمونهاى عملكردها بپردازد. اين طرح بايد به صورت ناحيهاى متمايز گردد.
ـ حمايت از ابتكارات منطقهاى و نيمهمنطقهاى و نظارتى جوان كه اقدام نخست را تكميل مىكند.
ـ آمادهسازى جوانان براى توجه به راهكارهاى مؤثر در مورد مسائلى كه مستقيماً مربوط به چرخه زندگى آنهاست، از جمله: تحصيلات، زندگى خانوادگى سالم و تشويق ساختارهاى مؤثر در جهت توسعه و ادغام اجتماعى و شخصى.
ب ـ حقوق بشر، دموكراسى و صلح
جوانان مىخواهند در حمايت از حقوق بشر، كنترل يافتن بر خود و نيز مبارزه با نقض حقوق بشر، سهمى داشته باشند. براى تسهيل دستيابى به اين هدف، يونسكو مىتواند:
ـ از حضور جوانان در بخش تنظيم بيانيههاى مربوط به حقوق بشر، حمايت كند.
ـ تشويق و حمايت از ابتكارات به منظور درگير كردن جوانان در امورى كه نياز به بردبارى و احترام دو جانبه دارد، از جمله برابرى جنسيّتى و همچنين ايجاد جوامعى صلحآميز.
ـ ايجاد بحثهاى دروننسلى در مورد سؤالات كليدى مربوط به حركت به سوى هزاره بعدى به منظور بنا نهادن بنيانى جديد از درك و همكارى در ميان تمام فعالان در جامعه.
3 . توسعه فرهنگى: خلاقيت و ميراث
درك جوانان (و نيز ديگران) از ميراث فرهنگى، يكى از ابزارهاى مهم براى كمك به جوانان در تعريف هويتشان است. در اين زمينه، يونسكو بايد:
ـ فرصتى را براى جوانان فراهم كند تا ميراث فرهنگى خود را درك و جستجو كنند (آموزش رسمى و غير رسمى، موزههايى براى جوانان، گردهمايىهايى در مورد ميراث فرهنگى) و شركت فعالانهاى در حفاظت و مديريت آنها داشته باشند.
ـ فرصتى را براى جوانان فراهم كند تا از تفاوتهاى فرهنگى جامعه خودشان و همچنين ديگر جوامع، از طريق مبادله و همكارىهاى تجربى آگاهى يابند.
جوانان، خلاقاند و مىخواهند حضور فعالى در روند فرهنگى جوامعشان داشته باشند. يونسكو نياز دارد تا
از ابتكارات و نمادهاى (مشتركات) فرهنگى حمايت كند: طرح همكارىهاى جديد (ميان سازمانهاى غيردولتى جوان، شهردارىها، مؤسسات، ...) تا جوانان توانايى يادگيرى، خلاقيت و اظهار وجود از طريق فعاليتهاى فرهنگى را به دست آورند. همچنين مبادلات بين جوانان شهرى و روستايى از طريق رويدادها از اصول اين اقدامات است. در هر زمان ممكن بايد بين جنبههاى هنرى و سرگرمى و مضامين آموزشى (فرهنگ صلح، سلامت، محيط، حقوق بشر و حقوق فرهنگى ...) ارتباط برقرار كرد. در اين زمينه آموزش فعاليتهايى در جهت توليد درآمد (مهارتها) و حركتهاى فرهنگى ـ اجتماعى (تآتر، موسيقى، سرود، نمايش عروسكى) بايد بهطور گسترده مورد تشويق قرار گيرد.
ما بايد همكاران خود را در برنامههاى توسعهاى ـ كه فرصتى را براى جوانان مهيا مىسازند تا در آنها به آموزش، خلق و اجراى موسيقى (به عنوان يك زبان جهانى و بسيار محبوب) بپردازند ـ يارى رسانيم.
فنّاورى ارتباطى جديد بايد به صورتى مورد استفاده قرار گيرند كه فضاى گفتگو را در ميان جوانان و با جوانان فراهم سازند و گردهمايىهايى را براى بحث و گفتگو ايجاد كنند و ايجاد شبكههاى بين جوانان و سازمانهاى مربوط به جوانان را تسهيل سازند. همچنين فنّاورى ارتباطى جديد مىتوانند توسط جوانان براى دستيابى به اطلاعات يا به عنوان يك ابزار آموزشى براى پيشرفت شخصى و الحاق به جامعه، مورد استفاده قرار گيرند. يونسكو بايد اين دو مرحله را به اين طريق، مورد حمايت قرار دهد:
ـ تسهيل و فراهمسازى تجهيزات براى سازمانها و مجامع مربوط به جوانان.
راهاندازى گردهمايىهايى براى بحث در مورد موضوعات خاص در وبسايت يونسكو كه بايد بهطور مناسبترى با نيازهاى جوانان هماهنگ شوند.
تأمين ابزارهاى آموزشى و منابع براى معلّمان و دانشآموزان سراسر جهان از طريق وبسايت.
تسهيل جستجوى اطلاعات در زمينههايى كه براى جوانان مهم است.
دستيابى به اطلاعات، يكى از عوامل مهم براى پيشرفت جوانان و حضور آنها در جامعه است. اگر چه در حال حاضر، اطلاعات در مورد ارتباطات دوستانه جوانان ندرتاً و يا به صورت بدى توسط رسانهها منتشر شده است. حمايت از حضور جوانان در رسانهها راهى است كه يونسكو مىتواند از طريق آن، سازگارى نوع اطلاعات را با سن جوانان ترويج كند. يونسكو بايد:
ـ حمايتهايى (آموزش و تجهيزات) را براى رسانههايى (روزنامهها، مجلات، راديوها) كه توسط جوانان و براى جوانان راهاندازى و اداره مىشوند، از طريق همكارىها با رسانههاى رسمى فراهم سازد.
ـ تسهيل ايجاد شبكههايى بين رسانههاى مربوط به جوانان و افراد با تجربه و فعال در رسانههاى مربوط به جوانان.
رسانه يك وسيله قوى براى دسترسى به جوانان و ارائه آموزشهاى رسمى، غيررسمى و ساده است. اگر چه رسانه مىتواند در اين مورد به صورت غيرفعال نيز عمل كند. يونسكو بايد به تشويق استفاده آموزشى از رسانه ادامه دهد؛ چرا كه از طرقى كه در ادامه ذكر مىشود توانايى واكنشهاى بحرانى و گزينشى را در برابر پيامهاى رسانهاى به جوانان مىدهد:
ـ استمرار توسعه برنامههاى آموزش از راه دور، بخصوص براى آموزشهاى غيررسمى (آموزش پيشگيرى، آموزش مهارتها و ...).
ـ توسعه برنامههايى براى آموزش مهارتها به جوانان براى ارزيابى مؤثر مضامين رسانهها.
ـ ايجاد حساسيت در تصميمگيران و افراد با تجربه فعال در رسانهها در مورد برخى مضامين (از جمله فرهنگ صلح يا توسعه پايدار) و در مورد طرحهاى پيشگيرانه خاص، به منظور اقدام عليه: خشونت در سينما، ميل جنسى به كودكان و تجارت تصاوير غير اخلاقى.
ايجاد فرهنگ صلح، اتحاد و مقابله با خشونت عليه جوانان، از مهمترين اهداف يونسكو است. فعاليتهاى عينى زير به صورت خاص در قالب جشن سال جهانى فرهنگ صلح در سال 2000 مطرح شد:
ـ توسعه طرحهاى تحقيقات به كمك جوانان به منظور آموزش روشهاى رفع درگيرىها به صورت صلحآميز و برقرارى مذاكرات بعد از درگيرى .
ـ جمعآورى «مدارك» جوانان در موضوع تجربه آنها از موقعيتهاى بعد از درگيرى و تلاش آنها در ايجاد صلح در مجامعشان. اين تجربيّات را مىتوان از طريق روزنامه و مصاحبههاى راديويى، ويدئو يا وبسايت به مردم معرفى كرد.
ـ همكارى با سازمانهاى مربوط به جوانان در تجهيز و آموزش جوانان و رهبران جوان در مورد فرهنگ صلح و مبارزه با خشونت.
به منظور حمايت از جوانان در سازماندهى گروهها و سازمانهايشان (مجامع، كلوپها و سازمانهاى غيردولتى) و آمادهسازى همسالانشان براى اهداف توسعه اجتماعى و فرهنگ صلح، فعاليتهاى آموزشى ضرورى است.
يونسكو از طريق واحد هماهنگى جوان (UCJ)بايد به برنامههاى گسترده براى آموزش رهبران جوان به (عنوان همكار براى توسعه در اين زمينه) بپردازد:
آموزش حقوق بشر، آموزشهاى پيشگيرانه، فعاليتهاى ورزشى، حفاظت و اداره محيط، حركتهاى فرهنگى ـ اجتماعى، حفاظت ميراث فرهنگى، دوام بخشيدن به رسانههاى مربوط به جوانان، حل صلحآميز درگيرىها، برقرارى روابط عادلانه بين افراد با جنسيت متفاوت.
Emali: ucj@unesco.org
Website: http://www.unesco.org/youth