ماه رجب، ماهی است که به نام خدا مزین شده و با میلادهای خجسته امامان معصوم علیهم السلام منور گشته است. بر آن شدیم تا ضمن بهره جستن از این ایام، نگرشی کوتاه داشته باشیم بر زندگی مادران با عفت و با فضیلت پیشوایان معصوم علیهم السلام که در ماه رجب، ولادت یافته یا به شهادت رسیده اند. مادران وارسته ای که الگویی عملی برای مادران عصر ما می باشند. رسول گرامی اسلام صلی الله علیه وآله وسلم می فرمایند: «طوبی لمن کانت امه عفیفة »; ⁽¹⁾ خوشا به حال کسی که مادرش عفیف و پاکدامن باشد.

عفت و پاکدامنی، برازنده ترین زینت زنان است و پارسایی و خویشتن داری آنان را به مقام فرشتگان الهی نزدیک می سازد. امام علی علیه السلام در نهج البلاغه، حکمت 466، می فرمایند: «ما المجاهد الشهید فی سبیل الله باعظم اجرا ممن قدر فعف، لکاد العفیف ان یکون ملکا من الملائکة »; مجاهد شهید در راه خدا، اجرش بیشتر از کسی نیست که قدرت بر گناه دارد اما خویشتن داری می کند. چنین شخصی فاصله ای با مقام فرشتگان الهی ندارد.

لذا توجه داشته باشیم که رفتار، افکار و سخن مادر، بویژه در دوران بارداری و طفولیت، در تربیت و ساختار روحی و روانی فرزند تاثیر بسزایی دارد. امام خمینی قدس سره در رابطه با نقش مادران چنین فرموده اند:

«حرف مادر، خلق مادر، عمل مادر در بچه ها اثر دارد. شما این مسؤولیت بزرگ را دارید که باید بچه های خودتان را که نوزاد هستند و نفوسشان زود همه چیز را قبول می کند، خوب تربیت کنید; ممکن است سعادت یک ملت را همان یک بچه تامین کند.» ⁽²⁾

3 رجب: شهادت امام هادی علیه السلام (سال 254 ه .ق)

نام مادر: سمانه

سمانه جاریه ای بود که در مدت کمی، سرآمد زنان اهل فضل در زمان خویش گردید و به سعیده معروف شد. او بیشتر اوقات روزه دار بود و در زهد و تقوی به مقام عظیمی نائل گردید. صحابه امام جواد و امام هادی علیهم السلام، سمانه را از امهات صدیقین و صالحین شمرده اند. بالاتر از همه اینها، او افتخار یافت که دامنش، مهد پرورش خلیفه الهی گردد، زیرا امامی از او متولد شد که معروفترین لقبش هادی و تقی بود. امام هادی علیه السلام در وصف مادرش می فرماید:

«مادرم عارفه است بحق من و او از اهل بهشت می باشد که شیطان سرکش نزدیکش نمی شود و مکر جبار عنید نیز به او نرسیده و خداوند حافظ و نگهبانش می باشد و هیچگاه از صفت مادران صدیقین و صالحین خارج نمی شود.» ⁽³⁾

10 رجب: ولادت امام جوادعلیه السلام (سال 195 ه .ق)

نام مادر: خیزران

خیزران (سبیکه) مادر امام جوادعلیه السلام، از خاندان ماریه قبطیه (همسر پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه وآله وسلم) بود. ⁽⁴⁾ وی از نظر فضایل اخلاقی در درجه والایی قرار داشت و جزء برترین زنان عصر خود بود. پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله وسلم در روایتی، سبیکه را خیرة الاماء (بهترین کنیزان) نامیده اند. ⁽⁵⁾

امام هفتم علیه السلام سال ها پیش از آن که این بانو به خانه امام رضاعلیه السلام وارد شود، برخی از خصوصیات وی را بیان فرمودند و توسط یکی از یاران خود (یزید بن سلیط) برایش سلام فرستادند. ⁽⁶⁾

امام هشتم علیه السلام، از خیزران (سبیکه) به عنوان بانویی منزه و پاکدامن و با فضیلت یاد می کردند و می فرمودند: «سبیکه در قداست و پاکی شبیه حضرت مریم علیها السلام می باشد و پاک و پاکیزه آفریده شده است.» ⁽⁷⁾

13 رجب: ولادت امام علی علیه السلام ( سال 23 ه .ق)

نام مادر: فاطمه

فاطمه دختر «اسد بن هاشم »، همسر ابوطالب و مادر گرامی امیرمؤمنان علی علیه السلام است. وی قبل از این که در آغاز ظهور اسلام، با نبی گرامی صلی الله علیه وآله وسلم بیعت کند، پیرو مذهب حنیف ابراهیم علیه السلام بود و هرگز خود را به شرک و بت پرستی نیالود. ⁽⁸⁾

او پس از پیدایش اسلام، اولین زنی بود که پس از حضرت خدیجه علیها السلام به پیامبر گروید و همواره مدافعی سرسخت برای رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم بود. پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه وآله وسلم بارها به خانه وی رفته، به استراحت پرداختند و به او احترام فوق العاده زیادی می گذاشتند. ⁽⁹⁾ فاطمه بنت اسد، تنها زنی است که فرزند خود را در خانه کعبه به دنیا آورد. چون آثار وضع حمل در او پدیدار شد، به مسجدالحرام و نزدیک کعبه آمد و به خدای خود گفت:

«پروردگارا! من به تو و پیامبرانی که از سوی تو آمده اند و به کتاب های آسمانی و به گفتار جدم، ابراهیم خلیل علیه السلام، ایمان دارم. خداوندا! به حق آن کسی که این خانه را بنا کرده و به حق نوزادی که در رحم من است، این زایمان را برای من آسان کن.» ⁽¹⁰⁾

بعد از این زمزمه، دیوار کعبه شکافته شد و فاطمه به درون کعبه رفت و در آن مکان مقدس، علی علیه السلام پا به جهان هستی گذارد و تا سه روز در آن جا از غذاها و میوه های بهشتی تناول کرد. دیگر بار همان دیوار راهی برای خروج فاطمه و فرزندش شد.

فاطمه دختر اسد، اولین زنی بود که با پای پیاده، از مکه به مدینه هجرت کرد و هجرت او، افتخار دیگری در کنار سایر افتخارات اوست. وقتی که خبر رحلت آن بانوی نمونه به پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله وسلم رسید، فرمودند: «امروز من مادرم را از دست دادم.» سپس دستور دادند تا بانوان بدن او را غسل دهند. آن گاه یکی از پیراهن های خود را فرستادند تا با آن، بدن فاطمه را کفن کنند. سپس در مراسم تشییع شرکت کرده، تابوت را بر دوش گرفتند تا به بقیع رسیدند و در کندن قبر نیز شرکت کرده و برای تبرک در آن خوابیدند. سپس مراسم نماز، تدفین و تلقین فاطمه را برگزار و در حقش دعا کردند. در آخر، با دست مبارکشان، خاک در قبر ریختند و فرمودند: «پروردگارا! من او را به تو می سپارم.» ⁽¹¹⁾

عماریاسر علت این کار را از رسول اکرم صلی الله علیه وآله وسلم پرسید. حضرت فرمودند: «انهاکانت امی، اذ کانت لتجیع صبیانها و تشبعنی و تشعثهم و تدهننی و کانت امی »; به راستی، فاطمه مادر من بود; زیرا کودکان خود را گرسنه می گذاشت و مرا سیر می کرد، آنان را گرد آلود می گذاشت و مرا شستشو می داد. آری واقعا فاطمه مادر من بود! ⁽¹²⁾

و نیز فرمودند: «انه لم یکن بعد ابی طالب ابر بی منها....»; ⁽¹³⁾ به راستی که هیچ کس بعد از ابوطالب، مانند فاطمه، به من نیکی نکرد.

15 رجب: وفات حضرت زینب علیها السلام (سال 62 ه .ق)

نام مادر: فاطمه زهراعلیها السلام

پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم می فرمود: «فاطمه حوریه ای است از جنس انسان که هر وقت مشتاق بهشت می شوم، او را می بوسم.» و نیز می فرمود: «دخترم فاطمه حوری است که در تجسم به صورت آدم می باشد.» ⁽¹⁴⁾ یا مکرر می فرمود: «فاطمه پاره تن من و نور دو چشم من می باشد.» ⁽¹⁵⁾

در روایت دیگری آمده است که امام صادق علیه السلام یکی از اصحابش را مخاطب قرار داده، پرسید: «تدری ای شی ء تفسیر فاطمة. قلت: اخبرنی یا سیدی. قال: فطمت من الشر»; آیا می دانی تفسیر فاطمه چیست؟ صحابی گفت: یا بن رسول الله، خودتان بفرمایید. حضرت پاسخ داد: چون او از شر بریده شده است. ⁽¹⁶⁾

25 رجب: شهادت امام موسی کاظم علیه السلام (183 ه .ق)

نام مادر: حمیده

امام صادق علیه السلام درباره همسرشان حمیده می فرماید: «حمیده از پلیدی ها پاک، مانند شمش طلا بود و فرشتگان همواره او را نگهداری کردند تا به من رسید و این به جهت کرامتی بود که خداوند نسبت به من و حجت بعد از من نمود.» ⁽¹⁷⁾

او آنقدر مورد اعتماد امام صادق علیه السلام بود که آن حضرت، حقوق مالی عده ای را به دست همسرش، حمیده می داد تا تقسیم نمایند. ⁽¹⁸⁾ او در مقامات علمی به نقطه ای رسید که امام صادق علیه السلام به بانوان می فرمود که در مسائل احکام عملی به او رجوع نمایند. حمیده لقب «مصفاة » را که به معنای «پاک سرشت » است، از همسرش امام صادق علیه السلام، دریافت نمود.

امام موسی کاظم علیه السلام، در دوران طفولیت و کودکی انس وافری با مادرش حمیده داشت و حمیده نیز نهایت دقت را در تربیت او بکار می برد. امام باقرعلیه السلام نیز در مورد حمیده فرموده بود: «در دنیا حمیده باشی و در آخرت محموده(پسندیده).» و خطاب به امام صادق علیه السلام فرمودند: «این دختر را به همسری بگیر که خداوند بهترین فرزند روی زمین را به نام موسی (الکاظم) از او به تو عنایت خواهد نمود.» ⁽¹⁹⁾

27 رجب: مبعث پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه وآله وسلم (13 سال قبل از هجرت)

نام مادر: آمنه

«آمنه » دختر وهب بن عبد مناف، همسر عبدالله بن عبدالمطلب و مادر گرامی پیامبر بزرگوار اسلام صلی الله علیه وآله وسلم است. وی در پاکی و عفت شهره بود. ⁽²⁰⁾

عبدالمطلب، وی را به عقد فرزندش، عبدالله در آورد و ثمره ازدواج آن دو، نوری بود که در هفدهم ماه ربیع الاول، روز جمعه و پس از طلوع فجر، پا به جهان هستی گذاشت. ⁽²¹⁾

آمنه می گوید: «چون فرزندم به دنیا آمد، نور خیره کننده ای آشکار شد که شرق و غرب را روشن کرد و من در آن روشنایی قصرهای شام و بصری را دیدم.» ⁽²²⁾

همه این عظمت، نشان از لیاقت و شرافت و بزرگواری آمنه دارد. مادری که خدا او را برای به دنیا آوردن «الگوی خلقت » برگزیده بود. وی در هنگام بارداری، نوری در خود مشاهده کرد که گویای آینده ای روشن برای محمدبن عبدالله صلی الله علیه وآله وسلم بود. ⁽²³⁾

پی نوشتها:

1. بحارالانوار، ج 5، ص 285.

2. صحیفه نور، ج 22، ص 42.

3. محدث قمی، منتهی الآمال، ج 2، ص 980.

4. اصول کافی، ج 2، ص 413.

5. ریاحین الشریعه، ج 3، ص 22.

6. همان، ص 22.

7. بحارالانوار، ج 50، ص 15.

8. ریاحین الشریعه، ج 3، ص 8.

9. ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ص 14.

10. بحارالانوار، ج 35، ص 8.

11. تاریخ یعقوبی، ج 2، ص 14.

12. بحارالانوار، ج 6، ص 241.

13. ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج 1، ص 14.

14. ریاحین الشریعه، ج 1، ص 21.

15. همان.

16. همان، ج 1، ص 43.

17. اصول کافی، ج 2، ص 387.

18. ریاحین الشریعه، ج 3، ص 18.

19. همان، ص 19.

20. تاریخ طبری، ج 2، ص 4.

21. فروغ ابدیت، ج 1، ص 151.

22. زندگی حضرت محمد خاتم النبین صلی الله علیه وآله وسلم، ج 1، ص 55.

23. ریاحین الشریعه، ج 2، ص 308.