| مجلات >حديث زندگى>شماره 19 |
ابراهيم اخوى
زندگى، هيچگاه بدون ديگران رقم نخورده است. هميشه صحبت از ارتباط انسانها با يكديگر بوده و خواهد بود؛ چون دست آفريدگار، ما را گروهى آفريده است. زمانى را براى انسانها سراغ نداريم كه آن را «دوران تنهايى» ناميده باشند. ارتباطات انسانها هميشه بوده و تنها نوع و شكل آن درگذر زمان، دستخوش تغييراتى شده است تا آنكه امروز، نوبت به روزگار ارتباطات وسيع و گسترده رسيده است؛ عصرى كه نام «دهكده ارتباطات» را براى خود برگزيده است.
امروزه سخن از فزونى ارتباطات انسانهاست (تا جايى كه جهان به دهكدهاى شبيه شده است)؛ اما سُخنى از كيفيت آن نيست. برخى معتقدند يك مشكل اساسى در ارتباطات كنونى وجود دارد؛ مشكلى بزرگ به نام «محبّت مشروط».
كمى دقت كنيد. انسانهاى زيادى را مىبينيد كه به سرعت در كوچه، خيابان، مدرسه، دانشگاه، محيط كار و... از كنار يكديگر عبور مىكنند، بىروح و سرد؛ بدون هيچ انگيزهاى براى ارتباط. اما در گوشهاى ديگر، آقاى «الف» براى رسيدن به منفعتى، نيازمند جلب توجه آقاى «ب» است، گويا واژگونى عاطفى رُخ داده. اين همان فرد بىاحساس چند لحظه قبل نيست؛ آستين بالا زده تا به هر شكل ممكن، احترام و رضايت مخاطب خود را به دست آورد. آرى او مهرورزى مىكند، اما براى هدفى كه دارد نه بىقيد و شرط . آنان كه چشمان تيزبين خود را متوجه رفتارهاى اجتماعى افراد در دنياى صنعتى و مدرن كنونى ما ساختهاند، دريافتهاند كه سه مشكل كوچك ديگر نيز وجود دارد كه چون سدّى در مقابل عشقورزى ايستادهاند: رفتارهاى خودپسندانه و برخوردهاى نامتناسب، رفتارهاى عارى از عشق و محبت، و افزايش رفتارهاى عارى از احترام.
در زندگى، با افرادى روبهرو مىشويم كه هر كدام، تأثيرات گوناگونى بر ما مىگذارند؛ تأثيراتى خوشايند و ناخوشايند. ما وقت زيادى را در تأسف خوردن درباره رفتارهاى نامناسب ديگران با ما، هزينه مىكنيم؛ زمانى كه لحظاتى پُر از غم را براىمان مىسازند.
روانشناسان، براى گريز و رهايى از چنين پيشامدى، راههاى زير را در برقرارى روابط، پيشنهاد مىكنند:
1 . براى يافتن آرامش و صميميت در روابط، نيازمند پذيرش خود و ديگرانيم.
2 . يافتن زمينه مشترك در برقرارى روابط، بسيار ضرورى است.
3 . اعتماد، اساس برقرارى رابطه است.
4 . گذشت، باعث بهبود روابط است.
5 . قطع رابطه به هنگام ضرورت، مفيدتر از برقرارى ارتباط خواهد بود.
اگر مىخواهيد در ديگران نفوذ كنيد و بر آنان تأثيرگذار باشيد، چه مىكنيد؟
هر كدام پاسخى براى اين سؤال داريم؛ پاسخهايى كه برگرفته از تجربههاى گذشته خود يا ديگران است. علاقه به تأثير و نفوذ در دنياى ديگران، انكارناپذير است و دسترسى به آن نيز ممكن و راحت. به پيشنهادهاى زير توجه كنيد:
1 . از منفىگويى و نامهربانى با ديگران، بويژه به هنگام عصبانيت بپرهيزيد.
2 . با ديگران شكيبا باشيد.
3 . ميان اشخاص و رفتار آنها تفاوت بگذاريد. برخى از رفتارها در شرايط ويژهاى رخ مىدهد كه نمىتواند معرّف حقيقى شخصيت ديگران باشد.
4 . پايبند قانون مهر و عشق باشيد.
5 . فرض را بر خوبى ديگران بگذاريد.
6 . ابتدا ديگران را درك كنيد، تا پذيرفته شويد.
7 . خوشقول باشيد و به وعدههاى خود عمل كنيد.
8 . ابراز علاقههاى صادقانه و بىپيرايه ديگران را بستاييد.
حال اگر موفق شديد با دوستى، ارتباط صميمى و سازنده ايجاد كنيد، گام بعدى، حفظ اين روابط است. براى آن، چه انديشههايى داريد؟
با نشان دادن و ابراز احساسات بىقيد و شرط، احترام به شخصيت ديگران و تقدير از آنان، تصديق كردن، پذيرفتن ديگران و متعهد شدن به رابطهاى كه شروع كردهايم، مىتوانيم در حفظ و بهبود و نيز جهتدهى آن در مسير موفقيتهاى بعدى پيروز باشيم. به ياد داشته باشيم كه تنها با احترام، عشق و گذشت دو جانبه با ديگران است كه مىتوانيم با آرامش خاطر، كار يا زندگى كنيم و گرنه در دنياى درون خود، زندگى خواهيم كرد.
دين اسلام، با آموزههاى آسمانىاش، شبنمهاى مهر را در گلبرگهاى دلها مىنشاند و به محبت و نرمخويى به عنوان يك شاخه از رحمت خداوند مىنگرد و از تأثير آن در جلب احترام و رضايت ديگران ياد مىكند. «[اى پيامبر!] پس به بركت رحمت الهى، با آنان نرمخو و پرمهر شدى و اگر تندخو و سختدلْ بودى، حتما از پيرامون تو پراكنده مىشدند».(1)
پيامبر گرامى اسلام(ص)، كه خود به مدال پر ارزش «اخلاق والا» آراسته گرديده بود، در برخورد با ديگران، از شيوههايى بهره مىجستند كه پروانگانى چون امام على(ع)، ابوذر، سلمان و ديگر شيفتگان و دلدادگان آن حضرت، سالها بعد، از آن به لذت ياد مىكردند و بودن با پيامبر را بهترين خاطره و لحظههاى عمر خود مىدانستند.
دين اسلام، دينى است كه پيروان خود را به برقرارى بهترين و نيكوترين ارتباط با ديگران فراخوانده است، تا آنجا كه ديدن برادران همآيين، بخشى از بندگى شمرده شده و آداب و قوانينى براى بهبود آن و نيز تقويت ارتباطات، ذكر شده است.
از مجموعه راهكارهايى كه براى جلب احترام و رضايت ديگران در دين اسلام پيشنهاد شده به شيوههاى زير اشاره مىكنيم:
1 . ارتباط كلامى مناسب: پيامبر گرامى اسلام(ص) فرمودند: «كسى كه برادر مسلمان خود را با كلمات مهرآميز خويش احترام كند و غم او را بزدايد، تا زمانى كه اين روش نيكو در او باقى است، در سايه رحمت خداوندى است».(2) و نيز از امير مؤمنان(ع) نقل است كه فرمودند: «با مخاطب خود، پسنديده و مؤدّب سخن گوييد تا او نيز به شما با احترام جواب گويد».(3)
2 . استفاده از زبان بدن: ارتباط غيركلامى و استفاده از زبان بدن، از شيوههاى پيشنهادى روانشناسان امروزى است، تا آنجا كه از شيوهاى به نام به كارگيرى «لبخند اجتماعى» نام بردهاند. در اين شيوه، افراد مىتوانند با استفاده از تنها يك لبخند، به ميزان زيادى از تنشهاى احتمالى آينده در برخورد با مخاطب را بكاهند.
در مجموعه آموزشهاى ارتباطى اسلام نيز، بر اين شيوه، تأكيد شده است. برخورد با چهرهاى گشاده و فروتن، دست دادن به هنگام ديدار و... از روشهاى پيشنهادى اسلام است. در سخنى از معصوم مىشنويم: «خوشرويى، احسانى است بىهزينه».(4)
3 . استفاده درست از زبان: خوگيرى با برخى از روشها، تأثير مثبت و سازندهاى در رفتار افراد خواهند داشت. امام على(ع)، براى داشتن و يافتن دوستان بسيار، پيشنهاد مىكنند كه: «زبانت را به نرمى و اهداى سلام به ديگران عادت ده تا دوستانت بسيار و دشمنانت اندك گردند».(5)
زندگى،
با ديگران زيباست،
و خودخواهى،
زندان روح آدمى است.
زندگى را با ديگران به نظاره بنشينيم و ديوار خودبينى را درهم فرو ريزيم... .
1 . گنجينه آداب اسلامى، محمدرضا آشتيانى و محسن آشتيانى، قم: زهير، 1381، جلد دوم.
2 . اخلاق اسلامى در برخوردهاى اجتماعى، سيدمهدى شمسالدين، قم: شفق، 1371.
3 . چهلحديث معاشرت، محمود شريفى.
4 . هنر برقرارى روابط مؤثر، پاتريشيا پتن، ترجمه: جواد شافعى مقدم و نيّره ايجادى، تهران: پل، 1379.
5 . معجزه ارتباط و ان.ال.پى، جرى ريچاردسون، ترجمه: مهدى قراچهداغى، تهران: البرز، 1374.
6 . انسانهاى مؤثر، كاوى استيون، ترجمه: مهدى قراچهداغى، تهران: پيكان، 1378.
1 . سوره آل عمران، آيه 159.
2 . ميزان الحكمه، ج 1، ص 497، ح 1710.
3 . همان، ح 1715.
4 . همان، ح 1713.
5 . غررالحكم، ح 6231 .