نمايه اسلام و ادیان نمايه يهوديت
اين لفظ تعريب «توره يا تورا» ى عبرى است كه يهوديان استثنا آن را ناموس يا شريعت مىدانند ولى معناى درست و دقيق آن آموزش يا ارشاد است (فرهنگ و واژه نماى مصور كتاب مقدس:«~ I llustrated Dictionary and Concordance of the Bible,P.1001) ~»و نيز از بصريان و كوفيان اقوالى نقل شده است كه نشان دهد آن را اصلا عربى مىدانستهاند.
تورات نام پنج كتاب اول از كتاب مقدس يا به عبارت ديگر پنج كتاب [سفر] اول از عهد عتيق كه به اسفار خمسه هم شهرت دارد، و گاه توسعا به كل عهد عتيق اطلاق مىگردد. در قاموس كتاب مقدس ذيل عنوان «پنج سفر موسى» آمده است: «كتابهاى پنجگانهاى كه در اول مجلد عهد عتيق واقع است.» اين كتاب به اعتقاد يهوديان و نيز مسلمانان در كوه سينا، به زبان عبرى، به صورت الواحى بر موسى كليمالله (ع) نازل شده است. اين پنج كتاب به ترتيب عبارتند از: 1) سفر تكوين يا «سفر پيدايش» كه از تاريخ اول خلقت تا فوت يعقوب گفتوگو مىكند در سفر پيدايش، گزارش آفرينش جهان و سلسلة النسب انسان و سلسلة النسب نوح و اعقاب او پس از فرو نشستن طوفان آمده است. در اين سفر يا كتاب از پيمانى كه خداوند با ابراهيم (ع) بسته است، سخن گفته شده است، 2) سفر خروج «از تأسيس احكام دينيه بر كوه سينا سخن مىگويد» . و نيز از رويدادهايى از آغاز روزگار اسارت و بردگى بنىاسرائيل پيمان مىبندد و تورات را به موسى (ع) مىبخشد. مراد از «خروج» خارج شدن يا مهاجرت بنىاسرائيل از مصر است. در سفر خروج احكام بسيارى بيان شده است و ده فرمان يا احكام عشره (دكالوگ) موسى (ع) در همين بخش است، 3) در سفر لاويان «از نظم و نظام احكام دينيه و شرايع و قواعد و حدود سبط لاوى صحبت مىدارد» . (قاموس..). و شامل قوانين و آداب عبادت در معبد و قوانين قربانى و از آيينهاى تقدس كاهنان و از حدود طهارت و پاكى و از نهى از زنا با محارم و ساير روابط جنسى منهى و از تقديس اوقات و اعياد خاص و نظاير آن است، 4) سفر اعداد «از مسافرت [چهل ساله] بنى اسرائيل در دشت و فتح اراضى كنعان گفت و گو مىكند» . (قاموس ..). . در اين سفر، گزارش سرگذشت قوم بنىاسرائيل در صحرا پس از سال دوم خروج از مصر تا وفات هارون در آمده است، 5) سفر تثنيه «تكرار شرايع را به طور اختصار مذكور مىدارد» . قاموس...و چون تكرار احكام و گزارشهاى كتابهاى پيشين است (قاموس..). گاه آن را «تكرار تورات» يا «تورات مكرر» مىگويند. «مجموع اين پنج كتاب نظام و قواعد دين موسوى [يهوديت] را به واضحى بيان مىنمايد» (قاموس..). . در سنت يهوديت و مسيحيت، تورات را به موسى (ع) نسبت مىدهند و بايد توجه داشت كه اين امر را منافى با جنبه وحيانى آن نمىدانند . يعنى چنين برداشتى در ميان آنان وجود ندارد كه عين الفاظ تورات وحى الهى است. و از اين نظر، با مسلمانان فرق دارند. زيرا مسلمانان تورات اصلى تحريف ناشده را كمابيش مانند قرآن كريم به عين الفاظ وحى الهى مىدانند. در قرون جديد پژوهندگان كتاب مقدس، تحقيقات تاريخى و باستانشناسى و متن پژوهى به اين نتيجه رسيدهاند كه اين پنج كتاب كه سنتا مقدسترين و مهمترين بخش كتاب مقدس شمرده مىشوند، از نظر واژگان، سبك، و محتوا تفاوتهايى با همديگر دارند. عده ديگرى از محققان با توجه به نام بردن از كسانى متأخرتر از عصر موسى (ع) بودهاند يا همچنين اشاره داشتن به وفات خود موسى (ع) در تورات، در صحت انتساب آن به موسى (ع) ترديد دارند (فرهنگ و واژهنماى مصور كتاب مقدس «به انگليسى» ، 772) . در مورد قدمت آنها نيز نوسان رأى بين محققان بسيار است و بخشهايى از آن را متعلق به 10 قرن قبل از ميلاد مىدانند (مقاله «ادبيات كتاب مقدسى» در دايرة المعارف بريتانيكا«~ «eiblical LiteraturB» ~»طبع 1990م، 14/773) . شادروان خزائلى در مقاله «تورات» در اعلام قرآن (260 ـ 268) مىنويسد كه فعلا سه نسخه از تورات در دست است كه هر كدام مقبول طايفهاى است. اين سه نسخه عبارتند از: 1) نسخه عبرى، 2) تورات سامرى، 3) تورات يونانى يا سبعينى .1) تورات عبرى يا تورات حضرت موسى (ع) را دانشمندان يهود در تابوت عهد جا داده بودند، و هر هفت سال آن را از تابوت بيرون مىآوردند و بر يهود مىخواندند و اين نسخه در فتنههاى فلسطين از ميان رفت. سپس عزير با همكارى حجى و زكريا، تورات را از نو جمعآورى كردند كه آن نسخه هم از دست رفته است. «نسخه عبرانى كه فعلا در دست مىباشد، در قرن نهم ميلادى تنظيم شده و در قرن پانزدهم به طبع رسيده است» . اعلام قرآن، 264، همچنين، عهدين، قرآن و علم، بوكاى، 19)، 2) ترجمه يونانى يا سبيعينى يا هفتادى كه هيأتى از يهود اسكندريه متشكل از هفتاد و دو مترجم (تسميه سبعينى از اينجا است) با حمايت بطلميوس فيلادلفوس در سال 285 ق. م به آن پرداختهاند. «تورات سبعينى از يونانى به لاتين ترجمه شده و در كليساى شرق تا امروز هم جزو قوانين و دستورالعمل آنان محسوب است. ولى چون مسيحيان از آيات آن استشهاد نموده، بر ضد يهود حجت آوردند، على هذا ترجمه نامبرده را ترك كرده به اصل عبرانى رجوع كردند» (پيشين، 266 براى تفضيل بيشتر در اين باره ـ كشف الظنون، ذيل «التوراة») ترجمه يونانى بعدها به لاتينى ترجمه شده است. همچنين ترجمههاى كهنى از اصل يا از ترجمه يونانى به ارمنى، حبشى، لاتينى و عربى انجام گرفته است. بسيارى از يهوديانى كه اسلام آورده بودند نظير وهب بن منبه، عبدالله سلام و كعب الاخبار، معارف مربوط به تورات و كتاب مقدس و تفاسير آنها را كه بيشتر جنبه قصص داشت، در همان صدر اول اسلام نقل كردهاند كه اين معارف «اسرائيليات» نام دارد و در تفاسير قرآن از جمله در تفسير طبرى راه يافته است، و بعضى از محققان آن را با احتياط تلقى مىكنند (اسرائيليات) . مسعودى (التنبيه و الاشراف، 112) از سه ترجمه تورات ياد مىكند. يكى ترجمه حنين بن اسحاق (م 260 ق)، دوم ترجمه ابوكثير عالم يهودى (م 321 يا 329 ق)، سوم ترجمه سعد بن يوسف، عالم ديگرى يهودى ملقب به فيومى (م 331 ق) كه اين ترجمه فعلا موجود است (اعلام قرآن، 268) . به علاوه در سال 345 ق (956 م) در اسپانيا ترجمه ديگرى از تورات، از لاتين به عربى انجام گرفته است. و ترجمههايى به عربى جديد نيز موجود است. ترجمههايى به فارسى از تورات، چه مستقل چه همراه با كل كتاب مقدس، در نيمه اول قرن نوزدهم ميلادى در لندن و ادينبورگ به طبع رسيده است (فهرست كتابهاى چاپى فارسى، ذيل تورات و كتاب مقدس) .