مجلات > خانواده و زنان > پیام زن > خرداد 1371، شماره 3


حصبه، یا تب روده

پدید آورنده : دکتر آذر آذری ، صفحه 55

حصبه بیماری عفونی شدیدی است که میکرب آن از راه دهان، وارد بدن می شود و از طریق مدفوع و ادار، دفع می گردد. بیماری حصبه، اغلب در فصل تابستان سریعتر از زمستان از بین می رود. حصبه را «تب روده» نیز می گویند. این بیماری در کشور ما رواج دارد و فقدان آب آشامیدنی بهداشتی و سالم، عدم وجود سیستم صحیح فاضلاب در شهر و نبود توالتهای بهداشتی در روستاها در انتقال و انتشار آن بسیار مؤثر است. همچنین عدم رعایت بهداشت فردی و عمومی، پایین بودن فرهنگ بهداشتی و سطح سواد در ایجاد و شیوع این بیماری، دخالت دارد؛ بنابراین بیماری حصبه نیز مثل سایر بیماریهای عفونی با بهداشت

محیط، ارتباط مستقیم دارد.

اصول تشخیص

(1) شروع تدریجی بیماری به صورت کسالت عمومی

(2) سردرد، سرفه، گلودرد

(3) افزایش کند و تدریجی تب به صورت پلکانی تا رسیدن به حداکثر و سپس کاهش تدریجی تا رسیدن به حرارت طبیعی

(4) پیدایش نقاط قرمز روی پوست شکم

(5) بزرگ شدن طحال، و فراخ شدن و حساسیت شکم، اسهال یا یبوست

(6) کندی و تندی ضربان قلب

(7) کاهش تعداد گلبولهای سفید خون

عامل بیماری حصبه

تب روده به وسیله باکتری میله ای شکل به نام «سالمونلاتیفی» ایجاد می شود.

راههای سرایت و انتشار حصبه

حصبه، از طریق تماس مستقیم با شخص بیمار به دیگران سرایت می کند. همچنین ممکن است از طریق آب آلوده و غیر بهداشتی، شیر نجوشیده، فرآورده های شیری غیر پاستوریزه و غذاهای آلوده، سرایت نماید.

افرادی که در تهیه و توزیع مواد غذایی دخالت دارند، ممکن است حامل میکرب حصبه بوده و باعث آلودگی مواد غذایی و مصرف کنندگان آن شوند. همچنین مگس در انتقال و انتشار این بیماری، نقش دارد.

عامل تولید کننده حصبه، اغلب از راه مدفوع، دفع می شود، ولی گاه از راه ادرار نیز صورت می گیرد. بنابراین، سیستم صحیح فاضلاب در شهر و روستا در کنترل این بیماری، نقش مؤثری دارد.

باکتری تولید کننده حصبه، در آب راکد و مخازن آب، 3 تا 4 هفته زنده می ماند. در پنیر تازه تا چند هفته، در کره تا دو ماه و در بستنی تا چند ماه زنده می ماند. کیکهای خامه ای و مواد کنسروی نیز عامل انتقال آن هستند، ولی اگر کنسروها (مواد غذایی کنسرو شده) را قبل از مصرف، حرارت دهیم باکتری آن از بین خواهد رفت.

میوه و سبزیجاتی که ضدعفونی نشده اند، عامل دیگر انتقال این بیماری هستند. همچنین حیوانات خانگی مثل سگ، گربه ... در انتقال حصبه نقش دارند.

شروع بیماری

شروع حصبه به طور معمول، مبهم و تدریجی است، ولی گاهی ـ بخصوص ـ در کودکان به طور ناگهانی شروع می شود. اولین علامت حصبه، ضعف و احساس سرما می باشد. لرز شدید و تکان دهنده و سردرد که گاه به طور دایمی وجود دارد، همراه با احساس تهی بودن سر، که گاه به علت شدت زیاد به سرسام تعبیر می شود نیز، از علایم آن است.

درد شدید عضلات و مفاصل و درد شدید شکم ـ مثل کسانی که آپاندیسیت دارند ـ نیز از علایم دیگر این بیماری است و گاهی به غلط، اقدام به عمل جراحی آپاندیس (آپاندکتومی) می شود.

اسهال کم است ولی یبوست بیشتر دیده می شود.

استفراغ و گشاده شدن شکم

سرفه و گلودرد و زخم سطحی در حلق

درد مفاصل و خون دماغ

بیماران مبتلا به حصبه، حالت روانی پیدا می کنند که ظهور آن به صورت بی تفاوتی نسبت به سؤالات و محیط اطراف است. آنها بسیار ساکتند و به سؤالات افراد، کمتر جواب می دهند. در کشورهای در حال توسعه که فقر تغذیه و کمبود اسیدفولیک وجود دارد، ممکن است بیماری حصبه به صورت بیماری «اسکیزوفرنی» که یک نوع بیماری روانی است بروز کند و مریض را به اشتباه در مراکز روانپزشکی، بستری کنند.

عوارض بیماری حصبه

عوارض این بیماری در 30% از موارد درمان نشده حصبه، بروز می کند و در 75% از موارد موجب مرگ بیماران می شود. خونریزی روده، همراه با سوراخ شدن روده معمولاً در هفته سوم بیماری رخ می دهد و به دنبال آن حرارت بدن به طور ناگهانی کاهش می یابد. ضربان قلب و تعداد نبض بیمار، کم شده و علایم شوک ظاهر می شود.

وقتی بیماری حصبه منجر به سوراخ شدن روده شد، علایمی از قبیل سفتی ناگهانی شکم، سقوط تب و فشار خون، افزایش نبض و درد و حساسیت شکم ممکن است ظاهر شود. عوارض دیگر این بیماری، عدم دفع ادرار، عفونت ریه ها، بیماری روانی، التهاب کیسه صفرا و مننژیت است.

چگونه از بروز بیماری تب روده پیشگیری

نماییم؟

در مواردی که منابع آب آشامیدنی، غیر بهداشتی است باید نسبت به جوشاندن آب، اقدام نمود. همچنین جوشاندن شیر و پاستوریزه کردن فرآورده های آن عامل تولید کننده حصبه را به راحتی از بین می برد. باکتری تولید کننده حصبه در سرما می تواند تا صد روز، زنده بماند. بنابراین، در فصل تابستان زودتر از زمستان از بین می رود.

استفاده از آب آشامیدنی بهداشتی و لوله کشی، وجود سیستم بهداشتی فاضلاب، دفع صحیح زباله، بالا بردن سطح آموزش بهداشت همگانی، جوشاندن و یا پاستوریزه کردن شیر و فراورده های آن، معاینه منظم افرادی که با مواد غذایی در اماکن عمومی سر و کار دارند، موجب کاهش بیماری حصبه می شود.

حاملین میکرب حصبه و بیماران باید تحت نظر پزشک، درمان و پیگیری گردند. حاملین این میکرب باید از تهیه غذا برای دیگران معاف باشند و مأموران بهداشت باید همیشه بر مراکز تهیه و توزیع مواد غذایی و ساندویچ فروشیها نظارت کامل داشته باشند. نگهداری آب در تانکرها و مخازن و گاه آب فروشی غیر بهداشتی که در بعضی شهرها رایج است، از علل عمده انتشار بیماریهایی چون حصبه و وبا می باشد و متولیّان بهداشت و درمان، مسؤول نتایج آن می باشند.

بیمار حامل میکرب، باید به نکات بهداشتی توجه کامل نماید. همیشه دستهای خود را بخصوص بعد از حمام، با آب و صابون بشویید. بیمار مبتلا به حصبه باید تا یک ماه بعد از شروع بیماری از اطرافیان خود جدا باشد و به طور معمول اگر در دو آزمایش مدفوع، «باسیل» نباشد، بیمار می تواند به مدرسه یا محل کارش برود.

درمان حصبه

دارو: طبق نظر پزشک انجام می شود.

مراقبت از بیمار: رژیم غذایی پرکالریِ کم تفاله، آب میوه و گاهی تجویز مایعات از راه ورید ضرورت دارد.

پیش آگهی: مرگ و میر در موارد درمان شده حصبه، حدود 2% است و در 15% موارد بیماری عودمی کند