علم اخلاق اسلامى

مقام سوم: در باره رذائل و فضائل قوه شهويه و راه علاج رذائل

روؤس مطالب
شره (آزمندى)
فوائد گرسنگى
شهوت جنسى
خمود
عفت
دنيا دوستى
مؤمن را كسب و شغل بايد
فصل 1: دنياى مذموم همان هوى است
فصل 2: نكوهش دنيا و اينكه دشمن خدا و انسان است
فصل 3: پستى صفات دنيا
دنباله: تشبيهات دنيا و اهل آن
فصل 4: سرانجام حب و بغض دنيا
مالدوستى
فصل 5: مذمت مال
فصل 6: نكوهش و ستايش مال چگونه با هم سازگارند
فصل 7: مفاسد و فوائد مال
فصل 8: رهائى از مفاسد مال
زهد
فصل 9: ستايش زهد
فصل 10: اعتبارات و درجات زهد
زهد حقيقى
غنا
فصل 11: نكوهش غنا
فقر
فصل 12: اختلاف احوال فقيران
فصل 13: مراتب فقر و ستايش آن
فصل 14: موازنه فقر و غنا
فصل 15: آنچه شايسته فقير است
فصل 16: وظيفه فقرا و بينوايان
فصل 17: موارد قبول و رد عطا و بخشش
فصل 18: سؤال بدون نياز روا نيست
حرص
قناعت
فصل 19: علاج حرص
طمع
بى‏نيازى از مردم
بخل
فصل 20: مذمت‏بخل
سخاوت
فصل 21: معرفت‏بذل و بخشش واجب
تنبيه: ايثار
فصل 22: معالجه بيمارى بخل
دنباله
زكات
فصل 23: سر وجوب زكات و فضيلت ديگر انفاقها
فصل 24: ترغيب بر شتاب در انفاق و بخشش
فصل 25: فضيلت آشكارا دادن صدقه واجب
فصل 26: نكوهش منت‏نهادن و ايذاء در صدقه
فصل 27: آنچه شايسته بخشنده است
فصل 28: آنچه براى فقرا در گرفتن صدقه سزاوار است
تتميم: زكات بدن
خمس
انفاق بر خانواده خود
فصل 29: آنچه در مورد انفاق بر عائله بايد رعايت كرد
اول: صدقه مستحب
فصل 30: فضيلت پنهان دادن صدقه مستحب
دوم: هديه
ميهمانى (مهماندارى)
فصل 31: آنچه در ميهمانى بايد مقصود باشد
فصل 32: آداب مهماندارى
چهارم: حق معلوم و حق حصاد (درو) و افزونى چيزى
پنجم: قرض دادن
ششم: مهلت دادن به تنگدست و حلال كردن او
هفتم: بذل پوشاك و مسكن و مانند اينها
هشتم: آنچه براى حفظ آبرو و نفس بذل مى‏شود
نهم: آنچه در مورد منافع عمومى خرج مى‏شود
تنبيه: فرق بين انفاق و بر و معروف
طلب حرام (حرامخوارى)
فصل 33: كميابى و دشواريابى حلال
فصل 34: انواع اموال
فرق بين رشوه و هديه
پيوست: پرهيز و ورع از حرام
فصل 35: ستايش ورع
فصل 36: درآمدهاى حلال
فصل 37: درجات ورع
تتميم
غدر و خيانت
انواع فجور
خوض در باطل
سخن بيهوده و پرگوئى
فصل 38: شناخت‏سخن بيهوده
فصل 39: علاج بيهوده‏گوئى
پيوست: خاموشى

مقام چهارم: در بيان رذائل و فضائلى كه متعلق به دو يا سه قوه عاقله و غضب و شهوت است

روؤس مطالب
حسد
فصل 1: مذمت‏حسد
فصل 2: منافسه
فصل 3: انگيزه‏هاى حسد
فصل 4
ميان علماء آخرت و خداشناسان حسدى نسبت‏به يكديگر وجود ندارد
فصل 5
علاج حسد
تنبيه: آن مقدار از حسد كه واجب است‏بر طرف شود
پيوست: خيرخواهى
ايذاء و اهانت و تحقير
پيوست: خوددارى از آزردن مسلمانان
تنبيه: مذمت ظلم به معنى اخص
پيوست: عدالت‏به معنى اخص
ترساندن و اندوهناك ساختن مؤمن
پيوست: شاد ساختن مؤمن
كمك نكردن به مسلمين و بى‏اعتنائى به امور آنان
پيوست: برآوردن حوائج مسلمين
سستى و مسامحه در امر به معروف و نهى از منكر
پيوست: كوشش در امر به معروف و نهى از منكر
فصل 6: وجوب و شرايط امر به معروف
فصل 7: در امر به معروف و نهى از منكر عدالت‏شرط نيست
فصل 8: مراتب امر به معروف
فصل 9 و 10: معنى واجب كفائى بودن امر به معروف و نهى از منكر آنچه در آمر به معروف و ناهى از منكر سزاوار
تتميم: انواع منكرات
دورى و كناره‏گيرى (قهركردن و جدائى از برادر مؤمن)
فصل 11: الفت و ديدار
قطع رحم
پيوست: ضد قطع رحم: صله رحم
تنبيه: رحم كيست؟
عقوق والدين
(آزردن و رنجانيدن پدر و مادر)
پيوست: نيكى به پدر و مادر
دنباله: حق همسايه
تتميم: حدود همسايگى و حق آن
عيبجوئى و لغزشيابى
پيوست: عيب‏پوشى
فاش كردن راز
فصل 12: رازپوشى
تنبيه: سخن‏چينى
تتمه: سعايت
فساد كردن ميان مردم
پيوست
اصلاح
شماتت
مراء و جدال و خصومت
دنباله: علاج مراء
پيوست: خوش كلامى
استهزاء و مسخره كردن
مزاح و شوخى كردن
دنباله: مزاح مذموم
غيبت
فصل 13: غيبت منحصر به زبان نيست
فصل 14: انگيزه‏هاى غيبت
فصل 15: ذم غيبت
فصل 16: معالجه غيبت
فصل 17: مواردى كه غيبت در آنها جايز است
دنباله: كفاره غيبت
تتميم: بهتان
پيوست: ستايش و موارد حسن و قبح آن
دروغ
فصل 18: ذم دروغ
فصل 19: موارد تجويز دروغ
تنبيه: توريه
دنباله: گواهى دروغ - سوگند دروغ - خلف وعده
علاج دروغ
پيوست: راستگوئى و ستايش آن
تكميل: اقسام صدق
تنبيه: زبان زيانبارترين اعضاست
تتميم: خاموشى
حب جاه و شهرت
فصل 20: مذمت دوستى جاه و شهرت
فصل 21: جاه از مال محبوبتر است
فصل 22: مقدار ضرورى جاه
فصل 23: دفع اشكال در دوستى جاه و مال
فصل 24: كمال حقيقى در علم و قدرت و مال و جاه
فصل 25: علاج دوستى جاه
فصل 26: حب گمنامى
حب مدح و كراهت ذم
فصل 27: مراتب حب مدح و كراهت ذم
فصل 28: علل و اسباب حب مدح
فصل 29: علاج حب مدح و كراهت ذم
پيوست: ضد دوستى مدح
ريا
فصل 30: نكوهش ريا
فصل 31: اقسام ريا
فصل 32: تاثير ريا بر عبادت
تنبيه: خوشحالى به آگاهى مردم بر عبادت
فصل 33: متعلقات ريا
فصل 34: انگيزه‏هاى ريا
تنبيه: رياى جلى و رياى خفى
فصل 35: چگونه ريا عمل را تباه مى‏كند
فايده: شائبه ريا عمل را باطل مى‏كند
بيدار باش
فصل 36: علاج ريا
تتميم
پيوست: اخلاص و حقيقت آن
فصل 37: ستايش اخلاص
فصل 38: آفات اخلاص
تتميم
نفاق