18- رو به قبله بودن

قبله، نماد توجه قلبها به خدا است تا در پنهان و آشکار به سوی یک نقطه روی کرده، نهایت بندگی را تجسم بخشد. از طرفی، این توجه لطیف ترین روحی است که می تواند مردمان را با همه اختلافات درزمان و مکان و روشهایشان به امتی متحد و اجتماعی منسجم تبدیل کند. رو به قبله بودن به هنگام قرائت قرآن تذکری است برای انسان فراموش کار و غافل که خواندن قرآن یعنی دیدار با خداوند. از این رو در میان همه مسلمانان عملی شایسته و نیکو است و نزدفقیهان عالی مقام شیعه بلکه فقهاء همه مذاهب اسلامی رو به قبله بودن هنگام قرائت قرآن استحباب دارد.

19- زینت کردن قرآن به طلا

گرچه استفاده از قال طلا و نقره برای قرآن جایز است ولی صاحب کشف العظاء نقش دادن و نوشتن آیات قرآن را با آب طلا خلاف ادب می داند و می نویسد: بزرگی و عظمت قرآن آن را برنمی تابد.

در روایتی محمد بن رواق می گوید: قرآنی را که یک سوره آخرش باآب طلا نوشته شده بود به حضرت اامم صادق نشان دادم. امام هیچ گونه نکوهشی نکرد ولی فرمود: دوست ندارم قرآن جز با مرکب سیاه نوشته شود چنان که بار اول نوشته شده است.

20- سوگند به قرآن

سوگند به قرآن کریم منعقد نمی شود، یعنی سوگند خوردن به غیر نام خداوند و لو قرآن کریم، حکم و آثار شرعی «سوگند» را ندارد.

21- فروش قرآن

فروش قرآن نزد فقیهان شیعه حرام است ولی فروختن جلد یا ورق آن اشکال ندارد.

شیخ انصاری درکتاب مکاسب می نویسد: مستند این فتوای تننهاشهرت آن نزد فقیهان است.(شهرت فتوائی)اما فروش آن در نظر مذاهب اسلامی جایز و مباح است و تنها احمدبن حنبل فروش آن را حرام دانسته است.

زیرا قرآن بالاتر از آن است که قیمت گذاری شود.

22- فروش قرآن به کافر

فروش قرآن به کافر جایز نیست و معامله آن باطل است. این فتوای مورد اتفاق فقیهان عالیقدر بلکه همه مذاهب دیگر اسلامی جزحنفی است.

صاحب کتاب کشف العظاء نیز می نویسد: کافر نمی تواند مالک قرآن شود.

23- قرائت قرآن

قرائت قرآن از مهمترین آداب برخورد با قرآن و پیش نیاز تدبرو در نهایت عمل نمودن به آیات قرآنی است. از سوی دیگر قرائت نیز خود دارای شرایط و آدابی است که به صورت گسترده و پراکنده درکتابهای فقهی یافت می شود; از جمله:

الف قرائت سوره های سجده دار:

1- قرائت سوره های سجده بر جنب و زن حائض و دارای نفاس حرام است و تمام فقهاء مذاهب بر آن تصریح کرده اند. اما قرائت آیه های دیگر قرآن از سوی زن حائض یا دارای نفاس کراهت دارد و برای جنب خواندن بیش از هفت آیه مکروه و زیادتر از هفتاد آیه کراهت شدیددارد.

2- سجده کردن بعد از قرائت آیه های سجده، واجب فوری است.

3- خواندن سوره سجده در نمازهای واجب جایز نیست. اگر قرائت آن عمدی باشد نماز باطل است. ولی قرائت سوره سجده در نمازهای مستحبی جایز است، در حال نماز سجده را به جا می آورد و سپس به نماز ادامه می دهد.

4- با تکرار آیه سجده، واجب است سجده را تکرار کند.

5- در عدد سجده های واجب میان عالمان شیعی و اهل سنت اختلاف است. سجده های واجب از نظر فقهاء گرانقدر شیعه درس سوره های «حم سجده، نجم، فصلت و علق است » و سجده های مستحب یازده مورد است.

از نظر مالکی و شافعی قرائت آیات عزائم سجده واجب ندارد ولی احناف سجده های واجب قرآن را چهارده مورد گفته اند.

ب- قرائت قرآن در دستشوئی

قرائت قرآن در دستشوئی کراهت دارد اما خواندن آیه الکرسی وذکر خدا مکروه نیست.

در منتهی المطلب از امام صادق(ع)آورده است: «لم یرخص فی الکنیف فی اکثر من آیه الکرسی و حمد الله او آیه »

خواندن بیش از آیه الکرسی و با یک آیه در دستشوئی اجازه داده نشده است.

و در روایتی از امیرمومنان(ع)قرائت قرآن در دستشوئی نهی شده است.

ج- قرائت قرآن در نماز

1- قرائت سوره های طولانی در نماز که باعث گذشتن وقت نمازمی شود جایز نیست.

2- قرائت قرآن در رکوع و سجود مکروه است. و در روایتی درکشف الغطاء، آمده است: سزاوار نیست قرائت قران در رکوع و سجده. رکوع برای خداوند و سجده جای دعای بسیار است.

3- قرائت قرآن در قنوت جایز است و قرائت دعاهای قرآنی درقنوت نیکو است. مانند آیه(ربنا لاتزع قلوبنا...

4- قرائت سوره «عم یتساءلون » یا «هل اتی » یا «غاشیه » ویا «قیامت » در نماز صبح مستحب است.

5- قرائت سوره «اعلی » و یا «شمس » در نماز ظهر مستحب است.

6- خواندن سوره های «نصر» و «تکاثر» در نمازهای عصر ومغرب مستحب است.

د- قرائت قرآن با صدای خوش

سازگاری آهنگ آیه با محتوای آن به همراه خدا ترسی و تقوای باطنی قاری می تواند درشنونده بسیار تاثیر گند و او ار به وجددر آورد تا بی اختیار در برابر عظمت مقام الهی به سجده رود. ازاین رو، پیامبر گرامی اسلام(ص)فرمود: «زینوا القرآن باصواتکم » ⁽³¹⁾

از پیامبر(ص)پرسیده شد: چه کسی با صدای زیباتر قرآن می خواند;فرمود: آن که هرگاه قرائتش را بشنوی او را از خوف خدا ترسان ببینی.

ه- قرائت قرآن بر بالین مریض

خواندن هفتاد، یا چهل و یا هفت بار فاتحه الکتاب بر بالین مریض از آداب عیادت است.

و قرائت قرآن نزد محتضر

قرائت قرآن بر بالین محتضر مستحب است و در عروه برای زودترراحت شدن محتضر سوره «یس » و «صافات » سفارش شده است و نیزسوره «احزاب » و سه آیه آخر سوره «بقره » و «آیه الکرسی » وارد شده است.

ز- قرائت قرآن هنگام طواف

قرائت قرآن، هنگام طواف مستحب است.

ح- قرائت قرآن در خانه

صاحب کشف الغطاء، می نویسد: خواندن قرآن درخانه مستحب است.

در روایات نیز تاکید فراوان بر لزوم انس با قرآن در منزل شده است و از برکتهای عظیم ارتباط با قرآن سخن به میان آمده است. از جمله:

1- صدای زیبای قرآن در فضای خانه روح و روان اهل خانه به خصوص کودک و نوجوان را تحت تاثیر قرار داده و با گوشت و خون او آمیخته می شود.

2- برکت را افزایش می دهد. شرور و آفت های شیطانی را از محیطخانه دور می کند و روح محبت و صفا و سلامتی نیت را در افراد خانه زنده می نماید:

«ان البیت الذی لا یقرا فیه القرآن و لا یذکرالله عزوجل فیه تقل برکته و تهجره الملائکه تحضره الشیاطین »

3- قرائت قرآن در خانه کودکان را مشتاق کرده به تعلم می کشاند، آموزش قرآن توسط کودکان عذاب را از اهل خانه و جامعه دور می کند و رحمت خداوندی شامل حال آنان می گردد.

ط- قرائت قرآن در هر روز

قرآن پیمان خداوند با بندگان است، و به اندازه توان قرائت آن در هر روز سفارش شده است.

(فاقروا ما تیسر من القرآن)در روایات، کمترین مقدار قرائت ده آیه در هر روز است. و در روایتی امام هشتم(ع)پنجاه آیه را هرروز صبح بعد از تعقیبات نماز سفارش فرموده است.

استمرار قرائت درهرروز، آثاری دارد; از جمله استجابت دعا پیش از آن که دعا کند. خداوند فرمود: «کسی که به جای دعا و درخواست از من، به قرائت قرآن بپردازد، بالاترین پاداش شاکرین رابه او خواهم داد.»

ی- قرائت قرآن زن

قرائت قرآن خانمها در برابر نامحرم، اگرچه باصوت باشد اشکال ندارد، مگر آن که موجب تحریک و مفسده باشد.

مرحوم گلپایگانی رحمه الله علیه قرائت بانوان و دختران نزد بیگانه را نهی کرده است.

ک- قرائت قرآن هنگام زیارت قبور

قرائت قرآن هنگام زیارت قبور مومنان مسحب است. صاحب عروه می نویسد: خواندن سوره «قدر» هفت بار، سوره های «حمد، معوذتین و آیه الکرسی » هرکدام سه بار و آیه های سوره «یاسین » هنگام زیارت قبور مستحب است; و نیز مستحب است هنگام قرائت دست خود رابر قبر بگذارد و رو به قبله باشد.

24- گریه کردن

گریستن هنگام قرائت قرآن مستحب است در روایات نیز قرائت همراه با حزن توصیه شده است. امام صادق (ع) فرمود: «اقرؤا القرآن بالحزن فانه نزل بالحزن » قرآن با حزن نازل شده، آن را حزین بخوانید.

گرچه موسیقی و آهنگ مناسب در قرائت قرآن حزن آور است ولی مقدار اندوه در قرائت به میزان دریافت پیام و درک محتوای آن بستگی دارد.

همچنین گریستن یا خود را به گریه زدن هنگام شنیدن صوت قرآن نیز مطلوب است.

25- گوش دادن به قرآن

گوش دادن همیشه همراه با میل درونی است. به خلاف شنیدنی که در آن میل درونی و توجه نیست. آنچه باعث تحول درونی و ترس از خدا است، گوش دادن به قرائت قرآن است. صاحب کشف الغطاء، می نویسد: گوش دادن به قرائت قرآن مستحب است.

از امام صادق(ع) وارد است کسی که به حرفی از قرآن گوش فرا دهدبدون آنکه آن را قرائت کند، برای او حسنه ای نوشته می شود، گناهی از او محو می گردد و درجه ای بر درجاتش افزوده می شود.

درسوره انفال آمده است:(انما المومنون الذین اذا ذکر الله وجلت قلوبهم و اذا تلیت علیهم آیاته زادتهم ایمانا و علی ربهم یتوکلون)

«مومنان کسانی هستند که چون خدا یاد شود دلهایشان بترسد وچون آیات او بر آنان خوانده شود بر ایمانشان بیفزاید و برپروردگار خویش توکل می کنند.»

باگوش دادن به قرائت آیه های سجده دار(فصلت، نجم، علق، حم سجده)سجده فورا واجب می شود. و نیز شنیدن این آیه ها از زبان بچه نابالغ در صورتی که قصد قرائت داشته باشد، سجده واجب است. ولی شنیدن ترجمه این آیات سجده واجب نیست.

26- مسواک زدن قبل از قرائت

امیرمومنان علی(ع)فرمود:

«ان افواهکم طرق القرآن فطهروها بالسواک » دهان های شماراههای(قرائت)قرآن است. آنها را با مسواک پاکیزه کنید.

در فقه اهل سنت ازجمله حنفی، شافعی، مالکی و حنبلی، مسواک زدن قبل ازقرائت قرآن استحباب دارد.

27- مسافرت با قرآن

پیامبر گرامی اسلام(ص)همراه داشتن قرآن هنگام مسافرت به خاک دشمن را نهی فرموده است. از این رو برخی از فقهاء مذاهب اسلامی از جلمه: شافعی و حنبلی همراه داشتن آن را در مسافرت به خاک کفار حرام دانسته اند. و فقیهان شیعه آن را حمل بر کراهت کرده اند.

28- نجس کردن قرآن

به نظر تمامی فقیهان، نجس کردن خط و ورق قرآن حرام است و اگرنجس شود باید فوری آن را تطهیر کرد. در صورتی که تطهیر ممکن نباشد واجب است آن را محو نمود.

برخی از فقهاء همچون امام عظیم الشان نجس کردن جلد و یا غلاف آن را نیز حرام می داند.

29- نوشتن قرآن با مرکب نجس

نوشتن قرآن با مرکب نجس حرام است. اگر از روی نادانی یا عمدنوشته شود باید آن را از بین برد.

30- نوشتن قرآن بر کفن

نوشتن تمام قرآن بر کفن مستحب است. بنابراحتیاط واجب از نوشتن قرآن بر جاهائی از کفن که در عرف بی احترامی است، خودداری شود.

31- همراه داشتن قرآن در دستشوئی

بردن قرآن به مستراح کراهت دارد.

32- همراه داشتن قرآن توسط جنب

جنب می تواند قرآن همراه داشته باشد.ولی همراه داشتن آن برای جنب مکروه است. پشتوانه این فتوا شهرت آن نزد فقیهان است.(شهرت فتوائی).

33- هدیه کردن ثواب قرائت

مستحب است ثواب قرائت قرآن را به پیامبر(ص) و امامان معصوم وحضرت زهرا: و مومنان نثار کند تا این که در هشت با آنها باشد.